14 Билет

1.Адам ақпаратты үздіксіз қабылдап отырады.Адам ең көп ақпаратты есту мен көру арқылы алады.Адам қабылдайтын ақпараттты екіне бөледі:Бейнелік ақпарат-табиғат көріністері,кескіндер,дәм,иіс,сезу мүшелері арқылы алынатын ақпараттар.Таңбалық ақпаратқа-адамның сөйлеу,жазу түрінде алатын ақпараттары жатады.Ақпарат тек қарым-қатынас нәтижесінде алынып қоймайды.Оны адам миы қабылдаған мәліметтерді,хабарларды өңдеу процесінде де тууы мүмкін. Ақпарат тірі табиғатта да,өлі табиғатта да болады,ол тек сөзбен жеткізілмейді,яғни ақпарат алудың сан алуан түрі бар. Ақпарат қарым-қатынас жасау,өз бетімен ойлау,зерттеу нәтижесінде пайда болады.Ақпаратқа үзілді-кесілді мәлімет бере алмаймыз.Оны қоршаған орта туралы және онда жүріп жатқан процестер туралы хабарлар мен мағлұматтар деп түмінуше болады.Кім ақпарат хабарласа сол ақпарат көзі боп табылады,ал кім қабылдаса сол ақпарат қабылдаушы болады.

2.Тіл мен ойлау –қоғамдық қызметтің өзара тығыз байланысты,мәні және арнайы белгілері жағынан ерекшеленетін екі түрі.Ойлау шындық болмысты бейнелеудің жоғарғы формасы ,ол заттар мен құбылыстардың арақатынасын байланыстыратын жинақтақтап танып білуге бағытталған.Ойлау процесі өзара күрделі қатынастағы 3 негізгі түрден тұрады:практикалық-әрекеттік,көрнекі-бейнелік және сөйлеу-логикалық.Ойлаудың құралы-тіл,оған басқа таңбалар жүйесі де жатады.Таңбалық қызмет арқылы тіл ойдың материалдық күйін білдіреді.Ойдың жан-жақты дамуы оның тілге ықпалын арттырған.

3.Сөйлей алу-адамдарға ғана тән басты,ерекше қасиеттердің бірі.Сөйлей білудің де өзіндік мәдениеті,қойлар талаптары да бар.Талаптарына тоқталар болсам,көп сөйлеме, тамақ ішіп отырып сөйлеме, үленнің сөзін бөлме,бос сөз айтпа,ойланып сөцле т.б

15. билет

1.Адамдар арасындағы қарыс-қатынаста хабар мен көңіл күй ,сезімнің және де айтылатын ойдың көбі бейвербалды амалдармен берілуі мүмкін. ХVғ орта шенінде жаңа ғылым салалары өмірге келіп,қанат жая бастады.Солардың бірі соңғы кезде дами бастаған қарым –қатынастағы бейвербалды амалдарды үйрететін және оны зерттейтін-паралингвистика ғылымы.Қарым-қатынастығы қимылдар көрінісі өз тұрғысынана ұлттық ерекшелігімен қатар универсалды қасиеттерін білдіретіндері де бар.Кейбір қимылдардың қарым-қатынас кезінде жасалуы жағынан бірдей болғанымен,мағыналық тұрғысынан айырмашылығы болады.Қазақ тіліндегі бейвербалды амалдырды А.Д.Сейсенова,Ж.Қ.Өмірәлиева,Б.Қ.Момынова,С.Б. Бейсембаева,Ж.Нұрсұлтанқызы әртүрлі қырынан зерттеген.Бүкіл әлемде негізгі қарым-қатынастық қимылдар бір-бірінен ажыратылмайды.Адамдар қуанғанда-жымияды,қайғырғанда-қабақ шытады,ренжігенде-ашулана қарайды.Бұл мысалдар күнделікті қарым қатынаста кездесетін бейвербалды амалдардың уинверсалдығын білдіреді.

2.Жалпы тілдік қатынасты ойлау мен сөйлеудің қатысы арқылы тілдік тұлғалрдың таңбалық жүйесі мен дыбысталу қасиеті нәтижесінде жүзеге асатын,қатысымдық тұлғалардың семантикалық бірлігі мен байланысу заңдылықтары арқылы берілетін ,адамдардың өзара түсінісуін қамтамасыз ететін ,тек адамзатқа ған тән күрделі қоғамдық-әлеуметтік процесс.Адам өмірінің барлық мазмұны тілде көрініс табады.Қоршаған орта туралы ой-түсінік ,шындық өмірдегі категориялар мен байланыстар т.т ойлау арқылы қорытылып және талданып тілде бейнеленген немесе ұлттық тілдік санамен қабылданған.Адам белгілі бір оқиға және деректер туралы немесе оларға қатысын,сезімі мен тала-тілегін тіл арқылы жеткізеді,сөйлеу арқылы ұгым,ой мен ой қорыту қалыптастырады.Адамдар сөйлеу арқылы бірін-бір коммуникативтік қарым-қатынасқа түседі.

3.Мемлекеттік тіл- басты байлығымыз.Өйткені,мұнайымыз да сарқылар,зауыт- абрикаларысыз істен шыға,ал мемлекеттік тіліміз-ата –бабаларымыздың ақ найзаның ұшымен,ақ білектің күшімен ап берген егемендігіміздің туы іспеттес.Осындай тарихи қанды жылдардың арқасында келген мемлекеттік тіліміз – өлмейді әрә өшпейде де.

Ана тілі-халық боп жасағаннан бергі жан дүниеміздің айнасы,өсіп-өніп түрлене беретін мәңгі құламайтын-бәйтерегі-деп Ж.Аймауытов айтқандай елін,жерін сүйген әрбір азаматтың көкірегінде ана тіліне деген сүйіспеншілігінің мақтаныш сезімі болуы керек.