35) На марфалагiчным прынцыпе правапiсу грунтуюцца наступныя правiлы:

1) Правапiс зычных на канцы слова i уу сярэдзiне перад глухiмi: снег, след, казка, дзядзька, малацьба, носьбiт, просьба; шыпячых перад свiсцячымi: мыешся, на рэчцы; свiсцячых перад шыпячымi: заказчык, перавозчык, пясчаны. Не перадаецца на пiсьме асiмiляцыйая мяккасць ззачных [з’][с’]: свет, снег, свята,звезцi, знесцi, смех.

2) Правапiс зычных на стыку марфем: у геаграфiчных назвах (i вытворных ад iх словах) на канцы асновы зычныя з,ж,ш,г,х перад суфiксальным [с] захоууваюцца у прыметнiках: каууказскi, волжскi, латышскi; у назоуунiках канцавыя зычныя асновы д,т,з,с,ж,ч перад суфiксам чык перадаюцаа нязменна: пераклаиндчык, лётчык, грузчык; захоууваецца канцавы зычны асновы д перад суффiксам [с] у прыметнiках i назоуунiках : заводскi, грамадскi, грамадства, параходства.

3) напiсанне спалучэнняуу дц тц чц ( у вымаууленнi – доуугi гук [цц]: у лодцы, у вопратцы, на рэчцы; спалучэнняуу жс, шс у дзеясловах з вымууленнем ([сс]) збiраешся, апранаешся; спалучэнняуу зж, здж (у вымаууленнi [жж][ждж]: зжаць, зжынаць.

4) напiсанне спалучэнняуу сч, сшч ([шч][шшч]) : расчоска, пясчаны.

5) напiсанне зычных б,д на канцы прыставак –аб-, -ад-, -над-, -пад-: абступiць, адступiць, над хатай.

6) напiсанне е уу прыназоуунiку без i часцiцы не: без клопату, не быуу, не чууу.

7) правапiс каранёвай галоснай я: дзевяць,месяц, цягавiты.

8) Правапiс суфiксауу -н- i-ен- у дзеепрыметнiках: акрылены, адхiлены.

9) Напiсанне суффiксуу –язь,-ядзь.

Узгадаем першыя спробы ўпарадкавання беларускай

арфаграфіі. У 1918 г. была выдадзена “Беларуская

граматыка для школ” Браніслава Тарашкевіча, у якой

фактычна ўпершыню былі сфармуляваны правілы

беларускага правапісу.

У 1926 г. адбылася акадэмічная

канферэнцыя па праблемах

беларускага правапісу.

У 1930 годзе быў апублікаваны праект

новага беларускага правапісу. Пасля яго

абмеркавання і дапрацоўкі ў 1933 годзе

была прынята Пастанова Савета Народных

Камісараў “Аб зменах і спрашчэннях

беларускага правапісу”.У 1959 г. былі выдадзены “Правілы беларускай

арфаграфіі і пунктуацыі”, падрыхтаваныя

калектывам навуковых супрацоўнікаў Інстытута

мовазнаўства імя Якуба Коласа Акадэміі навук БССР. Неабходнасць увядзення “Правіл беларускай

арфаграфіі і пунктуацыі” абумоўлена наступнымі

прычынамі:

Звод “Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі”,

выдадзены ў 1959 г., ужо даўно стаў бібліяграфічнай

рэдкасцю і амаль недаступны для карыстальнікаў.

У канцы ХХ ст. зноў абвастрылася праблема

беларускага правапісу, калі істотна абнавіўся

слоўнікавы склад беларускай мовы, лексіка

папоўнілася шматлікімі запазычаннямі, на старонках

беларускамоўнага друку атрымалі пашырэнне

ненарматыўныя арфаграфічныя варыянты.Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад

17 жніўня 1993г. была створана Дзяржаўная камісія па

ўдакладненні правапісу беларускай літаратурнай мовы. Камісія

падрыхтавала і ў верасні 1994 г. апублікавала “Высновы па

ўдакладненні правапісу беларускай літаратурнай мовы”. Навуковы калектыўна працягу 1997–1998 гадоў падрыхтаваў

праект новай рэдакцыі “Правіл беларускай арфаграфіі і

пунктуацыі”.

18 студзеня 2006 года рашэннем Міністра была створана рабочая група

па яго дапрацоўцы. Рабочая група пад навуковым кіраўніцтвам доктара

філалагічных навук прафесара В.І. Іўчанкава і доктара філалагічных

навук прафесара А.А. Лукашанца канчаткова дапрацавала “Правілы

беларускай арфаграфіі і пунктуацыі” з улікам заўваг і пажаданняў, што

былі зроблены ў час іх неаднаразовага абмеркавання. У падрыхтаваным Законе Рэспублікі Беларусь

“ Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі”

