2. Адметнасці правядзення земскай буржуазнай рэформы (1864 г.)

на тэрыторыі Беларусі

Земская рэформа, аб’яўленая 1 студзеня 1864 г., прадугледжвала стварэнне ў паветах і губернях выбарных устаноў для кіраўніцтва мясцовай гаспадаркай, народнай асветай, медыцынскім абслугоўваннем насельніцтва і іншымі справамі непалітычнага характару. У Беларусі ў сувязі з падзеямі 1863 – 1864 гг. Уводзіць выбарныя ўстановы ўрад не адважыўся. Палітыка недаверу мясцовым памешчыкам працягвалася да 1911 г., калі ва ўсходніх губернях Беларусі былі створаны земствы, і то згодна са спецыяльным выбарчым законам.

Гарадская рэформа. Са спазненнем на 5 гадоў у Беларусі была праведзена гарадская рэформа (прынята ў 1870 г.). Яна абвяшчала прынцып усесаслоўнасці пры выбарах органаў гарадскога самакіравання – гарадской думы і гарадской управы на чале з гарадскім галавой. Права выбіраць і быць абранымі ў гарадскую думу мелі гараджане з 25-гадовага ўзросту, якія плацілі гарадскія падаткі. У сваю чаргу, яны падзяляліся на тры выбарчыя курыі. У першую ўваходзілі найбольш буйныя плацельшчыкі, якія плацілі трэць агульнай сумы гарадскіх падаткаў; у другую – сярэднія падаткаплацельшчыкі, што таксама плацілі трэць гарадскіх падаткаў; у трэцюю – дробныя падаткаплацельшчыкі, што выплочвалі астатнюю трэць агульнай сумы. Пры гэтым кожная курыя выбірала аднолькавую колькасць членаў гарадской думы.

Гарадская дума не падначальвалася непасрэдна мясцовай адміністрацыі, але нагляд за дзейнасцю думы ажыццяўляў губернатар праз спецыяльна створаныя губернскія ўстановы па гарадскіх справах. Гарадскі галава ў буйных гарадах зацвярджаўся на сваёй пасадзе міністрам унутраных спраў, а ў дробных – губернатарам. Феадальныя перажыткі не давалі магчымасці выкарыстаць гарадскую рэформу ў поўнай меры.

12/1. Класс феадалаў і шляхецкі стан (саслоўе) Беларусі XIV - XVI стагоддзях. Іх прававое становішча.

У ВКЛ, у склад якога да сярэдзіны 14 ст. увайшлі ўсе беларускія землі, панаваў феадальны грамадскі лад. Існавала два галоўных класы: феадалаў – землеўладальнікаў і феадальна-залежных сялян.

Клас феадалаў, які займаў пануючае становішча ў эканамічных і прававых адносінах, не ўяўляў сабой адзінага цэлага і падраздзяляўся на шэраг груп.

У вышэйшую сацыяльную групу ўваходзіла найбольш багатая, прывілеяваная частка феадалаў: князі і паны. Дакументы адрозніваюць паноў радных і паноў харугоўных. Яны мелі шырокія судовыя паўнамоцтвы і ўласныя ўзброеныя сілы.

Акрамя буйных былі яшчэ сярэднія і дробныя феадалы, якія валодалі невялікімі маёнткамі, меншай колькасцю зямлі і залежных сялян. Яны знаходзіліся ў васальнай залежнасці ад князёў і паноў. У Беларусі прадстаўнікі класа феадалаў увайшлі ў прывілеяванае саслоўе (стан) шляхты.

У саслоўе шляхты ўваходзілі не толькі феадалы, але і прадстаўнікі іншых сацыяльных груп.

Шляхецкія саслоўныя правы пераходзілі нашчадкам – мужчынам ад патомных шляхціцаў, а таксама дочкам. Жанчына простага стану, выходзячы замуж за шляхціца, станавілася шляхцянкай пажыццёва. Шляхецтва можна было атрымаць ад вялікага князя літоўскага, а таксама за мужнасць на полі бітвы. Шляхецтва давалася дзіцяці ў сувязі з яго ўсынаўленнем, абвешчаным у судзе шляхціцам.

Страта шляхецкай годнасці магла наступіць па суду ў сувязі з учыненнем злачынства.

