Фузариотоксикоздар

Фузариотоксикозға алиментарлық-токсикалық алейкиямен ңмас нанменңулану жатады.

«Мас нанмен улану» Fusarium graminearium саңырауқұлағымен зақымдалған дәнді дақылдарды тағамға қолдану нәтижесінде туындайтын ауру. Бұл саңырауқұлақтың токсині азотты гликозидке жатып, нейротропты әсері бар. Токсин термотұрақты, 115⁰ С-та бір сағатта белсенділігі жойылмайды.

Клиникасы. Бас ауыру, бас айналу, эйфория, жүрісінің бұзылуы, әлсіреу болады. Токсині бар нанды қайта қолданғанда науқастың жағдайы нашарлайды, есінен тану, құрысулар, құсу, іш өту, ауыр психикалық бұзылыстар байқалады.

Дәннің зақымдалуынан қорғауға байланысты агротехникалық шараларды дер кезінде жүргізуден біздің елімізде Fusarium graminearium дамуы толық жойылған.

Алиментарлық-токсикалық алейкия немесе асептикалық баспа егіс басында қыстап жатып қалған дәндерден тартылған ұннан жасалған нанды пайдаланудан дамиды. Олар Fusarium sporotrichiella тұқымдас микроскопиялық саңырауқұлағымен зақымдалып, дәннің барлық бөлігіне тарайтын улы токсинбөледi. Аурудың бас көтеруі көбінесе көктем айлары мен қыстап жатып қалған дәндерді тұтынғаннан 1-3 аптадан соң жаздың басында байқалады.

Клиникасы. Осындайдәнненжасалғаннандыжегенненкейiнгi алғашқыбелгiлерi жұтынудаауырусезiмi, лоқсу, құсу, iшөтуi болады. Қандаалейкия, гемоглобин, гранулоциттеразайып, лимфоциттеркөбейедi.Алиментарлық-токсикалық алейкияның негізгі сыртқы көріністеріне бадамша бездің зақымдалуы, жұмсақ таңдайда некротикалық процестердің өтуі жатады. Сонымен қатар терідегі қан құйылулар, мөлшері әртүрлі буллезды көпіршіктер, ауыздың шырышты қабатындағы жай көпіршіктер байқалады.

Профилактикалық шараларға- егіс басында қыстап жатып қалған дәндерді тамақтану мақсатына қолдануға тыйым салу жатады.

Күмән туғызған барлық дән партиясы зертханалық тексеруге жіберіледі. Дәндердің 1% аса мөлшері фузариоздық зақымдалуға ұшыраса міндетті түрде улылыққа тексеріледі. Улы деп табылған дәндер техникалық мақсатқа жіберіліп, ал жарамдысы 1% мөлшерге дейінгі зақымдалған дәндер тез арада қолдануға жіберіледі.Токсиндер нейротроптық әсерімен ерекшеленеді.

Уровауруы(Кашина-Бека)-Fusarium sporotrichiella саңырауқұлағытүскен дәндерді тағамға пайдаланудан болатын ауру деп жорамалдайды. Ауру созылмалы түрде дамып, сүйек қаңқасының қалыптасуы кезіндегі остеогенез процесіне әсер етіп, сан-балтыр сүйектерінің өсуі кешеуілдеп, аяқ сүйектерінің қысқаруына әкеледі.

Алиментарлық-токсикалық этиологиялы ауруларды Фузариум тұқымдас микроскопиялық токсигенді саңырауқұлақпен зақымдалған дәндермен байланыстырады.

Көптеген авторлар Уров ауруын фузариотоксикозға жатқызбайды, кейбір эндемиялық аудандардың ауа, топырағы, суында макро- және микроэлементтер алмасуының бұзылыстарымен байланысты дамитын ауру дейді. Тағамда, топырақта, суда кальций мен мыстың азаюы, ал стронций, молибден, күмістің артуымен байланыстырады.

Эрготизм

Бұл ауруClaviceps purpurea тұқымдас микроскопиялық саңырауқұлақтың қастауыш (спорынья) қоспасы бар дән өнімдерін тұтыну нәтижесінде туындайды. Claviceps purpurea склероциі тек дәнді дақылдардыңмасақтарынжауын-шашындымерзiмдердетез зақымдайды.

Қастауыштың токсикалық қасиеті құрамындағы алкалоидтар-эрготоксин, эргометрин және биогенді аминдер-гистамин, тирамин т.б. адренотәрізді әсері бар заттардың болуымен сипатталады. Бұл алкалоидтар қыздыруғатұрақтыболғандықтан, нанпiсiруденкейiндебелсендiлiгiнжоғалтпайды.

Клиникасы. Аурудың конвульсивті және гангренозды, аралас формаларын ажыратады. Ауружеделдеуағымыныңкөрiнiсi: әлсiздiк, тершеңдiк, шаршағыштықпенбасталады. Конвульсивтi(құрысу-судорожная) формадабұлшықеттердетоникалыққұрысулар, басайналу, парестезия, лоқсу, құсу, асқазантұсыныңауыруыбайқалады. Ауырағымдаесi бұзылып, галлюцинацияболады. Ауру 3-6 аптағасозылуымүмкiн. Гангреноздыформадатамыр-нервтiкаппаратызақымдалып, цианоз, аяқ-қолдыңауыруы, аяқ-қолсаусақтарыныңнекрозы, кейiнбет-кеудеденекрозошақтарыпайдаболады. Некрозкөбiнесеқұрғақгангренаменөтiп, өлi еттенгентiндердiңтүсуiменсипатталады.

Арнайыемi жоқ, текорганизмгебұданкейiнқастауыштыңтүсуiнболдырмаушараларынжүзегеасырып, симптомдықемқолдануменшектеледi.

Профилактикасы.Астықтарментұқымдықдәндердi қастауыштардантазарту, қастауыштыңұнмендәндегi ГОСТбойыншашектi мөлшерi 0,05% -данаспауытиiс.

2-тақырып. Микробсыз тамақтан улану

Микробсыз тамақтан улану микробты улануға қарағанда жалпы уланудың 5-10%-н құрайды. Уланудың бұл тобына өсімдік текті азықтармен, жануар текті азықтармен, улы химиялық заттардың тағам құрамына түсуінен туындайтын аурулар жатады.