- •Змест і задачы дысцыпліны мсмк. Функцыянаванне моўных і маўленчых сродкаў як галоўны аспект вывучэння дысцыпліны стылістыкі.
- •Паняцце аб стылістыцы мовы, стылістыцы маўлення і стылістыцы мастацкай літаратуры
- •Размежаванне мовы і маўлення. Структура і класіфікацыя маўленчых актаў. Віды выказвання і іх інтэрпрэтацыя
- •Паняцце нормы як адно з найважнейшых у стылістыцы маўлення. Абавязковасць маўленчых нормаў.
- •Класіфікацыя моў. Паходжанне і развіццё моў. Мовы свету і іх класіфікацыя
- •Генетычная і марфалагічная класіфікацыя беларускай мовы. Параўнальна-гістарычные вывучэнне моў
- •7.Мэты і задачы вывучэння фанетыкі (сінхронная, дыяхронная, агульная, супастаўляльная)
- •8. Сегментныя і суперсегментыя адзінкі мовы. Азначэнне гука. Чатырохбаковы аналіз гука: акустычны, артыкуляцыйны, функцыянальны, перцэптыўны
- •9. Акустычная фанетыка. Акустычны аспект вывучэння гукаў
- •15. Фаналогія. Гукі маўлення і гукі мовы, паняцце пра фанему.
- •16) Склад – гукабонекалькiгукауу, штовымаууляюццааднымштуршкомпаветра.
- •17) Структура:
- •18. Фанетычны, графічны складападзелы і іх адрозненне ад марфемнага падзелу слоў.
- •20. Роля націску і інтінацыі ў арганізацыі маўленчай плыні. Фанетычная прырода націску.
- •21. Розныя тыпы націску. Месца націску у слове. Нерухомы і рухомы словаутваральны націск. Клітыкі. Фразавы, сінтагменны, лагічны націск. Аналіз націску ў тэксце.
- •22. Інтанацыя. Фанетычнае чляненне маўлення. Танальныя сродкі інтанацыі. Тэмбравыя сродкі інтанацыі. Функцыі інтанацыі.
- •23. Стылі літаратурнага вымаўлення. Арфаэпічная норма. Беларускае вымаўленне ў гістарычнам развіцці.
- •24. Асноўныя нормы суч. Бел. Вымаўлення: галосныя націскныя і ненаціскныя. Зычныя ў моцных і слаб пазіц. Гукі на стыке слоў
- •25. Вымаўленне галосных Норма літ вымаўлення зычных і спалуч. Зычных і некатоных граматычных формаў. Арфаэпічная норма і культура маўлення
- •26.Прычыны і крыніцы адхіленняў ад літаратурнага вымаўлення. Вымаўлення на тэлебачані і радые. Інтэрферыцыйныя з’явы ў вымаўленні і пуці іх пераадолення
- •27. Узнікненне пісьма. Этапы развіцця пісьма. Піктаграфічнае, ідэаграфічнае, фонаграфічае пісьмо
- •28. Звесткі з гісторыі графікі. Фарміраванне беларускай графікі. Сучасны беларускі алфавіт
- •30. Асноўныя прынцыпы (напісанні) суч беларускай арфаграфіі. Суадносіны фанетычнага і марфалагічнага прынцыпаў у беларускай арфаграфіі.
- •33. Закон аб правілах бел арфаграфіі і пунктуацыі 2008. Асноўныя ўдакладненні і змяненні ў новай радакцыі правіл.
- •34) На фанетычным прынцыпе грунтуюцца наступныя правiлы:
- •35) На марфалагiчным прынцыпе правапiсу грунтуюцца наступныя правiлы:
27. Узнікненне пісьма. Этапы развіцця пісьма. Піктаграфічнае, ідэаграфічнае, фонаграфічае пісьмо
Пісьмо – штучна створаная сістэма графічных знакаў, якая служыць для перадачы вуснага маўлення на адлегласці і замацавання яго ў часе. Узнікла не больш як 6 тыс. гадоў назад.
Першы подступ да пісьма – прадметнае “пісьмо” – аптычныя знакавыя сістэмы, якія не адлюстроўваюць непасрэдна маўлення, а служаць напамінам або падказкай для асобы, якая прымае паведамленне. Дзве разнавіднасці:
Прыродныя прадметы, якія выкарыстоўваліся для перадачы інфармацыі (засохшае кветка – смерць важака, страла – аб’яўленне вайны і г.д.)
