- •«Металлургия өндірісінің технологиясы - 1»
- •1. Металдардың жіктелуі
- •2. Металдар мен қорытпаларды өндіруге арналған материалдар
- •3. Шойын өндірісі
- •4. Жану үрдістеріне жалпы сипаттама
- •5. Газ қоспаларында жанудың жалпы кинетикасы мен механизмі
- •6. Тығыз қабаттағы газ бен шикіқұрам арасындағы жылу алмасу заңдылықтары
- •7 Домна пешіндегі тотықсыздану үрдістері
- •8. Пештің жоғарғы бөлігінде гидраттар мен карбонаттардың ыдырауы
- •9. Шикіқұрам қабатына қойылатын талаптар
- •10 Агломерациялық үрдіс
- •11. Домна пешінің құрылымы
- •12. Домна шикіқұрамының құрамы
- •13. Домна пешіндегі шикіқұрам мен газ қозғалысы
- •14. Мартен пешінің құрылысы
- •15. Мартендік әдіспен болат өндіру
- •16. Мартен пешінің жұмысы
- •17. Үздіксіз әрекетті агрегаттардағы болат өндіру
- •18. Болаттардың жіктелу
- •19 Үрдістің негізі мен жалпы сұлбасы
- •20 Балқыту технологиясы
- •23 Оттегілі-конверторлы балқытудың үрлеу режимі
- •24. Оттегімен донналы үрлеу
- •25. Үрлеудің аралас әдістері
- •26. Болаттың мартендік өндірісі
- •27. Мартендік үрдістің жалпы сипаттамасы
- •28 Негізгі мартендік үрдіс
- •29 Қышқылды мартендік үрдіс
- •30. Екі ванналы болат балқыту пештері
- •31. Электпештерінде болат өндіру, электрпештері жөніндегі жалпы мағлұматтар, болат балқытуға арналған электр пештерінің жіктелуі
- •32. Болат балқытуға арналған доғалы пештер, үрдіс технологиясы мен әртектілігі
- •33. Индукциялық балқыту пештері, қарсылық пештері
- •34. Ферроқорытпалардың жіктелуі мен тағайындалуы
- •35. Ферроқорытпа үрдістерінің әр түрлі типтерінің ерекшеліктері
- •36. Ферроқорытпа үрдістерінің түрлеріФерроқорытпа үрдісінің түрлері
- •37 Ферроқорытпа сапасына қойылатын жалпы талаптар
- •38. Шикізат материалдарын дайындау және пирометаллургиялық тәсілмен мыс алу
- •39 Концентраттарды күйдіру
- •40. Шағылдыру және электрлік пештерде штейнге балқыту
- •41. Шахталық пештерде штейнге балқыту
- •42. Мысты штейндерді айырбастау
- •3 Сурет – Штейнді үрлеуге арналған конвертердің сұлбасы: а-тік қима; б – көлденең қима
- •43. Мысты тазарту
- •44. Алюминий және оның қосылыстарының қасиеттері
- •45. Глинозем құрамды кендер және минералдар
- •46. Ферроалюминий технологиясы
- •47. Силикоалюминий технологиясы (SiAl)
- •48. Титанның және оның қоспаларының қасиеттері
- •49. Шикіқұрам материалдары
- •50. FeTi - ды карботермиялық балқыту
- •51. FeTi - ды алюмотермиялық балқыту
- •52. Титан технологиясы
- •53 Ферровольфрам өндірісі
- •54 W қасиеті
- •55 Вольфрам жүйелері
- •56. Вольфрамның кендері және дайын өнімдері
- •59. Ванадий және оның темірмен қоспалары
- •60. Ванадий кендері және кендерді бөліп алу
- •61. Өндіру технологиясы
54 W қасиеті
Реттік саны 74, ат.массасы 183,85 ρмонокристалл = 19,3 - 19,2гр / см3 = 3683К, tкип = 6203К, балқу жылуы = 8,05кДж / моль булану жылуы = 775кДж / моль. Балқу энтропиясы 2,19, буланудыкы 118,9Дж / моль К.
W оттекпен WO2, W4O11, WO3, W18O49, W20O58 тотықтарын және т.б. қатарын түзеді.