істотна ўдакладнены ў адпаведнасці з сучасным

узроўнем лінгвістычнай навукі фармулёўкі,

абноўлены ілюстрацыйны матэрыял. Правілы па-

новаму згрупаваны, што робіць іх больш зручнымі

для ўспрымання і засваення. У адпаведнасці з

сучаснай моўнай практыкай зменшана колькасць

выключэнняў. Многія напісанні падпарадкаваны

агульным правілам, што прынцыпова аблягчае

навучанне беларускай мове. Увядзенне ў дзеянне Закона Рэспублікі Беларусь

ад 23 ліпеня 2008 года “Аб правілах беларускай

арфаграфіі і пунктуацыі” садзейнічае стабілізацыі

правапісных нормаў сучаснай беларускай

літаратурнай мовы, забяспечвае захаванне

адзінага моўнага рэжыму ў адукацыйным працэсе

і адзінства друкаваных беларускамоўных

выданняў, што павышае прэстыж беларускай

мовы ў грамадстве як дзяржаўнай мовы

Рэспублікі Беларусь.Новая рэдакцыя “Правіл беларускай арфаграфіі і

пунктуацыі” ў практыцы школы

Аптымальным пераходным перыядам для ўвядзення ў

дзеянне новай рэдакцыі “Правіл беларускай арфаграфіі

і пунктуацыі” распрацоўшчыкі Закона лічаць тры гады. Зараз вядзецца актыўная работа па

факталагічным забеспячэнні пераходу да

новай рэдакцыі “Правіл беларускай

арфаграфіі і пунктуацыі”:

• у часопісах “Роднае слова” і “Веснік

адукацыі” на працягу года друкуюцца

каментарыі да новых правіл;

• рыхтуецца да выдання Вялікі

арфаграфічны слоўнік (да 01.09.2010);

• каментарыі са спісамі слоў, у напісанні якіх

адбыліся змены, будуць выдадзены асобна

да канца 2009 года – на пачатку 2010 года;

• у адпаведнасці з новымі правіламі

выдадзены руска-беларускі слоўнік;

• будзе падрыхтаваны шэраг выданняў з

разлікам на школу.•Пашыраецца прынцып перадачы акання пры напісанні запазычаных слоў. У

словах іншамоўнага паходжання канцавыя элементы -эр, -эль прапанавана

перадаваць як -ар, -аль:

•Паводле агульнага правіла перадачы на пісьме якання ў першым

пераднаціскным складзе прапанавана пісаць наступныя словы так:

•Пашыраецца напісанне нескладовага ў у большасці слоў іншамоўнага

паходжання:

У правілы беларускай мовы ўнесены наступныя змены:

прапануецца пiсаць пiшацца

трыа, адажыа, Токіа трыо, адажыо, Токіо

прынтар, камп’ютар прынтэр, камп’ютэр

прапануецца пiсаць пiшацца

дзявяты, дзясяты,

сямнаццаць, васямнаццаць

дзевяты, дзесяты,

семнаццаць, васемнаццаць

прапануецца пiсаць пiшацца

ва ўніверсітэце, фаўна ва універсітэце, фауна•У адпаведнасці з сучаснай моўнай практыкай уносяцца змены ў напісанне

складаных і складанаскарочаных слоў.

•Уніфікуецца напісанне мяккага знака ў прыметніках на -ск(і), утвораных ад

уласных назваў.

•Упарадкавана напісанне вялікай і малой літар у назвах органаў улады,

арганізацый, прадпрыемстваў, устаноў.

•Уведзены новы параграф “Вялікая і малая літары ў назвах асоб, звязаных з

рэлігіямі, у назвах міфалагічных і казачных герояў”. З вялікай літары

прапануецца пісаць асабовыя назвы божастваў у рэлігійных культах, а таксама

ўсе словы ў спалучэннях, якія змяшчаюць гэтыя назвы: Бог, Усявышні, Святая

Троіца і інш.;

прапануецца пiсаць пiшацца

гаркам, газпрам гарком, газпром

прапануецца пiсаць пiшацца

чаньчунскі, цяньшанскі,

як і любанскі, астраханскі

чаньчуньскі, цяньшаньскі

У правілы беларускай мовы ўнесены наступныя змены:•У пачатку і ў сярэдзіне слоў гукавое спалучэнне *й++галосны

перадаецца ётаванымі галоснымі, як і ў словах уласнабеларускіх:

•Рэгламентавана ўжыванне ў беларускай мове дзеясловаў іншамоўнага

паходжання з суфіксам -ава- (-ява-) і -ірава- (-ырава-):

•Рведзены новы раздзел “Правапіс некаторых марфем”, у якім у сістэмным

выглядзе сабраны звесткі аб правапісе прыставак, суфіксаў;

•Спрошчаны правілы пераносу слоў, што адпавядае сучасным выдавецкім

тэхналогіям.

прапануецца пiсаць пiшацца

ліквідаваць, акліматызаваць ліквідзіраваць, аклімацізіраваць

прапануецца пiсаць пiшацца

Нью-Ёрк Нью - Йорк

У правілы беларускай мовы ўнесены наступныя змены:Прапанаваны іншыя ўдакладненні, якія ў цэлым робяць беларускі

правапіс больш паслядоўным і несупярэчлівым. Закон Рэспублікі

Беларусь “Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі”

з’яўляецца аптымальным у сучаснай моўнай сітуацыі ў краіне і

будзе садзейнічаць стабілізацыі правапісных нормаў беларускай

літаратурнай мовы.