8. Жадтың құрылымы. Ішкі және сыртқы жады. Жедел және тұрақты жады. Кэш жады.

Компьютерлік жады

• Жедел жад (ОЗУ)

• Тұрақты жад (ПЗУ)

• Сыртқы жады

Компьютерлік жады –ЭЕМ құрамына міндетті түрде енетін элементтердің бірі.

Жедел жад (ОЗУ) немесе есте сақтау құрылғысы- ақпараттың кез келген бөлігіне лезде қатынауды қамтамасыз етеді. Бірақ сөндіру барысында жедел жадыдағы ақпарат бірден жойылады.

Тұрақты жады -cтандартты программаларды өзгермейтін мәліметтерді және жүйелік ақпараттарды (BIOS, таңба генераторларының кестесін ж.т.б) энергиядан тәуелсіз сақтауға арналған жады.

Есте сақтау құрылғысының типтері	категория	Жазбаларды өшіру	Байт бойынша ақпараттың өзгеруі	Энергиядан тәуелділік	Қолданылуы
Статикалық жады (SRAM)	Жазу /оқу	электрлік	ия	ия	Екінші деңгейдегі кэш жады
Динамикалық жедел жады (DRAM)	Жазу /оқу	электрлік	ия	ия	Негізгі жады
Тұрақты есте сақтау құрылғысы (ROM)	Тек оқу	Мүмкін емес	Жоқ	жоқ	Үлкен көлемді құрылғы
Программаланатын есте сақтау құрылғысы (PROM)	Тек оқу	Мүмкін емес	Жоқ	жоқ	Шағын көлемді құрылғы
Өшірілетін программаланатын құрылғылар (EPROM)	Оқу мүмкіндігі басым	Ультракүлгін сәуле	Жоқ	жоқ	Құрылғыларды модельдеу
Электронды қайта программаланатын тұрақты есте сақтау құрылғысы	Оқу мүмкіндігі басым	электрлік	ия	жоқ	Құрылғыларды модельдеу
Флеш жады	Оқу/жазу	электрлік	жоқ	жоқ	Сандық камералар

Сыртқы жады - магнитті және оптикалық есте сақтау құрылғыларында іске асырылады

Екі үлкен топ (Static RAM, SDRAM) және динамикалық жады (Dynamic RAM, DRAM)

1. DRAM жадысы SRAM жадысымен салыстырғанда мәліметтерді көп сыйғызады 2. DRAM жадысы SRAM жадысына қарағанда арзан, бірақ SRAM жадының өнімділігі жоғары және сенімдірек

Қазіргі таңда DRAM жадыларының көптеген түрі бар: VideoRAM, DDR SDRAM,DDR2,SDRAM, DDR3, SDRAM

Форм - фактор дегеніміз – бұл жады модулінің негізгі көрсеткіштерін (габариттері, саны және контактілерінің орналасуын) анықтайтын стандарт

Форма факторінің түрлері SIMM DIMM FB-DIMM SO-DIMM MicroDIMM RIMM

SIMM (single in Line Memory Module) SIMM форма факторінің екі нұсқасы болады: 30 – контактілі және 72 контактілі. Әр контактіде платаның екі бетінде де шығысы бар.

DIMM (Dual in Line Memory Module ). DIMM фактор модулінің 184-контактілі, 200- контактілі, 240- контактілі типтері болады. Тәуелсіз контактілер платаның екі жағына орналасады.

FB-DIMM Бұл жады модульдерінің типі серверлерде қолданылады. Механикалық тұрғыда, бұл модуль DIMM 240-pin жады модульдеріне ұқсас

SO-DIMM (Small Outline Dual In-Line Memory Modul) DIMM стандартының шағын нұсқасы. Tablet PC типіндегі құрылғыларда пайдаланылады.

MicroDIMM (Micro Dual in Line -Memory Module) SO-DIMM салыстырғанда габариттері кішірейтілген DIMM нұсқасы. Бұл форма –факторы субноутбуктерде орнатылады.

RIMM. Бұл форма факторы RIMM (RDRAM) типіндегі жадылар модулінің барлығына да жарамды.

Процессордың жұмыс жылдамдығы оның барлық бөлімшелерінің жұмыс жасау жылдамдығымен анықталады. Бұл бөлімшелердің жұмыс жылдамдығы оның аппараттық мүмкіндіктерімен, қабілеттеріне байланысты. Осы жағдайларды ескере отырып, процессорды өндірушілер аппараттық блоктардың жұмысын жылдамдату мақсатында кэш-жадын ойлап шығарды.

Кэш-жады компьютердің жедел жадысынан айырмашылығы - жұмыс жылдамдығы. Тәжірибе жүзінде, кэш-жадының жұмыс жылдамдығы қарапайым компьютердің жедел жадысынан он шақты есе жоғары, ол оның технологиялық үрдіспен жасалуы және қызмет шарттарымен тығыз байланысты.

Кэш-жадының бірнеше түрлері бар. Көбіне жылдамдығы жағынан жоғары бірінші дәрежелі кэш жады, содан кейін жылдамдығы жағынан екінші және үшінші дәрежелі кэш жадылар. Әдетте, тек қана алғашқы екі айқындама міндетті болып табылады. Қандай жағдайда да бұл жады жедел жадыдан тез жұмыс жасайды.

Кэш-жадының өлшеміне келер болсақ, ол процессордың моделі мен өндірушілерге байланысты әр түрлі болып келеді. Екінші және үшінші дәрежелі кэш-жадының өлшемі аз болады. Сонымен қатар, бірінші дәрежелі кэш-жады процессордың ұяшығында орналасқандықтан тез жұмыс жасайды.

АМD процессорының кэш-жадысына қарағанда Intel процессорының кэш-жадысының өлшемі үлкен болып келеді. Ол кэш-жадысының жұмыс алгоритмімен тығыз байланысты. АМD процессорының кэш-жадысы кез келген деңгейдегі бірегей нақты ақпараттарды сыйғыза алады, ал осындай жағдайда Intel кэш – жадысы қайталанатын нақты ақпараттарды сыйғызуы мүмкін.

Кэш-жадының қарапайым жадыдағы сияқты разрядтығы болады. Айтып кететін мәселе, әр өндірушілердің процессорлары кэш-жадымен әр-түрлі жұмыс жасайды: кейбірі үлкен разрядты, мысалы 256 бит, ал екіншілері - аз разрядты қолданады.