W – ғы оттектің ең жоғарғы еруі - 0,005% температура 1973К болған кезде. Түзілу жылуы WO3 ΔН0298 = 831,7кДж / моль. 1073 К кезінде оның сублимациясы біліне бастайды. WO3 – тегі жиынтықты қысым температураға байланысты (1273 К – ге дейін) келесі шамамен анықталады. кПа.
PWO3 = (- 27400 / T) + 14,03. W3O – ның кристалдануы кезінде W және WO2 диссосацияланады. W, WO2 диоксидтері 873 К температурада түзіледі. Ол күкіртті және тұзды қышқылдарда ерімейді. Азотты қышқыл оны WO3 – ке дейін қышқылсыздандырады. Соңғы тотықта берілген қышқылда және суда ерімейді, балқымалы қышқылда сілтінің ерітіндісі, тотығы және фторидінің түзілуімен ериді. Тотықты түзу реакциясы үшін: W(тв) + 3 / 2О2 = WO3(ж), W(тв) + 3 / 2О2 = WO3(т), W(тв) + О2 = WO2(тв).
55 Вольфрам жүйелері
а) W - Fe жүйелері
W – ның массалық құрамы 60% - дан астам болғанда, құйманың балқу температурасы 2850 К, сондықтан да W – ны пештен сұйық құйманың шығуымен бірге алу мүлдем мүмкін емес, кремнийдің құрамы шамамен 4% болғанда, құйманың балқу температурасы 2500 К – нен кем емес. Шынықтырылу тереңдігінің тығыздығы 13,8 – 15,5 гр / см3құрайды. Al, W –мен WAl12, WA5, WA4 алюминидтері түзіледі.
б) W - C жүйелері
Бұл жүйеде карбидтер түзіледі: 2W + C = W2C, W + C = WC. Температура 1300К болған кезде келесі реакция жүреді: 2W + 2CO = W2C + CO, W + 2CO = WС3 + CO2 С болған кезде С монооксидінің регенерациясымен. ρW2C = 17,15гр / см3, WC = 15,5гр / см3, tплав = 3068 и 3078К.
в) W - Si жүйелері
W - Si жүйесінде силицидтер W3Si2, WSi2, 3W(тв.) + 2Si(тв.)= W3Si(г), W(тв.) + 2Si(тв.) = WSi2(тв) түзіледі, tплав W3Si2 = 2583K. WSi2 = 2338K. WSi2 үшін энтальпия температураға байланысты өзгереді.
56. Вольфрамның кендері және дайын өнімдері
Құрамында W бар шамамен 15 минерал белгілі, бірақ өнеркәсіптік мағынада 4-еу: ферберит, гюбнерит, вольфрамит және шеелит. Сондай-ақ, тунгстенит (WS2), тунгститтер [WO2 (OH)2], антуанит (Al2W2O9 · 3H2O), мпоророит [(Al,Fe)2 W2O9 · 6H2O], гюбнерит және ферберит жеке кездеседі, әдетте олар Mn және Fe бір бірін минерал торында толықтыра алатын изоморфті қоспа (вольфрамит) түзеді.
2-кесте – Вольфрам минералдарының негізгі қасиеттері
Минерал |
Хим. формуласы |
Массалы құрамы, % |
ρ, гр / см3 |
Мосс бойынша қаттылық |
|
|
|
WO3 |
W |
|
|
Ферберит |
FeWO4 |
76,3 |
60,5 |
7,5 |
5 |
Гюбнерит |
MnWO4 |
76,6 |
60,7 |
7,1 |
5 |
Вольфрамит |
[(Fe,Mn)WO4] |
76,5 |
60,9 |
7,1-7,5 |
5-5,6 |
Шеелит |
Ca WO4 |
80,6 |
63,9 |
5,8- 6,2 |
5 |
W кендері орташа шамамен 0,2 - 0,5% WO3 құрауы мүмкін, сирек 1%-дан асады. Олар жиі Al, Sn, Cu, Asминералдарын және т.б. элементтерді қосады. Вольфрамды кендердің негізгі кен орындары солтүстік Кавказда, Оралда, Алыс Шығыста, Орта Азияда, Қазақстанда орналасқан. Вольфрамның негізгі бай кендері АҚШ-та, Испанияда, Португалияда, Боливияда, Австрияда, Қытайда, Бирмада қазып алынады.
