22. Ашық ұлттық экономиканың түсінігі, мағынасы және көрсеткіштері. Ұлттық экономика ашықтығының тиімді жақтары мен проблемалары.

Ашық экономика моделі экономикалық қызметтің мемлекеттің ішінде ғана емес сонымен қатар мемлекеттен тыс аумақта еркіндігін білдіреді. Ашық экономика – экономикалық қатынастардың барлық субъекттері халықаралық тауар, қызмет, капитал және т.б нарығында экономикалық операцияларды шектеусіз жүргізе алатынын білдіреді. Ашық экономика- бұл әлемдік шаруашылыққа максималды турде қатысуға бағытталған экономикалық система болып табылады. Жабық экономикаға қарағанда ашық экономикады сыртқы тауарлық келісімдердің еркіндігі байқалады, еркін валюта бағамы орнатылады, ал реттеу валюталық резерв және нормотивтер арқылы реттеледі. Ашық экономиканы ұстанатын мемлекеттер белсенді түрде өндіріс факторларын (еңбек, капитал,технология) экспорттайды. Әлемдік тәжірибе бойынша жабық экономика моделін ұстанатын мемлекеттер салыстырмалы түрде кедейлене түседі. Себебі олар жаңа идея мен технологиялардан алшақ болады. Мемлекттің ашық экономикасының деңгейін мемлекеттің табиғи ресурстармен қамтылуы, халық санына, ішкі нарықтың сиымдылығына тәуелді.

Ашық ұлттық экономика көрсеткіштері. Тәжірибеде экономиканың ашықтығын анықтау үшін екі индикатор қолданылады: тікелей және жанама. Ашық экономиканың тікелей көрсеткіштеріне мыналар жатады:

- ЖІӨдегі сыртқы сауданың (Экспорт+импорт) көрсеткіші, немесе сыртқы сауда квотасы;

- Тауар мен қызметті тұтынудағы импорт үлесінемесе импорттық квота;

- Ішкі инвестициямен салыстырғанда шетел инвестиция көлемі;

Ашық эконмиканың жанама көрсеткіштеріне :

- Шетел валютасының кіруі мен шығу көлемі;

- Еркін экономикалық аймақтар саны;

- Мемлекеттің халықаралық, мемлекетаралық экономикалық одактарға, келісім мен келісімшартарға қатысуы.

Ашық экономика тиімді жақтары:

- Углубление спецализаций және өндірістің кооперациясы;

- Тиімділік деңгейіне қарай ресуртардың таралуы, яғни мемлекет ресурс көлемі өзгереді осыған байланысты ресурстар тиімді қолданыла бастайды;

- Халықаралық экономикалық қатынастар арқылы әлемдік тәжірибенің таралуы;

- Отандық өндірушілер арасындағы бәсекелестікті күшейтеді, соған байланыста әлемдік нарықта бәсекелес болуға ықпал етеді;

- Тауар сапасы артады;

- Жаңа технологиялардың, ақпараттардың құрал жабдықтарды ала алу мүмкіндігі;

Ашық экономика проблемалары:

- Отандық экономиканың тұрақсыздығы, мемлекеттің әлемдік қаржы және экономикалық дағдарысқа түсу ықпалы көбейеді;

- Әлемдік тауар нарығының конъюнктурасы өзгереді;

- Кейбір жағдайларда шетелдік бәсекелестік жеке өндірістердің құлдырауына алып келеді және отандық экономиканың бірқатар отрасльдарының да құлдырауына алыап келуі мүмкін;

- Ұлттық экономиканың импорттан тәуелділігі артады (тауар, капитал, технология);

- Ашық экономика өзара тәуелділікке алып келеді ал ол өз кезегінде экономикалық тәуелділікке алып келуі мүмкін;