25. Вымаўленне галосных Норма літ вымаўлення зычных і спалуч. Зычных і некатоных граматычных формаў. Арфаэпічная норма і культура маўлення

Вымаўленне галосных. Норма літаратурнага вымаўлення зычных і спалучэння зычных – глядзі 24 пытанне.

Арфаэпічная норма і культура маўлення.

Арфаэпічныя нормы вызначаюць усім, хто карыстаецца літаратурнай мовай, аднастайнаць вымаўлення гукаў і спалучэнняў гукаў у словах, а таксама спалучэннях слоў. Адхіленне ад арфаэпічнай нормы зацямняе сэнс выказвання, перашкаджаючы ўнікнуць у яго сутнасць. Правільнае літаратурнае вымаўленне – паказчык не толькі культуры мовы, а і агульнай культуры чалавека.

Сучасныя арфаэпічныя нормы беларускай літаратурнай мовы гістарычна склаліся на аснове вымаўлення, уласцівага перш за ўсе сярэднебеларускім гаворкам; яны выпрацоўваліся паступова. Станаўленне іх цесна звязана з гісторыяй беларускай арфаэпіі.

Пры вымаўленні і напісанні некаторых слоў дапускаецца варыянтнасць у межах нормы. Напрыклад, у нарматыўных слоўніках падаюцца як аднолькава дапушчальныя варыянты канешне і канечне, жаваранак і жаўранак, калодзеж [калоz’эш] і калодзесь [калоz’эс’]. 

26.Прычыны і крыніцы адхіленняў ад літаратурнага вымаўлення. Вымаўлення на тэлебачані і радые. Інтэрферыцыйныя з’явы ў вымаўленні і пуці іх пераадолення

Літаратурнае вымаўленне – 1)непоўны, ці гутарковы, 2)поўны, афіцыйны.

1 – хуткі тэмп маўлення і ступень увагі з якой гаворачы адносіцца да свайго вымаўлення. Менш выразная артыкуляцыя гукаў годнось – замест годнасць.

2 – кожны гук вымаўляецца дакладна і выразна у афіцыйным абставінах вымушае больш уважліва захоўваць арфаэпічныя нормы.

Прычыны адхілення:уплыў дыялектных асаблівасцей роднай гаворкі (паўночна-ўсходні-дысіміл аканне: вада,нага, каса; вымаўл мяк р’: р’іба, тр’эба. Сярэднебел: памякчэнне з і с перад заднеязыч г,к,х:скінуць,схіліць), уплыў фанет сістэмы рускай мовы, недасканалае веданне агульных і адметных рыс бел і рус моў(вымаўл выбухнога г замест фрыкат: галава, герой; вымаўл к замест х: сток, рок; вымаўл л,в,ф замест ў), пад уплывам правапісу (напісанне не заўсёды супадае з вымаўленнем).

Моўнаяінтэрферэнцыя: з'яваадхілення ад нормаў у адной мове з-за прыкладання да яенормаўіншаймовы. Можаўзнікаць у абставінах двухмоўя або шматмоўя. Узровеньпраяўленнямоўнайінтэрферэнцыізалежыць ад моўнайкампетэнцыі білінгва (полілінгва).

Адрозніваюццанаступныявідыінтэрферэнцыі: марфалагічная, сінтаксічная, фанетычная, лексічная, словаўтваральная, акцэнтная.

Марфалагічнаяінтэрферэнцыя звязаная з разыходжаннямі ў граматычнымафармленнірознамоўных лексем (у родзе, ліку, склоне назоўнікаў, ваўтварэннісінтэтычныхформаўвышэйшай і найвышэйшайступеніпараўнання прыметнікаў, у родавых і склонавых формах лічэбнікаў, адметнасціўтварэння дзеепрыметнікаў і дзеепрыслоўяў і інш.).

Сінтаксічнаяінтэрферэнцыя звязаная з адрозненнямі ў будове словазлучэнняў, простых і складаных сказаў (кіраванне і інш.).

Фанетычнаяінтэрферэнцыя звязаная з адметнасцямі фанетычныхсістэм розных моваў, і прыводзіць да парушэння арфаэпічных нормаўмовы.

Лексічнаяінтэрферэнцыя звязаная з розніцаміабочастковыміпадабенстваміваўласналексемным і семантычным аспектах розных моваў.

Словаўтваральнаяінтэрферэнцыя звязаная з несупадзеннемсловаўтваральных фармантаў у аднакаранёвых словах розных (але блізкіх) моваў.

Акцэнтнаяінтэрферэнцыя звязаная з разыходжаннямі ў націску ў рознамоўных лексемах.