Барлық кендер байытуға гравитациялық әдіспен, соның ішінде отсадкада, концентрациялық үстелдерде және шлюздерде жүргізіледі. Концентрациялар WO3-тің 55%-дан астамын құрайды. Fe-ге бай кендер электромагнитті сепараторларда жоғары тиімділікті магнитті өрістерде қосымша байытудан өтеді. Шеелитті флотациямен немесе электростатикалық сепарациямен бөледі. Мұндай түрдегі кендерді флотациялау сульфидтерді бөлу үшін және концентраттарды енгізу үшін қызмет етеді.
Шеелитті кендер майлы қышқылдарда ( олеинды қышқыл, натрий олеаты, сұйық сабын) флотациямен байытылады. Көбіктендіргіш ретінде қарағай майы немесе креозол қолданылады.
57. FeW - ді көміртек - силикотермиялық әдіспен алу
FeW – ді алу үшін ЧЭМК-да В.Л.Гусаровпен жасалған, болатты пештен сорып алу арқылы балқытудың көміртекті – силикотермиялық әдісі қолданылады. Вольфрам O2 – ге аздаған химиялық ұқсастыққа ие, тотықтардан кремний, көміртек және алюминиймен өңделуі мүмкін:
2 / 3WO3 + Si = 2 / 3W + SiO2,
2 / 3WO3 + 2C = 2 / 3W + 2CO,
2 / 3WO3 + 4 / 3Al = 2 / 3W + 2 / 3Al2O3.
Пештің ваннасын магнезитті кірпішпен футерлейді (қаптайды). Балқыту үрдісі кезінде магнезитті футеровка беті арқылы біртіндеп FeW – ды орналастырады және жұмысшы футеровканың мәні бойынша металдық гарнисаж болып саналады. Қожды шығарып тастағаннан кейін ваннаны еденде орналасқан тұтқыр болатпен және дайын құймадағы ұсақтаудың қатты қалдықтарымен толтырады. Балқыту үшін, вольфрамның дайын өнімін, мұнайлы және құмды кокс, грануляцияланған FeSi (ФС 65 - 75), болат жоңқасын және шаңды және қалдықтарды қайта балқыту арқылы алынатын құрамында W бар қожды қолданған. Шикіқұрамның құрамын қоспалардың құймаға өтуі арқылы келесі шамада есептейді: Mo - 100%, P - 100%, Al - 15%, S - 15%, Sn - 15%. Ағып өту сипаттамасына бойынша физико-химиялық айналу және операцияларды қолдану арқылы сәйкесінше балқыманы 3 кезеңге бөлуге болады. Алайда кезеңдердің айырмашылығы жоқ. Соңғы үшінші кезеңнен кейін пеш ваннасында 3 - 8%, Mn - 1,7 - 4,5%, C - 0,2 - 2% байланысты жоғары Si құрамды FeW бар, ал ондағы вольфрамның концентрациясы 50 - 55% - ға дейін төмендеген. Бірінші кезеңде құйманы, оған қожды қосу кезінде өтіп, оларды оттекпен қышқылсыздандыру нәтижесінде, дайын өнімді пешке тиейтін, Si, Mn, С байланысты рафинирлеу:
2 / 3WO3 + Si = 2 / 3W + SiO2,
2 / 3WO3 + 2Mn = 2 / 3W + 2MnO,
2 / 3WO3 + 2C = 2 / 3W + 2CO,
2FeO + 2Mn = 2Fe + 2MnO,
2FeO + 2C = 2Fe + 2CO.
Кезеңнің басында пешті электрофильтрлерде шаңдарды қайта балқыту кезінде алынғанымен, құрамында жоғары мөлшерде W бар қожбен және батарейялы циклонның шаңымен толтырады. FeW – ның тұтқырлығын азайту үшін, пешке балқыту температурасын төмендететін, болат жоңқасын салады, сосын дайын өнім үйіле бастайды.
