18. Фанетычны, графічны складападзелы і іх адрозненне ад марфемнага падзелу слоў.

Фанетычны складападзел.

Зразумела, што гаворка ідзе аб фанетычных складах. Склад — гэта частка слова, якая вымаўляецца адным штрушком паветра, гэта частка маўленчага склада, якая вымаўляецца адным імпульсам мускульнага апарата. Асаблівасць фанетычнага складападзела ў тым, што ў складзе абавязкова павінен быць найбольш гучны гук (галосны). А-рэ-хі, Га-рэц-кі, а-гло-бля, маў-клі-вы.

Графічны складападзел.

Адлюстраваны ў пераносах. Больш падрабязна Error: Reference source not found.

Марфемны падзел слоў.

Гэта падзел слова на марфемы. Марфемы — мінімальные часткі слова, якая мае пэўнае значэнне (лексічнае, граматычне).

Параўнаем.

1. Склады маюць толкі гукавое значэнне, а марфемы – яшчэ лексічне ці граматычнае значэнне.

2. Для марфем не абавязкова наяўнасць галоснага –ск-, -н-, з- і г.д.

3. Падзел па складах амаль ніколі не супадае з марфемным.

19. Перанос слова паводле новай рэдакцыі “Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі.

1. пераносім па складах: га-ла-ва, стра-ка-ты, пе-ра-кі-нуць.

2. калі ёсць спаслучэнне зычных паміж галоснымі, зараз можна перанасіць, як хачаш: ся-стра, сяс-тра, сяст-ра, дяці-нства, дзяцін-ства, дзяцінс-тва, дзяцінст-ва.

3. нельга пераносіць адну літару.

4. нельга аддзяляць ад папярэдняй літары літары ў, й, ь, ‘: праў-нук, дай-сці, вазь-му, бур’-ян.

5 нельга дзяліць адрывіятуры, нельга раздзяляць ініцыялы і прозвішча, нельга аддзяляць лічбы ад літар: ААН, Я.Колас, г.зн., АІ-95, а 19-й (гадзіне), 1990 г., ХХІ ст., 1000 руб.

20. Роля націску і інтінацыі ў арганізацыі маўленчай плыні. Фанетычная прырода націску.

Націск — гэта вылучэнне ў маўленні асобных элементаў фанетычнымі сродкамі. Больш-менш падрабязна аб націску глядзі вышэй.

Інтанаыя — сукупнасць фанетычных сродкаў арганізаацыі маўлення. Элементамі інтанацыі з’яўляюцца мелодыка, інтэнсіўнасць, рытм, тэмп, паўза, тэмбр, націск (тактавы, фразавы, лагічны). Падрабязнее вышэй

21. Розныя тыпы націску. Месца націску у слове. Нерухомы і рухомы словаутваральны націск. Клітыкі. Фразавы, сінтагменны, лагічны націск. Аналіз націску ў тэксце.

Націск — гэта вылучэнне ў мауленні асобных элементаў фанетычнымі сродкамі.

Слоуны, тактавы, фразавы націск.

Слоуны націск бывае сілавы, колькасны, музычны.

У мове націск кольксна-сілвы, г.з., што націскны склад вылучаецца большай гучнасцю і працягласцю.

Разнамесцавы (свабодны) націск характэрны для мовы, г.з., што націск можа падаць і на першы, і на другі, і на трэці слог у словах (во’зера, прыпы’нак, прынамсі’). Яшчэ ёсць звязаны націск.

Рухомы націск (змяняецца пры скланені/спражэнні) — нерухомы націск (не змяняецца). У мове існуюць абодва націска. Параунай: тво’р, тво’ры, тво’ра і ро’бішь, рабі’ць.

Націск маюць толькі самастойныя часціны мовы. А несеместойныя Прымыкаць да самастойных у адно фанетычнае слова. Гэтыя несеместойныя часчіны называюцца Прэклітыкамі (калі стаяць перад самастойным) і энклітыкамі (калі стаяць за самастойнымі).

Фразавы націск — выдзяленне аднаго слова на канцы фразы. Калі з канца фразы націск пераходзіць на іншае асабліва важнае для аўтара слова, з'яўляецца лагічны націск.

Тактавы націск падае на адно з слоў у такце (звычайна на апошняе). Гэтак ён паказвае канец фанетычнай адзінкі.

Аналіз націску ў тэксце

ўключае наступныя працэдуры:

1) пазначыць вертыкальнымі лініямі мяжы паміж фанетычнымі Сінтагмамі і фразамі; пункцірнымі лініямі - факультатыўныя граніцы;

2) расставіць моцныя і слабыя славесныя націскі, синтагменные і фразавыя націскі;

3) далучыць клітыкі да асноўнай часткі фанетычнага слова (лігай пры афармленні арфаграфічнай запісу, злучком - пры транскрыбаванні)