2 Экономикалық бөлім

Жалпы індеттік аурулар мал шаруашылығында үлкен экономикалық шығын алып келетін ауру болып табылады. Себебі бұл ауру кезінде қысқа уақыт ішінде, шаруашылықтың көп мөлшерде мал бастарын ауыртады. Жұқпалы аурулардың түрлернің саны жетерлік. Оның ішіне некробактериозды да жатқызуға болады. Бұл ауру кезінде, аурудың алғашқы сатысында малдын салмақ азайту, арықтау, төл тастау т.б экономикалық шығын алып келеді.

Мен өндірістік машықтану өткен «Родина» АФ 76 бас ірі қара мал некробактериозға шалдыққан. Ауру мал анықталғаннан кейін бірден шұжық цехтарына етке тапсырады. Мұнда ауру мал етін 1 есе төмен бағада сатып алады. Яғни, сау мал тірі салмағы орташа есеппен 450 кг құрайды. Ал етке сойып тапсырғанда, сойылған малдың таза еті – тірі салмақтың 50-60 % құрайды. Сау малдардың таза ет салмағы 270 кг (60 %), ал орташа ауру мал салмағы 225 кг (50 % ) құрайды.

Кесте 7 – 1 жылда 1 бас сиырға кететін шығын.

№	Азық түрі	Азық Бағасы Кг/тг	Азық бағасы
			1 тәліктік				1 жылдық
			мөлшері	Кезеңі			мөлшері	Кезеңі
				Қыста	жазда			қыст	жазда
1	2	3	4	5	6		7	8	9
1	Бидай Кебек	15	1	+		+	183	+	-
2	Жоңышқа Пішені	7	5	+		-	915	+	-
3	Сүрлем	6	10	+		-	1830	+	-
4	Азықтық Сәбіз	32	2	+		-	366	+	-
5	Арпа Сабан	5	2	+		-	366	+	-
6	Шөп	8	2	+		+	366	+	+
7	Ас тұзы	15	0.05	+		+	9.15	+	+
8	Көк балауса			-		+		-	+
9	Прецепит	1	0.10-0.12	+		+	18.3-21.96	+	+
	Барлығы		247.62				45315

1 бас малға жалпы шығын ол малды азықтандыруға кеткен шығын 45315 тг құрады. Бұнда кестеде көрсеткен (-) белгісі азықты бермейтін уақытты көрсетеді, себебі жаз уақытында мал жайлауға шықан мезеттен бастап азыққа шектеу салынады. Ал (+) белгісі азықты беретін кезеңін көрсетеді, көбіне бұл мал қораға кірген мезет (қыс уақытты).

Базарда сиыр етін орташа 450-500 теңгеге қала халқына (тұтынушы) сатса, шаруашылықтан саудагерлер сиыр етін орташа есеппен 350 тенгеге сатып алады. Сол себептенде 1 сау малдан шамамен 94500 тенге пайда табады (сау 270 кг × 350 тг = 94500 тг). Ал ауру малдан табатын пайда орташа есеппен 40500 тенгені құрайды (ау. 225 кг × 180 тг = 40500 тг). Мұнда ескеретін жайт ауру мал етін 1 есе төмен бағада сатып алады.

Сонымен қатар алдын ала дәрі-дәрмек (дезинфектант, инъекциялық екпелер, вакцина т.б) 1200тг қолданылады.

Некробактериоз кезінде мал іш тастаумен, төліні өлі туумен және осы арқылы экономикалық шығын әкеледі. 1 бұзауды азықтандыруға 18 ай уақыт бөлінеді.

«Родина» АФ 76 бас ірі қара мал некробактериозға шалдыққан. Орташа есеппен сиыр басынан 1 күнде 12 л сүт алатын болса, 1 айға 366 л(12л × 30.5 к =366 л ) және 1 жылға 3660 л (366л × 10 ай = 3660л) сүт алынады. Шаруашылықта 1л сүтті 70 тг бағасында сататынын ескерсек, 1сиырдан жалпы 3660л × 45тг =164700 тг шығын құрайды.

Зоотехниктердің айтуына қарағанда 1айлық бұзау 18 айлық жасқа толуы үшін 58000 тг. Осыны ескере келе бұзауды азықтандыруға 480 тг жұмсалады. Ал оны етке тапсырудан түсетін кіріс мөлшері - 4250тг құрастырады. Сонымен ауру малдан келетін табыс: 5400 тг - 480 тг =4920 тг құрайды.

Сондықтанда 1 сиырдың бруцеллезі кезінде келтіретін жалпы шығын мөлшері: 480+1200+4000+165+45315 +4920= 56080 тг.