Пеште қышқылсыздандырғыш қож түзіледі, құрамында: 16 - 23% WO3, 15 - 20% FeO, 28 - 32% SiO2, 10 - 15% MnO, 8 - 10% CaO, 1 - 3% MgO, 2 - 4% Al2O3 бар. Рафинирлеу жылдамдығын жоғарылату үшін, қож және металдың температурасын, пешті жоғары қуаттылыққа қойып жоғарылатады. Электродтар пештің жұмысы кезінде қожға тиелген. Егер олар жоғарыласа, қождың электрлік қарсыласуын, оны кокс жүктемесімен көпіршіктендіре отырып, арттырады. Осыған орай, электродтар шығарылады да қожға тиеледі және метал жақсы қыздырылады. Бірінші кезеңнің жалпы ұзақтығы 4-4,5 сағат, кезеңнің соңында дайын өнім кокспен, екінші кезеңнің 10 - 12% WO3мөлшердегі жұмысшы қожын алу мақсатында, көміле бастайды. Бірінші және екінші кезеңде дайын өнімнен W және Fe – ді өңдеу кокс көміртегінің әсерінен жүреді:
2 / 3CaWO4 + 2C = 2 / 3W + 2 / 3CaO + 2CO,
1 / 2FeWO4 + 2C = 1 / 2(W + Fe) + 2CO.
W және Fe – ді өңдеу кезінде, үшінші кезеңде қожды өңдеуге дейінгі металда қалған, Si және Mn қатысады:
2 / 3CaWO4 + Si = 2 / 3W + 2 / 3CaO + SiO2,
2 / 3CaWO4 + 2Mn = 2 / 3W + 2 / 3CaO + 2MnO,
1 / 2FeWO4 + Si = 1 / 2(W + Fe) + (SiO2),
1 / 2FeWO4 + 2Mn = 1 / 2(W + Fe) + 2(MnO).
Бірінші кезеңнің соңына қарай метал вольфрам және оның қосылыстарының стандартты мөлшеріне ие болады. Құйманы талдаудан кейін екінші кезең құйманы сорып алуға көшеді, екінші кезең шамамен 1-1,5 сағат құрайды, жұмысшы кернеуді 179 - 180В, 149В-қа дейін төмендетеді. Яғни металды неғұрлым көп қыздыру үшін және оның тест түріндегі жағдайын қамтамасыз ету үшін. Дайын өнімнің үйіндісін аздаған көлемде береді. W және Fe-ді өңдеу үшін, коксты үйеді, алынған қож келесі құрамға ие, %: WO3 - 10 - 12, FeO 24 - 26, SiO2 32 - 34, CaO 10 - 12, MgO 14 - 16, MgO 2 - 4, Al2O3 2 - 4.
Қожды көбіктендіргіш жағдайда ұстайды. Тиелетін кокстың мөлшерін төмендету керек болған жағдайда, электродтар жоғары жаққа орналасуы мүмкін, яғни ашық электродты доға пайда болады. Металдың қайнауы төмендейді, сорып алу кезінде оның тұтқырлығы жайлы сөз болған кездегі. Пешке дайын өнімнің үйіндісін бірінші және екінші кезеңдерде үйме машиналардың көмегімен береді. Қалтадағы дайын өнім бұрылғыш лотка арқылы машинаның хоботты лотогына беріледі, оның бұрылысынан кейін қалтаны қождың бетіне қарай түсіріп жайлап қожға береді.
Екінші кезеңдегі құйманы сорып алуды жұмысшы аймақта орналасқан ЧЭМК жүйесімен арнайы машинада жүргізеді (1 Сурет).
