Металданжасалғаныдыстар

Металдартамақөнеркәсiбi мекемелерiндегi құбырлар, асүйлiкжәнеасханалықыдыстар, асханалыққұрал-сайман, жабдықтар, сұйықазық-түлiктi тасымалдауғаарналғанүлкеныдыстар, жууванналарынт.б. жасауғақолданылады.

Тотбаспайтынқұрыш.Тағамдықмақсаттақолданылатынтотбаспайтынқұрыштыңкоррозияғақарсытұрабiлетiнерекшеқасиетiболғандықтан, оданжасалғанбұйымдарөтемықты, төзiмдiболыпкеледi.

Аллюминиденжасалғаныдыстар. Ыдыстаржасауғааллюминий, дюраллюминий, оныңқорытпаларықолданылады. Аллюминийменоныңқосылыстарысұйықтағамдықортадааздаперiгiштiгiнбайқатады. Аллюминийқорытпаларынанжасалғаныдыстаркөкөнiс, жемiс-жидектердеболатынорганикалыққышқылдар, астұзыныңәсерiнетөзiмсiз. Сондықтаналлюминийыдыстарындақышқылщиәзiрлеуге, капуста, қиярашытып, тұздауғаболмайды. Аллюминийыдыстарыныңантикоррозиялыққасиетiнарттырумақсатындаыдыстардыңiшкiбетiнтегiстепжылтыратыпөңдейдi.

Аллюминийқорытпаларынкондитерлiкөндiрiстекеңiненқолданатындықтан, бетiнлакпенжалатқанфольгадайындап, сырдыорап-қаптауғақолданылады. Аллюминийқорытпаларыныңқұрамындаадаморганизмiнезияндыәсерiнтигiзуiмүмкiн, кейметаллқоспаларыкiредi, соғанбайланыстықоспаларқатаңнормаланады (мырыш, қорғасын, мышьяк, мыс, темiр)

Темiрменшойыннанжасалғаныдыстар

Темiр- қазан, қондырғы, шелек, таба, эмальдыыдыстардайындаудакеңiненқолданылатынматериал. Темiроңайтотығып, сұйықтағамдарда еритiнбасқақосылыстартүзiп, тұрақсыздығынкөрсетедi. Сұйықтағамдардыңтүсiмендәмiнөзгертедi, солсебептенмұндайбұйымдарбетiндеқорғанысжабындысыболуытиiс. Жабындысызтекқаңылтыржайпақтаба (противень), жайтабаларғанақолданылады, өйткенiондамайлытағамдарәзiрленiпметалдыңтотығуынансақтайды. Темiрыдыстардыңбетiқұрыш, эмаль, мырышпен (оцинкованноежелезо) қапталады.

Эмальдыыдыстарқұрамындасода, бура, құрыштотығы, құмт.б. қорытпасынанжасалғантемiрдiңiшi-сыртыэмальменжалатылғантемiрденжасалады. Олардыңтүсiақнемесе (марганец, хромтотығымен) боялғанкүйiндеболады. Ыдыстардыңiшкiбетiнөңдейтiнэмальдарғақатаңталаптарқойылады, өйткенiрецептурасыдұрысқадағаланбаса, түрлiқосылыстардан (қорғасын, сурьма) болатынтағамдықулануғаәкелуiмүмкiн. Эмальдыыдыстарсоққығатөзiмсiзболғандықтан, саудасаттықмекемесi, қоғамдықтамақтандыруорындарындақолданылмайды. Өйткенiсәлсоғылғанда, ыстықтемпературағашытынап, темiрбетiжалаңкүйiндеқалып, қолдануғажарамсызболыпқалады, әрiтыйымсалынады.

Керамикалықыдыстарқатарынақыш, фаянс, саз, фарфорыдыстарыжатады.

