VII.Таралған склероз

Таралған склероз - жүйке жүйесінің демиелиниздеуші аурулар тобына жатады және өзіне тән лейкоэнцефалиттің түрі болып табылады. 1835 жылы Крювелье таралған склерозды жеке ауру ретінде жазды. Шарко соған тән симптом триадасын ұсынды: нистагм, интенционды қалтырау, үзіп – үзіп қатты сөйлеу. Этиологиясы әлі белгісіз. Таралған склеро – жедел таралған энцефаломиелиттің вирусына ұқсас вируспен швқырылады. Аурудың пайда болуы мен дамуы жөніндегі кең таралған теория инфекция-аллергиялық. Инфекция бұл аурудың бастау механизмі болып ми ұлпаларын зақымдайды. Ми ұлпыларының дегенерациялық өнімдеріне организмнің аутосенсибилизациясын миелиннің үдемелі ыдырауымен сипатталады.

Патоморфологисы. Жүйке жүйесінің патологиялық өзгерістері жүйке талшықтарының ошақты демиелинизденуімен сипатталады. Остік цилиндір сақталады. Аурудың бастапқы кезеңдерінде процесс қайтымды болып, ремиелинизация болуы мүмкін. Кейіннен гли реакциялары айқындала түседі. Склерозды ошақ пайда болып, дәнекер ұлпада тыртық түзіледі. Тыртықтар ми мен жұлынның ақ затында орналасады және олар ескі, жаңа болуы мүмкін. Жаңа тыртықтардың айналасында қабыну белгілері бар(лимфоидты және клеткалық инфильтрация).

Ауру көбінесе 20-40 жас аралығында кездеседі, сонымен қатар балалар мен жасөспірімдер де ауырады.

Клиникалық көрінісі: ауру бірте-бірте басталып, баяу ағыммен өтеді. Аурудың бастапқы кезені невроз тәрізді көріністер мен жалпы әлсіздік, бас ауруы, жұмыс қабілетінің төмендеуі, эмоционалды лабильділікпен көрінеді.

Науқастарды объективті тексергенде органикалық симптомдар көрінеді: сіңір рефлекстерінің жоғарлауы, патологиялық рефлекстер, іш рефлекстерінің жоқ болуы, жеңіл кординациялық бұзылыстар, нистагм. Инфекциялық, физикалық факторлардың әсерінен жаңа симптомдар пайда болады: өткінші параплегия, сезімталдықтың өткінші парестезия түрінде бұзылуы, жамбас қуысы органдарының қызметінің бұзылуы. Осы кезеңінде бас айналу, диплопия және уақытша соқырлық белгілерін қателесіп, истериялық аневроз диагнозын қоюы мүмкін, сол үшін ерекше көңіл бөлу керек. Бұл көріністердің барлығы тұрақты болмай жойылуы мүмкін. Бірте-бірте тән симптоматика көрінеді: спастикалық парез және салдану, құсақ рефлекстерінің жоқ болуы, интенциондық қалтырау, нистагм, үзіп-үзіп қатты сөйлеу. Көзің түбімен көру аймағында тұрақты өзгерістер байқалады. Көру жүйесінің үрпесінің самай бөлігі бозарып, көру аймағы тарылады. Ликворда плеоцитоз, белоктың көбеюі анықталады. Параличтік коллоидты реакция тән.

Ауру ағымы үдемелі ремиссия және өршуімен алмасып отырады. Ауру үдей отырып науқасты мүгедекке соқтырады. Тарлаған склероз симптомдар диссоциясы тән. Мысалы пирамидалық парез бұлшық ет гипотониясы мен бірге көрінеді, пирамидылық жодың зақымдалу симптомы бұлшық ет әлсіздігінің жоқ болуымен бірге жүреді.

Демиелиндік ошақтың орналасқан орнына байланысты церабральды, спинальды, цереброспинальды болып бөлінеді. Цереброспинальды түрі көп кездеседі.

Ажыратпалы диагностика. Таралған склероздың бастапқы кезеңінде неврозбен және истериялық реакциялармен ажыратпалы диагностика жүргізіледі. Ми мен жұлын ісіктерін жеке қарау керек. Ісік кезінде зақымдалу бір ошақта орналасып, ремиссиясыз үдейді және бас сүйегі ішінің қысымы көтеріледі. Ликворда белоктың диссоциациясы болады. Жұлын ісігінде Квеккентштед және Стуккей сынамасы оң болады. Емдеуі горманальды препараттармен жүргізіледі. 3-4 аптаның ішінде ауру басылғанға дейін күніне 1-1,5 мг/кг преднизолон қолданылады. АҚСТ 400-600 ед, күніне 20-25 ед, кортизон -25 мг күніне 2 рет, курсы 650-700 мг. Десенсибилизациялық препараттар қолдануға болады. Витаминдер, зат алмасу стимуляторлары, антихолинэстеразды препараттар қолданылады. Ремиссия кезеңінде бір жылға дейін преднизолон (күніне 5-15 мг) иодық препараттар, липоцеребрин, фитин, антигистаминді заттар қолданылады.

Болжамы: жедел ағымында ауыр. Науқас қозғала алмай қалады. Жамбас қуысы органдарының қызметінің бұзылуы уросепсистің дамуына әкеліп соғады.