В. Жұмыстың орындалу реті

1. Қондырғымен танысу.

2. Көрсетілген методикаға сәйкес индикаторды тарировкалау және тарировка графиктерін және құру немесе дайын графиктерді қолдануға болады.

3. Қондырғыны тоққа қосып, жұмысқа даярлау. Индикатор көрсеткіштері нольге келтірілуі керек.

4. Қондырғының электродвигателі І қосылады және маховиктің айналуы червякты доңғалақ білігінде тежегіш моментті тудырады. Екі индикатордан да 4 және 10 және көрсетулерін жазып алу керек.

5. Тежегіш шендердің 6 колодкаларын шкив 5 құрсаулына сығылуын көбейте отырып, тізбектегі бірқатар тежегіш моменттерді (үш, төрт) жасаймыз, олардың әрқайсысына 4 және 10 сәйкес көрсетулерін жазып алу керек.

6. Индикатордың 4 және 10 және көрсетулерінен тарировка графиктері бойынша және -нің сәйкес мәндері анықталады.

7. Формула (6.3)-ке сәйкес алынған мағлұматтарды пайдалана отырып, редуктор ПӘК-нің мәндерін әртүрлі жүктелуге сәйкес анықтаймыз.

8. Есептеу мәндері бойынша тәуелділігін сипаттайтын графикті құрамыз (5.4 - сурет).

9. Редуктор ПӘК-нің теориялық мәні (6.5) формуласы бойынша анықталады және қорытындысы тәжірибе жүзіндегі мәндермен салыстырылады.

10. Істелінген жұмыс бойынша есеп беру. Жұмыстың мақсаты мен орындалу реті көрсетілуі керек, редуктор мен қондырғының параметрлерін, редуктордың кинематикалық сұлбасы, редуктордың ПӘК-нің -ге тәуелділік графигін көрсету керек; параметрлердің тәжірибелік және есептелген мәндерін 6.1 - кестеге толтыру.

6.3 - сурет

6.4 - сурет

6.1 - кесте

тәжірибе
1
2
3
4

Г. Бақылау сұрақтары

1. ПӘК дегеніміз не және ол нені ескереді?

2. ПӘК қандай параметрлерге тәуелді?

3. Қандай күштер пайдалы кедергі, пайдасыз кедергі, қозғаушыларға жатады?

4. Червякты редуктордың ПӘК-ін тәжірибелік түрде анықтаудың қалай жүретінін (тәртібін) айтып бер.

5. Жүктің немесе тежегіш моменттің өзгеруіне байланысты ПӘК қалай өзгереді?

6. Червякты берілістерде жалпы жоғалту не нәрселерден құралады?

Зертханалық жұмыс №7.

Айналмалы массаларды теңгеру

Жұмыстың мақсаты: Әртүрлі жазықтықтарда орналасқан айналмалы массаларды статикалық және динамикалық теңгеру әдістерін,теңгеру (түзету) массаларын (қарсы салмақты) есептеу және қондыру тәсілдерін оқып,біліп үйрену және алынған нәтижелерді тәжірбие жүзінде тексеру.

Құрал - жабдықтар мен керек - жарақтар: ТММ-35 қондырғысы, салмақтары белгілі жүкшелер жиынтығы, транспортер, сызғыш.

А. Теориялық бөлім

Қазіргі кезеңдегі машиналарда теңгеруді қажет ететін өте көп мөлшерде айналмалы бөлшектер (иінді біліктер, тісті доңғалақтар, шкивтер, электроқозғалтқыш роторлары, турбиналар және т.б.) кездеседі. Ауырлық центрлері айналмалы жылдамдықты қозғалыс жасайтын звенолар өзімен түйіндес звенолары инерция күштерімен қосымша жүктейді. Мысалы, шкивті білікке дұрыс отырғызбаған жағдайда оның массалар центрі геометриялық айналу осімен 0 сәйкес келмеуі мүмкін (7.1 - сурет). Осыдан келіп, біліктің айналуы кезінде центрден тепкіш инерция күші пайда болады.