Упарадкаваная сістэма пэўных прадметаў – умоўнае пісьмо, дзе самі прадметы нічога не выражаюць, а маюць умоўнае значэнне (“пісьмо” вампум – пояс з прымацаванымі да яго ракавінкамі рознага колеру. Кожны колер нешта значыць: белы – здароўе і мір, цёмны – смерць і вайна; “пісьмо” кіпу – палачка з рознакаляровымі шнуркамі і вузялкамі, змест залежыць ад іх колькасці і колеру)
Этапы развіцця пісьма:
Піктаграфія (або рысункавае пісьмо) – найбольш старажытны тып пісьма. Малявалі на каменнях, дрэвах, гліне, кары і інш. Піктаграма – адзін складаны знак-паведамленне, які чытаецца ў паслядоўнасці. Было пашырана ў Трапічнай Афрыцы, Аўстраліі, Сібіры. Сення выкарыстоўваецца як дадатковы сродак камунікацыі (знак “Нажніцы” на цырульні)
Ідэаграфія – пісьмо, графічныя знакі якога абазначаюць паняцці. Адзінка – ідэаграма (або лагаграма) – пісьмовы знак, які абазначае слова ў любой граматычнай форме ў мяжы асацыяцый (“нага” – і хадзіць, і стаяць, і прыносіць). Мае сталую сукупнасць знакаў і ўтварае сістэму.
Іерогліф (Ст. Ягіпет, Кітай)
Клінапіс (шумеры)
Сілабаграфія (графічныя знакі абазначаюць паасобныя склады) (шумеры, вавіланяне, асірыйцы)
Кана (японскае пісьмо) і інш.
Фанаграфія (літарна-гукавае пісьмо) – тып пісьма, знакі якога (літары) перадаюць пераважна адзін гук (фанему). Самы дасканалы і зручны тып. Дзве разнавіднасці:
Кансанантна-гукавае - графічныя знакі абазначалі толькі зычныя гукі (першы фінікійскі алфавіт – 22 зычныя літары)
Кансанантна-вакалічна-гукавае – і зычныя, і галосныя
28. Звесткі з гісторыі графікі. Фарміраванне беларускай графікі. Сучасны беларускі алфавіт
Гісторыя графікі (конспект Ладутько?)
Устаў – самы старажытны тып кірылаўскага пісьма. Строгая геаметрычная форма пісьма, літары выразныя, асобныя, амаль перпендыкулярныя. Цяжкае і нязручнае.
Паўустаў – тып пісьма, які ўзнікае з паскарэннем працэсу пісьма. Спрошчанае напісанне літар, нахіл у левы і правы бок, вялікую колькасць скарачэнняў у словах.
Скорапіс – тып пісьма, развіўся з паўуставу ў выніку паскарэння працэсу пісьма. Адсутнасць строгіх форм літар, звязнае іх напісанне, скарачэнні, вынасы за радок і над радок.
Вязь – старажытнае дэкаратыўнае пісьмо для ўпрыгожвання кніг, асабліва загалоўкаў. Літары звязваліся ў суцэльны арнамент.
У аснову беларускага алфавіту пакладзена кірыліца. Кірылайскае пісьмо з нязначнымі зменамі выкарыстоўвалася на працягу 14-17 стст. У 18 ст. пашыралася лацінка, якая дагэтуль служыла толькі для афармлення польскіх і лацінскіх тэкстаў. З канца 19 ст. ужываўся рускі грамадзянскі шрыфт. Мяркуюць, што ў яго распрацоўцы прымаў удзел беларус Ілья Капіевіч.У канцыы 19-пачатку 20 стст. у беларускі варыянт грамадзянскага шрыфту былі ўведзены літары дз, дж, ц, ё, і, ў, спалучэнне шч, апостраф + былі выключаны Ђ (ять – як перакрэслены ъ), и, щ, ъ.
Сучасны беларускі алфавіт складаецца з 32 літар. Сучасны беларускі кірылічны алфавіт быў складзены ( на аснове напісанняў рускага грамадзянскага шрыфту ) беларускім мовазнаўцам Б. А. Тарашкевічам , аўтарам выдадзенай у 1918 годзе « Беларускай граматыкі для школ» , і мае на сёння 32 літары. У параўнанні з рускай алфавітам не выкарыстоўваюцца И , Щ і Ъ , але дададзеныя літары І і Ў , а таксама часам лічацца якія маюць статус літар дыграфы ДЖ і ДЗ . «Тарашкевіца» ( першапачатковая форма беларускага правапісу ) выкарыстоўвае таксама літару Ґ , якая ў цяперашнім афіцыйным правапісе ( « наркамаўцы » ) не ўжываецца , аднак можа сустракацца як фанетычны транскрыпцыйных знак.
29. Сінхроннае і дыясінхроннае вывучэнне беларускай арфаграфіі. Гісторыя станаўлення. Уплыў экстралінгвістычных фактараў на беларускую арфаграфію