1-сурет – ЧЭМК – дағы сарқып алу аппараты
Пештегі құйма арнайы қасықпен көміртекті болаттан батырып алынады. Сыйымдылығы шамамен 50кг. Қасықты металмен суы бар бакқа тиейді, арнайы қондырғыда салқындатады және құйманы қаққылайды. Қасықтарды алмастыру құйманы суда салқындату кезінде жүргізіледі. Құйманы тегіс сорып алу үшін пештің ваннасын 180мин -1 жиілікте айналдырады. Дайын өнімнің әрбір қабатына металддың қатаң анықталған шамасы сорып алынады. Үшінші кезеңнің негізгі мақсаты ретінде WO3-ті қождан кремниймен қайта өңдеу, FeSi-ді 0,25% WO3-қа дейін. Метал, қож және марганецтен өңделетін кремниймен байытылады. Құймадағы концентрация W үнемі 65 - 72 до 52 - 54%-бен төмендеп отырады. FeSi-ді кокспен қоспасы бойынша 30-40 мин бойына үлеспен береді, жалпы шығын кезінде соңғыныкы 100 кг-дан кем емес, WO3 концентрациясын төмендеткен кезде сынықтағы қож жарықтанады, ашық-жасыл түске еніп. Тағы да бір құрамы 0,25% WO3 –тен кем емес (әдетте 0,05 - 0,15%) сынамаға талдау жүргізгеннен кейін, оны пеште 10-15 минут бойына ұстап тұрады. Сосын құрамында 0,05 - 0,2% WO3, 0,3 - 2% FeO, 45 - 50% SiO2, 15 - 20% MnO, 25 - 32% CaO болатын соңғы қож шығарылады. Қож шығарылғаннан кейін пеште келесі құрамдағы метал қалады, %: W 66 - 70, Si 5 - 7, Mn 0,7 - 2,5, S - 0,03 - 0,14, C 0,1 - 0,2. Егер қождың құрамында WO30,3%-дан астам болса, онда оны қайта балқытуға жібереді. Балқыту үрдісі кезінде қалыпты технологиялық үрдістің бұзылуы қарастырылуы мүмкін, оларды болдырмау үшін белгілі бір шараларды қолдануды қажет етеді. Егер, сорып алу алдында жоғары құрамдағы С, Si, Mn құйма алынса, онда пеште үйілетін дайын өнімнің мөлшерін арттыру керек. Концентрацияның WO3 мөлшері жоғары болған кезде, қож және металдың температурасын, пешке кокстың аздаған құрамын сала отыра, жоғарылату керек. Қож бұл кезде көпіршіктенеді, электродтар тереңге түседі. Қышқылсыздандыру С, Si, Mn жылдамдығы артады. Бірінші және екінші кезеңдерде қожбен WO3 жоғары мөлшерімен жұмыс жасау кезінде гарнисаждың қатты бұзылуы жүреді. Бұл жағдайда, WO3-ті өңдеуге арналған кокстың мөлшері артады, ал пештің баурайларын құйма қалдықтарымен немесе тұтқыр құймамен толтырады. FeW өзіндік құнының негізгі бөлігін дайын өнім (жалпы құнның 96 - 98%-ы) құрайды, сондықтан да құйманы алу үрдісі кезінде, вольфрамның қалдық газдар және шаңдар қожымен шығынын төмендету үшін арнайы шаралар қолданады. Буланатын вольфрамды ұстап алу үшін, WO3 және WO2түрінде дайын өнімнің үйілуі кезінде шаң түзіледі. Пештерді батареялы циклондармен және электрофильтрлермен жабдықтайды, возгондар салқындату кезінде конденсацияланады және жинағыш электрофильтрлерде құрайды: 1,7% Bi, 0,4% Cu, 0,4% As, 1,4% Zn, 0,25% P, 0,3% S, 7 - 8% CaO, 0,2 - 0,3% MgO, 9 - 10% SiO2, 10 - 14% FeO, 3 - 4% Al2O3, 10 - 12% MnO және сілтілі металдардың тотықтары. Бұл шаңды арнайы электр пеште қайта балқытады және түсті металлургия зауытына қайта өңдеу үшін жіберілетін құйманы 40 - 50% Pb, 5 - 8% Sn алады, ал қожды 35 - 40% WO3 –пен FeW балқытатын пешке қайтарады. Батареялы циклондарда ұстап алынған шаңдар, пешке тиелетін шикіқұрамның құрамына ұқсас, оларды сондай-ақ брикеттегеннен кейін балқымада да қолданады.