, (7.1)

мұндағы: - шкив массасы;

- массалар центірінің үдеуі;

- массалар центрінен айналу осіне дейінгі ара қашықтық;

- шкив айналуының бұрыштық жылдамдығы;

Звеноның теңгерілмегендігін сипаттайтын векторлық шаманы дисбаланс деп атайды.

7.1 - сурет

Центрден тепкіш инерция күштері біліктерді деформациялайды және подшипниктерді қосымша жүктейді. Сонымен қатар, теңгерілмеген звенолар айналған кезде центрден тепкіш инерция күштері өздерінің бағыттарын периодты өзгертіп отырады, осыдан келіп машинаның жекеленген звеноларында тербелістер (дірілдер) пайда болады, олар тірекпен байланысты кинематикалық жұптар арқылы машина фундаментіне және машина орналасқан корпус (немесе автомобиль, самолет, теплоход корпусы және т.б.) арқалығына беріледі. Үлкен айналу жиіліктерінде инерция күштері едәуір сан мәндеріне жетеді және көп жағдайда сыртқы күштерден асып түседі. Бұл әсіресе резонанс жағдайында, яғни инерция күштері тудырған айналу жиілігі конструкциясының өзіндік тербеліс жиілігімен сәйкес келгенде өте қауіпті. Осы айтылған звенолардың теңгерілмеген инерция күштері тудырған пайдасыз құбылыстарды болдырмай теңгеру жұмысы болып табылады.

Айналмалы массалар екі түрлі теңгерілмеген центрден тепкіш инерция күштерін туғызуы мүмкін: статикалық және динамикалық.

Айналмалы массалардың ауырлық центрі айналу осіне жақындауына байланысты теңгерілмеу статикалық теңгерілмеу немесе статикалық дисбаланс деп аталады.

Айналмалы массалардың айналу осі бойымен бірқалыпсыз орналасуынан пайда болатын центрден тепкіш инерция күштерінің теңгерілмеуі (барлық массалардың ауырлық центрі ось бойында жатуы да мүмкін) динамикалық теңгерілмеу немесе динамикалық дисбаланс деп аталады.

Осыларға сәйкес статикалық және динамикалық теңгерулерді (балансировка) айырамыз:

Статикалық теңгеру жайында тек инерция күштері теңгеріледі: статикалық теңгеруден кейін массалардың айналу центрі айналу осінде жату керек.

Динамикалық теңгеру кезінде (немесе толық теңгеру) инерция күштерімен қоса инерция моменттері теңгеріледі.

Айналу осі бойымен аз ғана созылған звенолар үшін (шкивтер, маховиктер және т.б) статикалық теңгерілу жеткілікті. Ал, басқа формалары звенолар үшін (мысалы, біліктер үшін және т.б.) динамикалық теңгерілу шарттары орындалуы керек.

Жалпы жағдайда үш (немесе одан да көп) эксцентрлі орналасқан массалары , , бар біліктің теңгерілуін қарастырайық (7.2a - сурет). Теңгерілмеген массалардың жазықтардағы орны радиус-векторлар , , арқылы берілген. Бұған ұқсас жағдайлар қазіргі заманғы машина жасау саласында жиі кездеседі, мысалы, машинаның негізгі бөлігі симетриясыз немесе симетриялы формалы бөлшектерден тұрады. Білікте орналасқан бөлшектер саны көп болған жағдайда оларды әрқайсысын жеке теңгеру ұзақ әрі қиын болып табылады. Біліктің барлық бөлшектерімен қоса системасын (жүйесін) теңгеру айтарлықтай тез жүргізіледі. Осыған жүйені теңгеру конструктивті ойламдар бойынша таңдап түзету жазықтықтарында орналасқан екі масса көмегімен жүргізіледі.

