Контроль диктант.

.

Бирем. Өченче җөмләд Ия белән хәбәрнең асларына сызарга, сүз төркемнәрен билгеләргә.

Яңа шәһәр.

Кояш шактый түбәнәйде. Кичке кояшның алсу нурлары Түбән Кама йортларына төшә. Йортлар нур эчендә балкый. Урамдагы, бакчалардагы агачлар яшеллеккә төренгән. Гөлләр чәчәккә күмелгән. Чәчәкләрдән хуш ис бөркелә. Топольләр мамык очыра. Кичке җил шул мамыклар белән шаяра. Шәһәр матур итеп бизәлгән.

Менә яңа шәһәрдә кичке утлар кабынды. Әйтерсең, чәчәк бәйләме өстенә энҗеләр сибелде. Төрле төстәге утлар шәһәрне тагын да матурлады. (59 сүз.)

(Абдулла Сәләхетдинов буенча.)

Өченче сыйныфта үткәннәрне кабатлау өчен контроль диктантлар.

1. Бирем.

Парлы сүзләр астына сызарга.

Иртән җил басылды. Кояш чыкты. Басу-кырлардан җылы пар күтәрелде. Җир әкренләп кибә башлады. Шушы иртәдә Иртыш елгасындагы кечкенә генә бер пристаньга бер катлы ап-ак пароход килеп туктады. Эреле-ваклы төенчекләр, төрле-төрле чемоданнар күтәргән ирләр һәм хатын-кызлар шактый текә салынган сыгылмалы басмадан чыга башладылар.

Пароход озак тормады, сузып-сузып кычкыртты да тәгәрмәчләрен соргылт суга шапылдатып бәрә-бәрә китеп барды. (56 сүз.)

(Газиз Мөхәммәтшин буенча.)

2. Бирем.

Ялгызлык исемнәрнең астына сызарга.

Абдулла Алиш.

Кем соң ул Алиш?

Абдулла Алиш герой-шагырь. Ул Муса Җәлилнең якын дусты булган. Муса «Дуска» дигән шигырен Алишка багышлап язган.

Абдулла Алиш балалар язучысы. Ул балаларны бик ярата, сугышта бик батыр солдат була. Алар Муса белән фашист лагеренда очрашалар. Анда да Ватаныбызга тугрылыклы булып калалар. Бик каты газапласалар да, дошманнан шәфкать сорамыйлар, батырларча һәлак булалар.(68 сүз.)

(Г. Әпсәләмовтан.)

3. Бирем.

Сыйфатларны үзләре бәйләнгән исемнәре белән күчереп язарга.

Татарстан бик уңайлы урынга урнашкан. Безнең җирдән зур елгалар – Идел һәм Кама агып үтә. Елгаларның үзәннәрендә юмарт көтүлекләр, печәнле болыннар җәелеп ята. Эреле-ваклы елгаларның, көмеш сулы чишмәләрнең саны исәпсез-хисапсыз. Безнең республикада ылыслы урманнар да, яфраклы урманнар да байтак. Урманлы җирләр дымлы һәм уңдырышлы туфракка бай була. (44 сүз.)

(Фирдәүс Гариповадан.)

Туристлар.

Казанның елга портына теплоходлар туристларны алып килә. Алар кемнәр? Кайдан киләләр? Туристлар илебезнең төрле почмакларыннан һәм чит илләрдән килгән кунаклар алар.

Менә туристлар Казан урамнары буйлап йөриләр. Алар шәһәр һәм андагы истәлекле урыннарны карыйлар. Хезмәт ияләренең эш, ял итү, яшәү шартлары белән танышалар.

Туристлар шәһәр тирәсендәге яшел урман эчләренә урнашкан балалар лагерьларына баралар. Чит ил туристлары лагерьдагы һәр баланың җырлый, бии, матур итеп шигырь сөйли белүенә сокландылар. (67 сүз.)

(Гариф Ахунов һәм Марсель Зарипов буенча.)

Өченче сыйныфта өйрәнгәннәрне кабатлау һәм ныгыту өчен күнегүләр.

1. Шигырьне укыгыз. Нокталар урынына тиешле хәрефләрне куеп, күчереп языгыз.

Без ял и…тек матур лаг…р…ларда.

Су ко…ндык урман күлендә.

Күбәләкләр кудык б…лы…нарда.

Башак җыйдык к…лхоз җирендә.

Тик мәктәпне …зелеп сагындык без,

Мәктәп безнең с…йгән анабыз.

Шунда инде к…рәшчеләр булып

Чыныгу өчен белем алабыз.

(С. Урайский.)

Калын хәрефләр белән басылган сүзләргә сораулар куегыз.

2. Түбәндәге исенәрне күплектә килешләр белән төрләндереп языгыз.

Төн, инеш, алма, китап.

Аларны юнәлеш килешенә куеп, 3 җөмлә языгыз.

3. Түбәндәге исемнәрне чыгыш, юнәлеш һәм урын-вакыт килешләренә куеп, 4 җөмлә языгыз.