Қыштыглазурлi (әйнекейленген) ыдыстарсоңғыкездерiкөпқолданылмайды. Олардыдайындауғапештекүйдiрiлгенқыштарқолданылып, iшi-сыртынкремний, калий, натрий, қорғасынт.б. металдартотығыныңқорытпасынанглазурьдайындап, әшекейленедi. Қышбұйымдардыңбетiнайрықшасортты 12 % қорғасынныңоңайерiмейтiнқосылыстарыбарглазурьменжасайды. ЭмальдыжәнеқышыдыстаржасапшығаратынөнеркәсiптердiжергiлiктiСЭҚБ органдарымұқиятбақылайды.

Ыдыстарды, буып-түюқаптамаларды, таралардыдайындауғақолданылатыннегiзгiполимерлiкматериалдардыңсипаттамасы

Полимерлiкматериалдаркөптегенқасиетiбаререкшетоптағызаттарболыптабылады. Полимердiңнегiзгiқасиетiнежоғарғымолекулалықмассасыменмолекулалардыңайқынассиметриясыжатады. Полимертабиғаттакөпкездеседi. Олар: өсiмдiкжәнежануартектесбелоктар, целлюлоза, крахмал, табиғикаучук. Жасандысинтетикалықполимердiмономерлерденалу, полимерлеунемесеполиконденсациялауреакцияларыменжүргiзiледi.

Полимерлеудегенiмiз – мономермолекулаларыныңкөпмөлшерiқоснемесеүшбайланыстарарқылыөзарабайланысупроцесiнайтамыз. Мұндақосымшаөнiмдербөлiнбейдiжәнетүзiлмейдi.

Поликонденсациялаудегенiмiз – құрамындаөзараәсеретеалатынфункционалдықтоптарыбарәртүрлiмономерлермолекуласыныңөзарабайланысупроцесiнайтамыз. Мұндатөмендегiмолекулалыөнiмдер-су, аммиак, хлорлысутекбөлiнедi.

Полимерлерқыздырудыңтөзiмдiлiгiнебайланыстыүлкенекiтопқабөлiнедi: термопластар – қыздырғандажұмсарадыжәнереактопластар – қыздырғандабастапқыдажұмсарып, кейiнторлықұрылымғаауысады, яғниорганикалықерiтiндiлердеерiмейдiжәнебалқымайды. Полимерфизикалық-механикалыққасиеттерiнебайланыстықатты, жартылайқаттыжәнежұмсақболыпбөлiнедi.

Полимерлердiңқасиеттерi:

1. Полимерматериалдардыңбiрден-бiререкшелiгi – олардыңтығыздықкөлемi аз. Пластмассзаттарметалдарғақарағанда 4-5 есежеңiлболады.

2. Антифрикциялыққасиетi – үйкелукоэффициентi төменжәнеескiругеөтешыдамды.

3. Жоғарыеместемпературадаараластырылғанорганикалықжәнеорганикалықемесқышқылдардың, сiлтiлердiң, тұзерiтiндiлердiң, органикалықерiткiштердiң, жуатынжәнедезинфекциялайтынерiтiндiлердiңәсерiнетұрақты.

4. Адгезияғақарсықасиетi – дайынөнiмдердiң, жартылайфабрикаттардыңжәнешикiзаттыңжабдықтар, аспаптаржәнемүлiктердiңжұмысбетiндежабысыпқалуыназайтуүшiнқолданылады. Осыныңарқасындақондырғылардыңжұмысыартып, тағамөнiмдерiнiңсапасыжоғарылайды.

5. Полимердiңжылуғащыдамдылығыжоғарыемес. Мысалы, полистролменполивинилхлоридтiкi – 70 градус, полиэтилендiкi – 85 градус.

6. Полимерлердiңсуыққашыдамдылығыхимиялыққұрамына, олардыңқұрылымына, пластификатордыңболуынабайланысты.

7. Полимерматериалдардыңылғалғашыдамдылығыәртүрлi. Кейбiрполимерлердiңбуөткiзгiштiгi менсудысiңiруi төмен. Бұларғаполиолефиндер, полистиролжатады.

Қазiргi кездетамақөнеркәсiбiндемынадайполимерматериалдарқолданылады.