16. Регистрлер

Дискреттік «сөздерді» , яғни екілік сандар немесе басқа кодалық комбинацияларды жазып алуға және сақтауға арналған құрылғыларды регистрлер деп атайды. Регистрдің негізгі элементтері – триггерлерді пайдаланып құрастырған екілік ұяшықтар. Екілік ұяшықтардың саны «сөз» – ді жазатын екілік разрядтардың санымен анықталады. Регистрлер құрылымдық ерекшеліктеріне байланысты бірнеше түрге бөлінеді. Солардың бірі, ығыстырушы регистрдің жұмыс принципімен танысайық.

–триггерлерге ( –текті) негізделген ығыстырушы регистрдің сұлбасы 10.1а–суретте, ал оның шартты белгісі 16.1ә–суретте көрсетілген.

, разрядтары бар регистрге үш разрядты екілік сөзін жазайық. Егер синхрондаушы импульс болса, онда триггерде және күйлер қалыптасады. Кірістері оқшауланған –триггердің жұмыс принципі –триггерге ұқсас болатындықтан оны синхрондаушы (тактілік) импульс аяқталған кезде (яғни –ден –ге көшкен кезде) триггердің шығысында сигнал пайда болады. Демек, бірінші тактілік импульс аяқталған кезде триггердің күйі , ақпараттық мәндерімен сипатталады.

Осыдан кейін регистрдің ақпараттық кірісіне екінші разряд сөзі беріледі. Екінші тактілік импульс әсер еткенде триггер триггердің шығысынан , ақпараттарды қабылдап алады. , екінші тактілік импульс аяқталған кезде триггер регистрдің кіріс ақпаратын қабылдайды және оның шығысында , ақпарат пайда болады. Осылайша, ақпарат регистрдің бірінші разрядынан екішісіне ығысады. Дәл осы ретпен , , үшінші тактілік импульс аяқталған кезде барлық сөз регистрге жазылады.

16.1 – сурет

Мұнда қарастырған –триггерлерге негізделген регистрлерден басқа да –триггерлерге негізделген регистрлердің де қарпайым түрлері практикада кеңінен қолданылады. Жалпы регистр – электрондық есептегіш машиналардың, автоматиканың көптеген құрылғыларының және ақпараттық өлшеу техникаларының негізгі элементтерінің бірі.

17. Шифраторлар және Дешифраторлар

17. 1. Дешифраторлар

Көптеген электрондық құрылғыларда, әсіресе электрондық есептеу техникаларында кодаланған сигналды, яғни коданы қолданады. Кода деп әр түрлі ақпараттарды қабылдау, түрлендіру үшін қолданатын электрлік сигналдар жүйесін айтады. Электрондық есептеу техникаларында сигналды логикалық 0 және 1 симболдары арқылы сипаттайтын екілік және екілік–ондық кодаларын пайдаланады.

Әртүрлі кодалық комбинацияларды (сөз) шешуге арналған құрылғыны дешифратор (декодер) деп атайды. Әрбір сөзге дешифратордың шығыстарының біреуінің «1» символы сәйкес келеді. 17.1–суретте төрт разрядты екілік сандарды 0 – ден 9 – ға дейінгі ондық сандарға түрлендіретін дешифратордың шартты белгісі көрсетілген.

Кіріс кодаларын шығыс кодаларына, мәселен екілік коданы екілік–ондық кодаларға және керісінше түрлендіретін дешифраторларды кода түрлендіргіштері деп атайды. Ондай түрлендіргіштердің кірісіне берілген әрбір сөзге белгілі бір шығыс сөзі сәйкес келеді.

17.1 – сурет

Дешифраторлар есептеу және ақпараттық өлшеу техникаларында әртүрлі мақсатпен қолданылады. Солардың бірі – символдық ақпараттарды ондық санау жүйесі арқылы бейнелеп көрсететін индикаторларды басқару. 17.2 – суретте сұйық кристалл және сәуле диодына негізделіп құрылған жеті сегментті индикатордың сұлбасы берілген. Мұдағы – суретете индикатордың құрылымы, ал – суретете

17.2 – сурет

индикатордың таблосынан көруге болатын шығатын ондық сандарының қатары көрсетілген.

Индикатор жұмыс жасауы үшін екілік – ондық коданы түрлендіретін дешифратор керек. Индикатордың сәуле сегменттері дешифраторға қосылады, оның болған жағдайда – сегмент сәулеленеді.