35. Термодинамиканың екінші бастамасы. Энтропия және оның қасиеттері.
Термодинамиканың бірінші бастамасы энергияның сақталу және түрлену заңдарын сипаттағанымен, термодинамикалық процестердің жүру бағытын анықтауға мүмкіндік бермейді. Бұл бастама нәтижесі қандай да бір денеден алынған жылуды толығымен жұмысқа айналдыратын процестің мүмкіндігін жоққа шығармайды. Мысалы, термодинамиканың бірінші бастамасы бойынша белгілі жылу көзін суыту арқылы периодты жұмыс істейтін (мұхиттардың ішкі энергиясы есебінен) машина жасауға болады. Мұндай қозғалтқыш екінші текті мәңгі қозғалтқыш деп аталады.
Көптеген эксперименттердің нәтижелерін талдай отырып, ғалымдар екінші текті мәңгі қозғалтқыш жасау мүмкін емес деген тұжырымға келді. Бұл тұжырымдама термодинамиканың екінші бастамасы деген аталды.
Термодинамиканың екінші бастамасының өзара эквивалент бірнеше тұжырымдама бар. Келесі екі тұжырымдаманы талдайық:
жылуды толығымен жұмысқа айналдыратын периодты жылу машинасын жасау мүмкін емес
;
жылу өздігінен температурасы жоғары денеден температурасы төмен денеге ғана өтуі мүмкін
Бірінші
формула екі тұжырымдаманы да түсіндіреді.
Егер
болса (машина суытқышқа жылу бермесе),
онда
,
яғни, T2
= 0,
бірақ абсолюттік нөлге тең температура
алу мүмкін емес.
Егер
болса (жұмыс денесі қыздырғыштан алған
жылу мөлшерін толығымен суытқышқа
берсе), онда
,
яғни,
ж/е
.
Бұлай болуы мүмкін емес.
Термодинамиканың екінші бастамасы бірінші бастама секілді барлық жағдайда орындалатын әмбебап заң емес. Термодинамиканың бірінші бастамасы жылулық процестерге арналған энергияның сақталу заңы болағандықтан, оны кез-келген жүйе үшін қолдануға болады. Ал термодинамиканың екінші бастамасын өлшемдері шектеулі оқшауланған жүйелерге ғана қолдануға болады.
Энтропия (грек.
еntropіa – бұрылыс, айналу) – тұйық
термодинамикалық жүйедегі өздігінен
жүретін процестің өту бағытын сипаттайтын
күй функциясы. Энтропияның күй функциясы
екендігі термодинамиканың екінші
бастамасында тұжырымдалады. Энтропия
ұғымын термодинамикаға 1865 ж Р.Клаузиус
енгізген.Энтропиятермодинамикалық
жүйенің сыртқы ортамен жылу алмасу
және өздігінен өшетін процестердің
өту бағытын сипаттайтын шама. 
, 
.
Ішкі энергия сияқты Энтропия процестін
жүріа өтетің жолына байланысты емес
кез келген процесте бастапқы күйіне
келетің болса, онда Энтропияның толық
өзгеруі нөлге тең. 
.
Қайтымсыз
процесте
онашаланған жүйенің энтропиясы артады
және процестер Энтропия артатын жаққа
бағытталады 
.
Қайтымды
процестерде онашаланған
жүйенің энтропиясы 
,
өзгермейді S=const және изоинтропиялық
процесд.а. Егер жүйе онашаланбай сыртқы
ортаға жылу беретін болса, Энтропия
азаяды.
Энтропия жүйені құрайтын бөлшектердін бей берекетсіздігінің өлшемі.
Изотермиялық 
Изохоралық 
Изобаралық 
Адиабаталық 
,
S=const
Энтропияның күй ықтималдығымен байланысы S=klnW.