Алынған FeW-ның орташа шынайы құрамы келесідей, %: W - 74,3%, Si - 0,22, Mn - 0,16, C - 0,14, S - 0,07, P - 0,028, Cu - 0,11, Sn - 0,1, Pb - 0,001, Mo - 1,45, V - 0,001, As - 0,01. FeW – ның 1 тоннасына шамамен 1530 кг вольфрамның дайын өнімі (60% WO3), 108кг, FeSi (ФС 75), құм кокс 85 кг, болат жоңқасы 102 кг, SiCa 44кг, электродты масса электр энергия шығыны 3550 кВт/сағат болғанда 40 кг шығындалады. Вольфрамды бөліп алу, әдетте, 99% құрайды. Кейбір жағдайларда, FeW-ді 2 пешті қолдана отырып, 2 сатылы сұлба бойынша балқытады. Бірінші пештің қуаттылығы жоғары емес 1000 - 3000квА. WO3 және FeO – ны ағаш көмірдің көміртегімен өңдеу шикіқұрамға қождың тұтқырлығын төмендету үшін әкті беру арқылы және келесі құрамдағы металды алу үшін: 81% W, 0,4% С, 0,2% Si, 0,4% Mn, 0,03% P, ал қожды 10 - 15% WO3 бірінші пешке қайта балқытуға үшін қайтарады, вольфрамның шаңмен және газбен шыққан артық шығыны 3 - 4%-ға жетеді.
58. FeW - ді және лигатураны алюминотермиялық әдіспен алу
В.Г.Елютинмен жасалған алюминотермиялық әдіспен FeW – ді жоғары құрамды вольфраммен алады, сондай-ақ вольфрам лигатурасын хроммен және никельмен алуға болады:
2 / 3WO3 + 4 / 3Al = 2 / 3W + 2 / 3Al2O3.
FeW – ді алуға қолданылған шикіқұрам сондай-ақ Mo, Fe, Si тотықтарына ие. Сондықтан да негізгі реакция ретінде келесі үрдіс қарастырылады:
2 / 3MoO3 + 4 / 3Al = 2 / 3Mo + 2 / 3Al2O3,
SiO2 + 4 / 3Al = Si + 2 / 3Al2O3,
2 / 3Fe2O3 + 4 / 3Al = 4 / 3Fe + 2 / 3Al2O3.
Балқыту үшін, көп жағдайда, КМШ – 1 маркалы шеелитті дайын өнімді қолданады, КМШ - 2, КМШ – 3 дайын өнімінің шамасы, кремнийдің стандартты құрамын FeW алу үшін, оларда кремнеземнің құрамы жоғарлайтындықтан, шектеледі. Көрсетілген реакция бойынша бөлінетін жылудың мөлшері құйманы балқытудың жоғары температурасының және оның қожбен жақсы бөлінуінің әсеріне құйманың қалыпты өтуін қамтамасыз етпейді. Сондықтан да, балқыманы 3 фазалы магнезитті футеровкамен жабдықталған 1000кв · А температуралы ДСП – 1,5 түріндегі электр пешінде жүргізеді. Пеш ваннасының диаметрі 800 – 1000 мм, биіктігі 1200 мм түсірілімді ванна, қожға арналған шығару тесігіне ие, электродтар графиттелген диаметрі 200 мм. Келесі құрамдағы шикіқұрам қолданылады: шеелиттің дайын өнімі 100кг, біріншілік Al - 23кг, темір айналмасы 3кг, темір қабыршағы 4 - 5кг, әктас 1кг. Вольфрамды бөліп алуды жоғарылату үшін шикіқұрамға қождың қабығын, алдыңғы балқытудың металдық қалдықтарын және ұстап алынған шаңды қосады. Тигельдің көлеміне байланысты балқытуға дайын өнімнің 2500 – 5000 кг жұмсалады. Зерттеулер, балқыманы көбіктендіргіштің орнына брикеттелген шикіқұрамды қолдану арқылы беру тиімді екенін көрсетті, яғни дайын өнім түйіршіктерінің өлшемі 0,5 мм – ден аспайтындықтан және осыған орай вольфрамды бөліп алу шамамен 4%-ке жоғарылайды. Қождағы WO3-ның құрамы, W-нің қожбен 0,7 - 0,3% жоғалуы кезінде, төмендейді. Брикеттеуді, әдетте, байланысушы