23 Билет

1.Қатысымдық тұлғалар-тіл арқылы қарым-қатынасты қамтамасыз ететін,белгілі бір ортамен араласу жағдайында жүзеге асатын,тиянақты ойды хабарлау жіне қабылдау қасиеті бар,ерекше деңгейге көтерілген тілдік тұлғаның қатысынан тұратын,қарым-қатынастық мәні бар бірліктер.Тілдік тұлғалар жеке дербек жұмсалса,қатысымдық тұлғалар тұтас ойды білдіреді.Тілдік тұлғалар көп мағыналы болса,жалпылама ұғымды көрсетсе,қатысымдық тұлғалар контекстік жүйелі мағынаға ие болу арқылы нақты ұғымды,тиянақты ойды жеткізеді.Тілдік тұлғалар дербес мағынада тұрса,қатысымдық тұлғалар жалпы қарым-қатынас үрдісінде ,оның ішінде тілдесімге тән.Тілдік тұлғалар бір ғана субъектіге қатысты болса,қатысымдық тұлғалар бір бүтін,тұтас мазмұндық қасиетке ие болады.

2. Оқылым-графика таңбалар арқылы қозғалыс қағаз бетіне түскен сөздер мен тіркестерінің мағынасы мен мазмұнын ой мен сананың нәтижесінде қабылдай отырып,сауатты,дұрыс мәнерлеп ,ұғынықты оқу және одан қажетті деректі түсініп сұрапталып алу.Оқылым,бірнішіден,ой мен мидың бірлескен жұмысына байланысты болады,екіншіден,жазылған графикалық таңбаслық тізбегін танып-білуге қатысты.Үшіншіден,мұнда осы таңбаның ішкі мән-мағынасын дұрыс түсінудің ролі зор.Оқылым процесінде 4 негізгі компонент бар:1көру 2ойлау3тілдік тұлғаның таңбалық қызметі 4қатысымдық тұлғаның таңбалық тізбегі.Тіл үйрену барысында оқылым бірнеше түрге бөлінеді.Танымдық оқылым-тіл үйренушінің кез-келген қызықты танымдық мәні бар,мақала,кітап,газет,журанл т.б. материалды оқып –түсінуі.Зерделік оқылым бойынша оқушы берілген материалды басынан аяғына дейін толық түсініп оқу керек.Текстің барлық мазмұнын түсіндіріп,ондағы информацияның бірден-бірін ескерусіз қалдыруға болмайды. Ізденімдік оқылым-берілген материалдың ішінен автор өзіне керекті фактіні хабарды тауып,пайдалана білу. Көрстілімдік білім-берілген материалды жүйелеп қарап шығып ,оның не туралы екенін қысқаша анықтап беру ,оның тақырыбын айқындау айқындау.Аналитикалық оқылым-шығарманын мазмұнымен қоса лингвистикалық ерекшелігіне талдау жасап оқу:ттілдік единицалар мен формаларды оқыту.Оқылым екі түрлі формада жүзеге асады:1-іштей оқу,2-дауыстап оқу. Дауыстап оқу жылдамдығына қарай тез жіне баяу оқу деп бөлінеді.

3.

24 Билет

1. Ғалым Ф.Оразбаеваның пікірінше,тілдік қатынастың негізгі құрамы мынадай болып бөледі:1.Тілдік қатынасты іс жүзіне асырушылар 2.Тілдік байланысқа қатысушылардың қызметі 3.Сөйлеу мүшелерінің бірлігі 4.Қатысымдық тұлғалардың жиынтығы. Тілдік қатынасты іс жүзіне асырушылардың қатарына Баяншы,Тұлға,Қабылдаушылар жатады.Тілдік қатынасқа т.сушілердің ең басты қызметі-қатысысдық,байланыстырушылық,эксперссивтік.Қатысымдық қызмет бойынша баяндаушы мен қабылдаушылар тілдік қатынастың барлық түрлерін іс жүзіне асыра келіп ,хабар арқылы бір-бірімен қатынастық қызмет атқарады.Байланыстырушылық қызмет-тілдік қатынасты іске асырушылардың бір-бірімен тығыз байланысты көрінеді.Мұнда негізгі қызмет атқаратын-хабарды жеткізетін тұлғалар.Ол баяншы мен қабылдаушыны байланыстырады және тілдік қатынастың түсінікты болуын қамтамасыз етеді.

2.Тіл ,сөйлеу мәдениеті дегеніміз-бір қарағанда,тілдік норманы сақтап сөйлеу,дұрыс жауз деген түсінік.Тіл мәдениетіне барар жолдың бастауы-сөйлей білу.Тіл адамзаттың бір-бірімен пікірлесуін,түсінісуін қамтамасыз ете келіп,тілдік қарым-қатынасты іс жүзіне асырады.Тілдік қатынас-адамның ойлау,пайымдау,сөйлеу,тыңдау,түсіну т.б. әрекеттеріне қатысты құбылыс.Сөйлеу –адам санасының басты белгісі.Тіл,сөйлеу ежелден бері жеке адамның,қоғамның ой-санасын дамытып,жетілдіруде аса маңызды рол атқарады.Сөз ойлы да мәнерлі болуы тиіс.Адамдар арасныдағы қарым-қатынаста сыпайылық,кішіпейілділік пен адамгершілік қасиеттер тіл арқылы көрініс табады.Сөйлеуші жақтың тыңдаушыға деген құрметінің қаншалықты дәрежеде екені де сөз арқылы беріледі.Сөйлеу мәдениетіне кіретіндер сөздің мінсіздігі,тазалығы,байлығы,дәлдігі,қисындылығы,мәнерлілігі,бейнелілігі,орындылығы,түсініктілігі.Сөйлеу мәдениеті кезінде болатын кемшіліктер : ортаның әсері,көше әсері,сөйлеу дағдылығының жоқтығы (оқу орнының тіл дамытуға немқұрайлы қарауы),жекелеген студент тіліндегі кемшілік (сақаулық т.б.)

3. лингвистика.тіл-таңбалар жүйесі,әлеуметтік және психологиялық құбылыс ретінде көрстіледі. Тіл-адам мен қоршаған әлемді жалғастырушы аралық.Бір ұлттың мәдени байлықтары тілде көрініс табатын болса,онда тілді таңбалар жиынтығында қарастыру оның көрқырлылығы мен көпжақтылығын зерттеу болып табылады.Семиотика ғылымы –тіл мен қоса таңбаларды зерттейді.Біздің елімізде семиотика тек бір қырынан қарастырылып жүр.Ал батыс Еуропа елдерінде семиотиканың өзінде әлдеқашан бірнеше тараулыр зерттелді және олардың әрқайсысы бір ғылыми бағыт ретінде қарастырылады.Шындығында адамдар бір-бірімен қатынасқа түскенде тек тіл арқылы ғана емес,сонымен қатар тілмен қатар жүретін көптеген таңбалар коммуникация қызметін орындай алады.Бұл құбылысты біз күделікті байқап жүргенмізбен,ғылыми түрде зерттелмеген.Таңбаларды мағыналық тұрғыдан зерттеу лингвистика,философия,мәдениеттану сияқты ңылымдармен бірге дамып отыр.