33. Закон аб правілах бел арфаграфіі і пунктуацыі 2008. Асноўныя ўдакладненні і змяненні ў новай радакцыі правіл.

1.Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі. Закон Рэспублікі беларусь № 420-3 ад 23 ліпеня 2008 г.

Пастановай Савета Міністраў РБ у жніўні 1993 года была створана Дзярж.камісія па ўдакладненні правапісу бел.м..Яна разгледзела агульныя праблемы, тэарэтыч.абгрунт. мэтазгоднасць з унясеннем зменаў. Навуковы калектыў у складзе акадэміка Падлужнага, прафесараў Міхневіча, Яўневіча, Шубы, к.ф.н.Крывіцкага, кіруючыся рэкамендацыямі Дзярж.камісіі, на працягу 1997-1998 гадоў падрых.праетк новай рэдакцыі “Правілаў”.На завяршальным этапе ў 2006г. Мін.адук. была створана рабочая група, пад кір Іўчанкава і Лукашанца канчаткова дапрацавала “Правілы” з улікам заўваг і пажаданняў. 2010 год азнаменаваны тым, што ў дзеянне ўступае Закон Рэспублікі Беларусь “Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі”, прыняты 23 ліпеня 2008 года. Змены ў правапісе не вырастаюць на пустым месцы, а дыктуюцца натуральных ходам развіцця мовы. Правапіс – люстэркавы адбітак таго, што адбываецца ў мове і ўвогуле ў грамадстве.

Змены:

о пішацца пад націскам:Токіа,Ватэрлоа,арол

ё пішацца ў складаных словах з першай часткай радыё:радыёграма

калі першая частка ўтвараецца ад назвы хімічнага элемента,пішам е:радыебіялогія.У першым складзе перад націскам пішам я:радыяметрыя.

На канцы запазычаных слоў,уласных імен,геаграфічных назваў,пасля зычных,акрамя л,к пішам э:купэ,Мерымэ

Выкл.:сальта-мартале,філе,кам’юніке,піке

Пасля губных зычных у запазычаных словах,пасля з,с,н літару э пішам згодна з літаратурным вымаўленнем:капэла,экзэмпляр

Запомніць!медаль,менеджмент,нервы,парламент,перспектыва,газета,сервіз

Ненаціскныя фіналіі –эль,-эр у запазычаных словах перадаюцца праз –аль,-ар:шніцаль

Ненаціскныя фіналіі перадаюцца нязменна ў іменах іншамоўнага паходжання:Юпітэр

Дзявяты,дзясяты,сямнаццаць,васямнаццаць

Калі першай часткай складанага слова з’яўляюцца часткі велік\вялік,напісанне е\я залежыць ад таго,які склад у другой частцы націскны:1-е,2-я:Вялікабрытанія

Спалучэнне іо пішацца пад націскам у пачатку слова:іон

Спалучэнне іа пішацца не пад націскам у пачатку слова:Іакагама

Кантрасны,кампосны,фарпосны,баласны

Ў пішацца пасля галосных пры чаргаванні у з ў:хацела ўзяць-хацеў узяць

Ў пішацца ў сярэдзіне слова пасля галосных перад зычнымі:аўдыенцыя.Але!траур

У пішацца пад націскам:да урны

У пішацца ў запазычаных словах,якія заканчваюцца на –ум,-ус:прэзідыум

У застаецца ў канцы запазычаных слоў:фрау

У застаецца ў пачатку імен і назваў:на Урале

На пачатку слова:Нью-Ёрк,Ёфе

34) На фанетычным прынцыпе грунтуюцца наступныя правiлы:

1) Правапiс на месцы гукауу [о] i [э] пасля цвёрдых i зацвярдзелых зычных ва уусiх ненацiскных складах лiтары а: мова-маууленне, бор-бары, сэрца-сардэчны. Ненацiскны: [о] захоууваецца на канцы iншамоууных слоуу пасля галоснай: трыо, Токiо, Ватэрлоо.

2) Правапiс я на месцы е i ё уу першым складзе перад нацiскам: весела—вясёлы, вяселле, зелень-зялёны, снег-сняжок. Але е захоууваецца уу словах 9,10,17,18 i вытворных ад iх; у словах неславянскага паходжання, у тым лiку i ва ууласных назвах пасля г,к,х: аперацыя, герой, легенда, калектыуу, Германiя, Херсон.

3) Правапiс прыставак з, без(бяз), раз(роз)-,уз-, цераз- (перад глухiмi зычнымi пiшацца с): бясспрэчны, бяздольны, звесцi, ссыпаць.

4) Абазначэнне на пiсьме цвёрдых зычных [д] i [т] лiтарамi дз,ц перад галоснымi е, ё, I, ю, я, i мяккiмi [в’], [м‘] у коранi слова: людзi, дзецi, дзверы, цвёрды.

У словах iнашамоуунага паходжання перад суффiксамi iн-, iр-, ёр-, еец-, ейск-, перад памяншальным суффiксам iк-, а таксама уу даууно запазычаных словах [д] [т] на пiсьме абазначаецца лiтарамi дз, ц: карцiна, акцёр, гвардзеец, цюльпан, але антэна, дырэктар, тыраж, тэрыторыя, дыктант, дырэктыва.

5) правапiс спалучэнняуу зн,нц,рц,рн, сн, сл на месцы этымалагiчных: [здн][лнц][рдн][стн][стл]: прыязны, сонца, мiласэрдны, абласны.

6) Напiсанне лiтары ц на месцы спалучэнняуу [тс][чс][кс][цс]: савецкi, карэлiцкi, пухавiцкi, настауунiцтва.

7) Напiсанне лiтары с на месцы спалучэнняуу [жс][шс][хс][гс] прыгоства, мноства, таварыства.а таксама с на месцы спалучэння [сс].(рускi,палескi).

8) Напiсанне лiтары т на месцы спалучэння [дт] на канцы iншамууных слоуу: Шмiт, Кранштат.

9)Напiсанне двайнога ч на месцы суфiксальнага [цк] перад –iн (ын) у геаграфiчных назвах: Турэччына, Нямеччына, але Брэстчына, Навагрудчына.

10) Правапiс падоуужаных зычных : падоуужанае вымаууленне зычных [дз’][з’][л’][н’][ц’][с’][ж][ч][ш] памiж галоснымi на пiсьме перадаецца падваеннем адпаведных зычных: разводдзе, суддзя, збожжа.

11)Напiсанне адной лiтары с у словах: расада, расаднiк, расол, расольнiк, ростань.