Кыш, елга, урам, мәктәп.

4. Укыгыз һәм күчереп языгыз.

Шакмаклы, биек, матур тартма.

Иркен, якты, зур бүлмә.

Тырыш, акыллы, инсафлы укучы.

Кызыл, түгәрәк, сусыл, тәмле алма.

Ягымлы, сабыр, сөйкемле, сөекле әнием.

Нинди? соравына җавап була торган сүзләрнең асларына сызыгыз.

5. Җөмләләрне тутырып языгыз.

Куян куркак, ә бүре … .

Диңгез тирән, ә елга … .

Бал татлы, ә суган … .

Куак тәбәнәк, ә агач … .

Кар ак, ә күмер … .

Белешмә өчен сүзләр: сай, усал, кара, ачы, биек.

6. Җөмләләрне тутырып языгыз.

Күл … һәм … .

Тау … һәм … .

Алан … һәм … .

Көн … һәм … .

Белешмә өчен сүзләр: зур, тирән, аяз, түгәрәк, биек, киң, чәчәкле,кояшлы.

7. Бирелгән сүзләрдән җөмләләр төзеп языгыз..

кыш, җитте, салкын, карлы, һәм; тапмый, кошлар, азык; куйдык, җимлекләр, без, аларга;

Исемнәр астына – бер, сыйфатлар астына – дулкынлы сызык сызыгыз.

8. .Нокталар урынына фигыльләрне башта – үткән заманда, аннан соң киләчәк заманда куеп укыгыз.

Җәйнең матур көннәрендә Казанда һәм авылларда сабан туйлары башла…, халык мәйданнарга чык… . Колга башларында чиккән сөлгеләр, яулыклар, төрле бүләкләр чуарланып тор… . Ат чабышлары, көрәшләр, йөгерешләр башлан… . Халык уңышларга йомгак яса…, бәйрәм ит… .Бу бәйрәмгә безнең дус, тугандаш халыклар да чык… .

(Гомәр Бәширов буенча.)

Кайсы текст үзегезгә ныграк ошый, шунысын язып куегыз. Фигыльләрнең асларына сызыгыз.

9. Укыгыз.

Көз җитү белән табигатьтә һәммә нәрсә сулып кала. Үләннәр кибешә, чәчәкләр шиңешә, агачлар шәрә хәлгә килешә. Күз иркәләрлек берни дә күренми. Ярый ла нарат урманына тап булсаң. Яки чыршы урманына юлыксаң. Яшел төс бары анда саклана. Ә күңел дигәнең яфраклы урманы, андагы яшеллекне юксына.Ә яшеллекнең әсәре дә калмаган. Күңелең кителә, нәрсәдер җитми төсле тоела.

Нишли? Соравына җавап бир торган фигыльләрне табыгыз.

Килешә, юксына, тоела фигыльләрен, үрнәктәгечә, төрләндереп языгыз.

Үрнәк:

үткәрәм – үткәрәбез

үткәрәсең – үткәрәсез

үткәрә - үткәрәләр

10. Бирелгән сүзләрдән җөмләләр төзеп языгыз.

Киттек,без, урманга; җыя, Сәвия, чәчәкләр; җиләк, Наил, тапты; күрдем, керпе, мин; үлән, кереп, ул, югалды, арасына;булды, урманда, күңелле.

Сорауларга җавап бирегез.

Ничә җөмлә яздыгыз?

Бишенче җөмләдә ничә сүз бар?

11. Бирелгән сүзләрдән җөмләләр төзеп языгыз..

попугаем, Наян, минем, бар; төстә, ул. сары; аның, без, дуслар, белән, бик; сөйләшергә, ярата, Наян бик; ярма, белән, һәм, сыйлыйм, су, аны, мин.

Алмашлыклар астына сызыгыз.

12. Укыгыз.

Аяз һәм зәңгәр күктә кояш балкый. Җылы җилләр яз исен тарата. Шаян гөрләвекләр агалар. Сыерчыклар үз ояларын таптылар. Яз килә! Ямьле яз көлә!

Беренче өч җөмләдәге сүзләрне сүз тезмәләренә аерып языгыз.

Үрнәк:

Аяз күктә, …

13. Түбәндәге сүзләрдән кушма һәм парлы сүзләр ясап языгыз. Кушма сүзләрне – бер юлга, парлы сүзләрне икенче юлга языгыз.

җиләк, почмак, бил, көн, чага, өч, тирә, җимеш, як, кул, бау, япкыч, хатын, бала, яулык, ал, кыз, көн, баш, багыш, кала, чага.

14. Түбәндәге сүзләрдән кушма сүзләр төзеп, шул сүзләр белән җөмләләр өч җөмлә языгыз.

озын, яр, таш, канат, борын, күмер.

15. Хикәяне укыгыз. Башта – кушма сүзләрне, аннан соң парлы сүзләрне сайлап языгыз.