Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
татар теле диктантлар.doc
Скачиваний:
7
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

Ия белән хәбәр. Иярчен кисәкләр. Контроль күчереп язу.

Ия белән хәбәрнең асларына сызарга.

Чебиләр сөенделәр.

Ишегалдында иртән

Сап-сары күлмәк кигән

Нәни генә бер чеби

Аптырап елап йөри.

Корт эзләп бара-бара

Ераккарак киткән ул.

Иптәшләрен югалткан

Һәм адашкан икән ул.

Бик җәлләдем мин аны,

Аннан тотып сак кына

Илтеп куйдым чебине

Башкалары янына.

Иптәшләре табылгач,

Бар да бик сөенделәр.

Һәм чебиләр телендә:

«Рәхмәт, сиңа!» - диделәр. (50 сүз.)

(Ямаш Игәнәй буенча.)

Искәртмәле диктант.

Иярчен кисәкләрнең асларына сызарга.

Белем. Тырышып уку. Вакытның кадерен белү турында мәкальләр, әйтемнәр.

  1. Белем беләккә көч бирә.

  2. Белем бәхетле итә.

  3. Белемнәң зур хәзинә юк, наданлыктан начар юлдаш юк.

  4. Өйрәнүдә гарьлек юк.

  5. Вакытлы эш вакытында яхшы.

  6. Вакыт акча түгел, югалтсаң, таба алмассың.

  7. Уку кешене күзле итә.

  8. Бер көн артка калсаң, биш көн артка калырсың.

  9. Белемне алу суганнан ачы, азагы балдан татлы.

  10. Иртә чыккан юл алыр.

Аңлатмалы диктантлар.

1. Беренче җөмләдә баш һәм иярчен кисәкләрнең астына сызарга. Сүз төркемнәрен билгеләргә.

Төнге учак.

Безнең лагерь Кама буена урнашкан. Кама тын гына ага, елгада утлар җемелди. Пароходлар уза. Зәңгәр күктә тулган ай йөзә.

Яр буенда учак Яна. Ялкын биеккә-биеккә үрмәли. Учак янына балалар җыелганнар. Балалар янына Кама буендагы төзелештән кунаклар килде. Эшчеләр яңа шәһәрне һә автозаводны ничек төзүләре турында сөйләделәр. Аннан соң төзүчеләр укучылар белән уйнадылар, биеделәр, җырладылар. Төнге учак укучыларга бик ошады. (59 сүз.)

(Барлас Камал буенча.)

2. Хәбәрләрнең асларына сызарга. Хәбәрнең кайсы сүз төркеме белән белдерелүен билгеләргә.

Җәй көне авылда.

Безнең авыда басулар бик күп. Арыш, бодай, борчак басулары җәелеп ята. Игеннәр, без өлгерәбез инде дигәндәй, бер-берсенә кагыла-кагыла шаулыйлар. Бу вакытларда башак тавышларын ишетеп куанып бетә алмыйм мин.

Безнең сап-сары чәчәк аткан көнбагышларбыз, зәп-зәңгәр чәчәктә утырган җитен басуларыбыз да бар.

Ә карабодай басулары ак җәймә белән каплап куйган диярсең. Менә шулай бөтен басулар да чәчәк ата бездә. (60 сүз.)

(Г. Галиевтән.)

Искәртмәле диктант.

Беренче җөмләдә баш һәм иярчен кисәкләрне билгеләргә.

Яшенле яңгыр.

Без күрше малайлар белән урманга барырга җыендык. Кичтән үк хәзерләнеп куйдык.

Иртән торып чәй эчкәч, безнең йорт янына җыелдык. Кояшлы матур көн иде. Без юлга чыктык. Күп тә үтмәде урманга барып җиттек. Камиль юлны белми иде, адашып йөрдек. Ләкин, озак та үтмәде без таныш аланга килеп чыктык. Шул арада кара болыт килеп чыкты һәм коеп яңгыр ява башлады. Ялт-йолт яшен яшьни, күк күкри. Без малайлар белән кире кайтырга уйлаштык.

Озак та үтмәде, яңгыр туктады. Ялт итеп кояш чыкты. Урман өстендә салават күпере күренде. (82 сүз.)

Ирекле диктант. Игеннәр.

Карлар эреде. Тамчылар тамды. Язгы сулар акты. Күкне яңгыр болыты каплады. Яңгырлар яуды. Тамчылар җирнең битен юдылар.

Җир кипте. Колхозчылар язгы чәчүгә чыктылар. Кырда машина тавышлары гөрләп торды.

Җирне кояш җылыта. Ашлыклар тишелде. Җылы яңгырлар явып узды. Өлгер тамчылар яшь ашлыкларны су белән туендырды. Кояш белән яңгыр ашлыкларга тизрәк үсәргә булыштылар. Көзен колхозчылар мул уңыш алыр. (56 сүз.)

Бирем.

Фигыльләрнең замннарын күрсәтергә.