Г. Бақылау сұрақтары
ПӘК дегеніміз не және ол нені білдіреді?
ПӘК неге тәуелді?
Пайдалы кедергі күштеріне қандай күштер жатады?
Қозғаушы күштерге қандай күштер жатады?
Винтті жұптың ПӘК - ін тәжіриебе арқылы анықтау жолдары.
Тәуелділік графигі не үшін салынады және қалай салынады?
Осьтік күштің өзгеруіне байланысты ПӘК қалай өзгереді?
Бұрандалы қосылыстардың өзін-өзі тежеуі дегеніміз не және винтті жұптарда мұндай құбылыс қандай жағдайларда болады?
Зертханалық жұмыс №6. Червякты редуктордың пайдалы әсер коэффициентін анықтау
Жұмыстың мақсаты: Червякты редуктордың жұмысының сипатымен танысу және оның әр түрлі жүктелген жағдайлардағы ПӘК-ін тәжірибе жүзінде анықтау.
Құрал - жабдықтар мен керек - жарақтар: червякты редуктордың ПӘК-ін анықтауға арналған тәжірибелік қондырғы, сағат типтес пружиналы индикатор.
А. Теориялық бөлім
Механикалық ПӘК немесе жай ПӘК машинаның қаншалықты техникалық жетілгендігін көрсететін ең негізгі критерийлердің бірі болып табылады. Ол сәйкес машиналар немесе механизмдердің салыстырмалы ренталбельділігін (қаншалықты пайдалы екендігін) көрсетеді. Сондықтан, ПӘК-ін аналитикалық есептеу немесе тәжірибе жүзінде анықтау қазіргі кездегі бар механикалық жүйелерді (системаларды) жобалау мен талдау кезіндегі ең жауапты этаптардың бірі болып табылады.
Машинаның (немесе механизмнің) пайдалы әсер коэффициенті деп пайдалы (өндірістік) кедергі күштерінің жұмысының машинаның (немесе механизмнің) орныққан қозғалыс кезіндегі циклде жасалатын қозғаушы күштер жұмысына қатынасын айтады. -тің өлшем бірлігі жоқ, ол процентпен өлшенеді.
(6.1)
Тұрақты беріліс қатынасы бар механизмдерде ПӘК-нің лездік мәнін есептегенде жұмыстардың қатынасын сәйкес қуаттардың қатынасымен алмастыруға болады:
,
(6.2)
немесе
,
(6.3)
мұндағы
- пайдалы кедергі күштерін жеңуге
арналған күш моменті (шығыстағы бірлік
моменті);
- барлық
кедергі күштегі (пайдалы және пайдасыз
күштер) жеңуге арналған күш моменті
(кірістегі білік моменті);
және
- механизмнің кірістегі және шығыстағы
біліктерінің бұрыштық жылдамдықтарының
мәндері;
-
механизмнің беріліс қатынасы.
Червякты берілістер осьтері 90º бұрышпен қиылысқан үш звенолы механизм болып келеді (6.1-сурет).
6.1 - сурет
6.2 - сурет
Жетекші звено көп жағдайда червяк 1 болып табылады, ол трапеция тәрізді бұрандалы винт, жетектегі звено червяктың бұрауларымен өзара иілу арқылы алынатын ерекше пішінді тістері бар червякты доңғалақ 2.
Червяк
1
осі бойынша
бұрыштық жылдамдығымен айналады да,
бұрыштық жылдамдықпен червякты доңғалақты
2 айналысқа келтіреді. Червякты берілістің
беріліс қатынасы:
,
мұндағы
- червякты доңғалақтың 2 тістер саны;
- червяктың
1 тістер (кірулер, бұраулар) саны.
6.1 - суретте көрсетілген червякты берілістің ПӘК-ін мына формула бойынша есептеуге болады:
,
(6,4)
мұндағы
- қуаттың тіректеріндегі (подшипниктегі)
үйкелісте кемуін есептейтін
;
- қуаттың
доңғалақ тістерінің червяктың бұрандасының
винт сызығы бойымен сырғанауының
үйкелісінде кемуінде есептейтін ПӘК:
,
(6,5)
мұндағы
- қуаттың редуктор картеріндегі майда
червяктың шайқауы мен шашуында кемуін
есептейтін ПӘК (
);
мұндағы
- червяк бұрандасы мен доңғалақ
тістерінің арасындағы үйкеліс
коэффициенті,
- червяктың винт сызығының көтерілу
бұрышы;
- келтірілген үйкеліс бұрышы;
бұрышы мына теңдеумен анықталады:
,
мұндағы - червяктың бұраулар (кірулер) саны,
және - сәйкесінше, қадам және ілініс модулі;
- червякты
доңғалақтың бөлгіш шеңбер диаметрі;
- червяк
бұраулары мен доңғалақ тістері арасындағы
үйкеліс коэффициенті (
).
Үйкеліс
коэффициенті
болаттан жасалған червяк пен қоладан
жасалған доңғалақ үшін айналу жылдамдығы
және майлау түріне байланысты мынаған
тең:
.
Осы және басқа да червякты іліністің белгілі параметрлеріне байланысты червякты редуктордың ПӘК-ін теория жүзінде есептеуге болады.
Червякты редуктордың ПӘК-ін тәжірибе жүзінде анықтау үшін сұлбасы 6.2-суретте көрсетілген арнайы қондырғы бар.