48. Ғ.Ибрагимов «Қазақ қызы».

Ақынның «Қазақ қызы» («Дочь степей») атты романы екі рет 1911 жылы және 1914 жылы патша күзетімен тәркіленді. Ғ. Ибрагимов айрықша табан көрсетіп, «тұтқындалғанның» шығармашылық мәтінін екі рет қалпына келтірді. Бірнеше жылдар өткен соң бұл роман қайтадан жарық көреді. Ибрагимовтың әдебиетте ең бір туындысы «Қазақ қызы» романы татар мен қазақ оқырмандары қазақ даласында терең әлеуметтік – тұрмыстық шындықпен, революцияға дейінгі шын мәнімен таныс болды. Өзінің шығармасына ойқазық ретінде Мағжан Жұмабаевтың дарынын жоғары бағалап, өлең жолдарынан содан бастайды:

Ты видишь простор бесконечный степной,

Как шалью, покрытый беспечной травой.

Здесь горы да небо, медовые реки,

Я сын твой, Отчизна, рожденный тобой…

Роман бірнеше рет қазақ, орыс және басқа тілдерінде басылып шығарылды. Сәбит Мұқанов былай деп жазған: «Казахи считают Галимджана Ибрагимова своим, казахским писателем… Имя Галимджана Ибрагимова, замечательного человека и писателя, навсегда вошло в историю нашей многонациональной литературы».\5\ Татар классика әдебиетінің шығармашылық мұрасын жоғары бағалаған М. Әуезов, С. Айни, Б. Кербабаев, Г. Гулям және басқа түркі тілдес халықтардың ірі сөз шеберлері сын баға берді. Абай шығармаларынан сусындай отырып, сол кездегі жаңа талап қазақ қаламгерлеріне бағыт-бағдар берді, жаңа жанрларды игеруде зор ықпал етті. «Қазақ қызы» Ғ.Ибрагимовтың ғана тарихи көркем туындысы емес, ХІХ ғасырдағы қазақ тұрмысын бейнелеуге арналған тұңғыш роман деуге болады. Роман Ғалымжан Ибраһиовтың идеялық позициясын, өмір құбылыстарын дәл беруде шеберлік қырын, халық өмірін, елдің тұрмыс-салтын жетік білетіндігін көрсетеді. Академик Рымғали Нұрғали сөзімен айтсақ: «Бұл шығарма – түркі тілдес әдебиеттердегі жанр шарттарына жауап берген, европалық деңгейден шыққан ең алғашқы романдардың бірі»

50. Мұса Жәлел

Мұса Жәлил[1] ([muˈsɑ ʑæˈlil]; Араб тілі: موسا ﺟﮫليل; Жаңәліп: Musa Çəlil; кирилше: Муса Җәлил; толық аты: Musa Mostafa ulı Cälilev, Cyrillic: Муса Мостафа улы Җәлилев; орысша: Муса Джалиль, Муса Мустафович Залялов; 1906 жылғы ақпанның 15 – 1944 жылғы тамыздың 25) — кеңес татар ақыны және қарсыласу күрескері. Ол кеңес үкіметінің екі ең жоғарғы марапатын: Кеңес Одағы Батыры атағын (жеке басының ерлігі үшін) және Ленин сыйлығын (Моабит дәптерлері шығармасы үшін) (екеуімен де қайтыс болғанынан кейін марапатталды).[2]

Өмірінің бастапқы кезеңі

Мұса Жәлил Орынбор губерниясындағы Мустафино ауылында ескі заттарды сатумен айналысатын кәсіпшінің отбасында дүниеге келді. Ол Орынбордағы Хұсайния медресесін бітірген. Алғашқы өлеңдері революция тақырыбына арналды. Жәлилдің ең алғашқы еңбектерінен түркі ақындық өнеріне тән «аруз» дәстүрінің әсерін байқауға болады. 1919 жылы ол сол кездері ақтардың билігінде болған Орынбордың астыртын комсомол ұйымына мүше болды. Содан соң Жәлил азамат соғысына қатысты, бірақ жасы келмегендіктен майданда әскери қимылдарға қатысқан жоқ, ақтарды жақтайтын қарулы топтармен күресуге атсалысты. 1920 жылы Жәлил өзінің туған ауылына қайтып оралып, онда «Қызыл гүл» атты жас коммунист ұйымын ашты. Ол Мустафинода комсомол белсендісі болды. Губерниялық комсомол конференциясында өз ауылынан делегат болып барды.[3]