Пачатак юрыдычнаму афармленню правоў шляхецкага стану паклалі агульназемскія прывілеі 1387, 1413, 1432, 1447 гг.

Усе прадстаўнікі шляхты мелі агульныя саслоўныя прывілеі: валодаць зямлёй у неабмежаваных памерах на праве ўласнасці; прыцягвацца да адказнасці толькі па суду; займаць пасады ў дзяржаўным апараце.

Аналізуючы пытанні прававога становішча сялянства, трэба звярнуць увагу на тое, што да канца 16 ст. яно ў ВКЛ было запрыгонена.

Билет 12

2. Распрацоўка канцэпцыі беларускай дзяржаўнасці ў праграмах нацыянальных палітычных арганізацый (1915-1916 гг.). “Віленска-Ковенскі камітэт”, “Беларускі Народны Камітэт”, “Сувязь непадзельнасці і незалежнасці Беларусі”

4 сакавіка 1917 г. у Мінску адбылася нарада прадстаўнікоў гарадской думы, губернскага і павятовага земстваў, а таксама іншых уплывовых дзеячаў, мэтай якой было стварэнне замест губернскага праўлення новага органа ўлады.

У Мінску знаходзіўся штаб Заходняга фронту,а ў Магілёве – Стаўка Вярхоўнага камандавання.

На тэрыторыі Беларусі пасля Лютаўскай рэвалюцыі ўстанавілася троеўладдзе – улада органаў Часовага ўрада, Саветаў і ваеннага камандавання.

Таму з мэтай аб’яднання сіл ужо 25 – 27 сакавіка 1917 г. у Мінску адбыўся першы з’езд беларускіх нацыянальных арганізацый як правага, так і левага кірунку, на якім быў выбраны выканаўчы орган – Беларускі нацыянальны камітэт (БНК) у складзе 18 чалавек. З’езд выказаўся за гатоўнасць падтрымаць Часовы ўрад Расіі і заявіў аб неабходнасці перадачы выканаўчай улады на тэрыторыі Беларусі Беларускаму нацыянальнаму камітэту, а таксама аб прадастаўленні аўтаноміі Беларусі ў складзе Расіі.

Э к з а м е н а ц ы й н ы б і л е т № ___13____

1. Характарыстыка прававога становішча феадальна-залежных сялян на тэрыторыі Беларусі ў XIV - XVI стагоддзях.

у разглядаемы перыяд сяляне ВКЛ падзяляліся на тры сацыяльныя групы, якія адрозніваліся адна ад другой па эканамічнаму становішчу і ступені феадальнай залежнасці.

1. Гаспадарскія, якія залежалі непасрэдна ад вялікакняжацкай адміністрацыі і жылі на дзяржаўных землях.

2. Панскія, якія жылі на прыватнаўласніцкіх землях і залежалі ад асобных феадалаў.

3. Царкоўныя, якія жылі на землях царквы, манастыроў і кляштараў, вышэйшага духавенства і залежалі ад адміністрацыі духоўнага ведамства.

Да канца 16 ст. звычайнай прыналежнасцю панскіх двароў была нявольная чэлядзь. Лічыліся нявольнымі дзеці, якія нарадзіліся ў законным шлюбе нявольных і вольных.

На працягу ўсяго разглядаемага перыяду асноўнай прычынай няволі з’яўляўся палон. Насельніцтва беларускіх гарадоў у сваёй асноўнай масе складалася з простых людзей. Да сярэдзіны 16 ст. яны выдзяліліся ў саслоўе мяшчан.

Прававы статус гараджан вызначаўся ўзроўнем сацыяльна-эканамічнага развіцця іх горада.

Мяшчане гарадоў з магдэбургскім правам вызваляліся ад прыгонных работ, падводнай павіннасці, выплаты праязных пошлін на ўсёй тэрыторыі ВКЛ і некаторых павіннасцей.

Меншым комплексам правоў валодалі жыхары гарадоў і мястэчкаў Беларусі, якія не мелі льготных грамат.

Мяшчане прыватнаўласніцкіх гарадоў і мястэчак знаходзіліся пад уладай феадала, які вызначаў памер грашовых збораў і натуральных павіннасцей.

Горад служыў феадалу як адміністрацыйна-палітычны цэнтр, абарончы апорны пункт.

Билет 13