қоспалармен, жүргізеді, дайын өнімнің ылғалдылығы дайын өнім 81% және алюминий көпіршігі 19% болғанда 1,5 - 2,6% құрайды және басқа да қоспаларды пеш бункеріне бөлек салады. Пештегі балқыту пешке 100 – 150 кг брикетті бергеннен кейін басталады, жағуды 3 кг темір қабыршағының, электр пештерінде брикеттерге себетін алюминий көпіршігін 1 кг оталдырғышпен тұтатады. Ішінде құйма түзілгеннен кейін, электродтарды түсіріп электрлі жүктемені жинайды. Алдын ала балқыту үрдісінде шикіқұрамды 50 - 55кг / мин көлемде тиейді, 65Вольт кернеу кезінде ең жоғарғы жүктеу 6 кА, осыған орай электродтар қожға төмен түсіріледі. Шикіқұрамды пешке тиеу ұзақтығы 36 – 60минут (балқытуға берілетін шикіқұрамға байланысты, пешке берілетін қалдықтардың саны балқытуда 300 кг-нан аспауы керек) құрайды. Егер, балқыту кезінде қож көпіршіктенсе, онда 20 кг темір қабыршағын салады. Шикіқұрам үйіліп болғаннан кейін, тигель жасалады, сосын қожды өңдейді, оған 10 – 15 минут бойына аздаған құрамда алюминий іріліктерін 5 – 10 кг салады. Сосын үзінді жасап (10 – 15 минут) қожды шығарады. Егер қожда WO3 0,5%-тен астам болса, онда оны қайта балқытуға жібереді. Әдетте, құйма қалдықтарын және бай қождарды қайта өңдеуді арнайы балқытуда жүргізеді. Балқымалы камерада жүргізілетін балқыту үрдісінде шаң және возгондарды электрофильтрмен ұстап алады. Брикеттеуді дозалау және балқыту бөлімшелерінде газдарды соруға және барлық шаңдарды жинауға арналған жүйе бар, бұл дегеніміз вольфрамның тиімді қолданылуымен анықталады. Пеште FeW құймасы қалады. Сонымен қатар, W 45 - 48% болған кезде, W-нің жоғары құрамымен (Mo 8 - 10%, Si 2 - 4,5%, Al 5 - 8%) құйма қабаттары түзіледі. Құймадағы қабатты бөлгеннен кейін оны қайта балқытады және темір кені және әк пен рафинирлейді, алынған құйманың құрамында: 25 - 30% W, 5 - 6% Mo, 0,2 - 0,6% Si, 0,4 - 0,6% Al болады. Үйінді қождардағы WO3 – тің орташа құрамы, көбік түзгіш шикіқұраммен жұмыс жасағанда 0,38% және брикеттелген шикіқұраммен 0,073% құрайды.
FeW – нің 1 тоннасына 1555 кг шеелиттің дайын өнімі, біріншілік алюминийдің 345 кг көпіршігі, 20 кг әк, 80 кг темір қабыршағы, 45 кг темір қимасы электр энергия шығын 425 кВт · сағат болғанда шығындалады. Вольфрамды бөліп алу 99%, жоғарылатады, дайын құйма құрайды: 83,15% W, 4 - 4,7% Mo, 1,25 - 1,28% Si, 6,9 - 7,5% Fe, 0,026 - 0,047% Cu.
Отандық және шет елдік зауттарда вольфрамды бөліп алуды жоғарылату үшін және алюмотермиялық әдіспен құйманы балқыту температурасын төмендету үшін (ХВ - 1, ХВ - 2) маркасындағы хром-вольфрамитті лигатураны балқытады, 30% вольфрамның құрамы 1 - 4% Mo, 0,5 - 0,8%Si, 1,2 - 6% Al, 0,1% C, 0,01% S, 0,02% P, қалғаны хром. Лигатура технологиясы Ni (ЭМН-нің құрамында 25 - 30%W, 0,5 - 3% Al, 1,5%-дан кем емес Si және 0,1% С) негізінде. Оны электр пештерінде алюмотермиялық әдіспен құймада араластыру арқылы алады. Қождың балқу температурасы 1573К.
