Миисгэй, тэхэ, хуса гурбан

Урда сагта Паглай гэжэ хүн ажаһуугаа һэн ха. Тэрэ хүн гүйгөөшэ хурдан моритой, мүргэдэг хусатай, бабанадаг тэхэтэй, хулганааша миисгэйтэй байһан юм.

Нэгэтэ Паглай хурдан мориёо эмээллэжэ унаад, айлшалхаяа ошобо. Тиихэдээ тарган мяхаяа һахижа байхыень миисгэйгээ гэртээ хаагаад ошоо һэн ха.

Миисгэйнь Паглайнгаа бүхы байха зөөрииень һахяад лэ һууна. Паглайн ошоһонһоо хойшо нэгэ үдэр үнгэрбэ, хоёр үдэр үнгэрбэ. Гурбадахи үдэрэй болоходонь, гэдэһэеэ үлдэһэн миисгэй эзэнэйнгээ хадагалуулһан мяханһаа бага багаханаар эдижэ эхилбэ. Тарган мяхан яаха аргагүй амтатай байба. Паглайн ерэхэдэ, нэгэндээ нэтэрһэн миисгэй бүхы мяхыень дууһан эдеэд байба ха. Гэртээ орожо ерээд, мяхаяа шанажа эдихэ гэхэдэнь, шэмхэшье мяхан үгы байба. Паглай ехээр сухалдан, миисгэйгээ зэмэлжэ ороно. Ћур бэһэеэ абаад, миисгэйнгээ заргыень хэбэ. Ћүүлдэнь шэхэнһээнь баряад, газаашань хаяжархиба.

Эзэндээ хороо бусалһан миисгэй бабанадаг тэхэ мүргэдэг хуса хоёртоо ошожо, тэдэ хоёроо мэхын һайгаар мэхэлжэ, їгэдөө оруулба ха.

Тиихэдээ миисгэй иигэжэ хэлэбэ:

— Паглайн мяха дууһан эдеэб. Тэрэш мяхагүй болоо. Таанарай нэгыетнай алажа эдихэнь гээшэ. Алууланхаар, ойдо тэрьелжэ гарая, — гэбэ.

Гурбуулан нюуса хэлсээ хээд, хашаа дээгүүр харайлдажа гараад, ой руу ябашабад. Ћүниин тэнгһээ үнгэржэ байхада, тэдэнэр хїбшэ тайгада хүрэжэ ерэбэ. Тиигээд тэдэнэр нэгэ нүүлын хажууда отог тїхеэрбэ ха. Отог тїхеэрээд, гал түлихэ аргаяа бэдэрнэ. Миисгэйнь хуһанай хуурай үйһэ олобо. Тэрэ үйһэеэ баряад, тэхэ хуса хоёртоо хэлэнэ:

— Би энэ үйһэ баряад үгэхэм, та хоёр мүргэлдэгты, — гэбэ.

Мїргэдэг хуса бабанадаг тэхэ хоёр гүйлдэжэ ерээд мїргэлдэбэ. Эбэрнүїдэйнь дундаһаа гал гаража, үйһэниинь носошобо. Галаа түлижэ, гадаһаа шаажа, гурбуулан налайжа хэбтэбэд.

Тиигэжэ байтарнь, гэнтэ ой модон һаршаганаад, тайгын эзэн баабгай найгаргаһаар ерэжэ ябаба. Баабгайе хараһаар, миисгэй модон өөдэ абираад гарашаба. Бабана тэхэ мүргэдэг хуса хоёрынь нүүлын саана харайлдажа гараба. Миисгэйе баабгай хараад хэлэбэ:

— Мэндээ, хөөшхын хүбүүн, миисгэй.

— Мэндээ, мэндээ, хара тайгын хаан! — гэбэ миисгэй.

— Ямар хэрэгээр ябанат, — гэжэ баабгайнь һураба.

— Минии аха хүбүүн шамтай хүсэеэ туршалдаха гэжэ ерэһэн байна, —гэнэ ха миисгэйнь.

— Болоно, болоно, — гэбэ баабгайнь. — Аха хүбүүешни хараа һаа, һайн бэлэй.

Тиигэжэ хэлэмсээрнь, бабана тэхэ нүүлын саанаһаа харайжа гараба.

Баабгай бабана тэхые хараад, ухаа мэдээгээ алдаба ха.

— Энэ ахыншни толгой дээрэнь ёдойһон юун гээшэб, — гэбэ.

— Шамайе алажа эдеэд, арһыешни үлгэжэ хатааха юумэн лэ даа, — гэбэ миисгэй.

— Энэ ахыншни үргэн доронь һахалзаһан юун бэ?

— Шамайе эдеэд, амаа аршаха аршуулынь гээшэ, — гэбэ ха.

Баабгай ухаа мэдээгээ алдаад, тэрьелхэ гэжэ байтарнь, мүргэдэг хуса хойноһоонь няд байса буулгажархиба.

Баабгай мэдээгээ алдан, байһан газартаа унашаба. Бабана тэхэ мүргэдэг хуса хоёрынь баабгайгаа һахижа ой соогоо үлэбэ. Миисгэйнь гэртээ гүйжэ ошоод, Паглайдаа дуулгаба. Паглайнь гүйгөөшэ хурдан мориёо шаргалжа, баабгайгаа шэрэжэ гэртээ асарба.

Тэрэ гэһэн сагһаа хойшо бултааран ажана һайхан һууһан юм ха.