Көрсетілген жағдайда ең қолайлы болып, айналу осіне (перпендикуляр) тік орналасқан кез-келген екі түзету жазықтықтарында І және ІІ орналасқан екі масса және арқылы теңгеру болып табылады.

Айналу массаларын толық теңгеру үшін екі шартты ескеру қажет (7.2а - сурет):

1. Центрден тепкіш инерция күштерінің теңгерілу шарты (статикалық баланс шарты):

(7.2)

Күштердің осы тепе-теңдік векторлық теңдеуіне олардың өрнектерін қоя отырып және -қа қысқартып алатынымыз:

. (7.3)

мұндағы және - табатын түзетуші (теңгеруші) масса жане осы массаның орнығу радиусы.

7.2 - сурет

(7.3) теңдігіне массалардың статикалық моменттерінің геометриялық қосындысы 0-0 осімен салыстырғанда нольге тең екендігін көрсетеді. (7.3) теңдігіне сәйкес массалардың дисбалансы арқылы өрнектеуге болады:

(7.3) - ке сәйкес статикалық моменттердің векторлық көпбұрышын (7.2б сурет) саламыз. Алдымен кез-келген ретте центрден тепкіш күштерге , паралель өткізе отырып, мәні және бағыты жағынан белгілі үш векторды , , саламыз. Ары қарай төртінші вектормен тұйықтай отырып, қарсылама салмақтың статикалық дисбалансын теңгеретінін іздеп отырған вектордың бағыты мен мәнін аламыз. мәнін бере отырып, осы көбейтіндіден анықтауға болады немесе керісінше: мәнін бере отырып, - ні анықтаймыз.

Чертеж бойынша массаны теңгеретін радиус вектордың (немесе күштің) бағытын анықтайтын бұрышын табады.

2. Центрден тепкіш инерция моменттерінің теңгеруінің теңгерілу шартты моменттердің 1 түзеру жазықтығымен салыстырмалы теңдеуі (динамикалық баланс шарты):

(7.4)

немесе центрден тепкіш инерция моменттерінің геометриялық қосындысы нольге тең.

(7.5)

(7.5) теңдеуін дисбаланс моменттері түрінде де жазуға болады:

7.5) теңдеуіне сәйкес центрден тепкіш инерция моменттерінің векторлық көпбұрыш әрбір белгілі векторларды центрден тепкіш инерция күшіне параллель бағыттай отырып саламыз: векторын күші бойымен; векторын ; векторын ; векторын ; Осы көп бұрышты (7.2в - сурет) бесінші вектормен тұйықтай отырып динамикалық дисбалансты теңгеретін ізделіп отырған вектордың бағыты мен мәнін аламыз. Бұл жерде ара қашықтық белгілі және ол -ге тең (түзету жазықтықтарының ара қашықтығы). Осы көбейтіндіден нақты шарттарға байланысты мәнін сәйкес табуға болады немесе керісінше: бере отырып анықтауға болады. Түзетуші (теңгеруші) массаның радиус векторының (немесе күшінің ) бағытын анықтайтын бұрышты II дәлелдеу жазықтығына орналастырады, чертеж бойынша өлшенеді. Екінші дәлелдеу массасы I дәлдеу жазықтығына ( ) бұрышымен орналасады.

Осыған орaй, массасы , екі қарсы салмақты және массасы бір қарсы салмақты қондыруда білікке бекітілген барлық массалардың теңгерілуі толық қамтамасыз етіледі.

Қарсы салмақтың бірі массасы екінші қарсы салмақтың массасы орналасқан жазықтықта орналасқандықтан, бұл екі массаларды да , және осы жазықтықта тек бір массамен ғана алмастыруға болады. Сондықтан, білікте бекітілген массаларды толық теңгеру массалар центрі екі кез-келген таңдап алынған жазықтықтарда жататын екі қарсы салмақты қондыру арқылы мүмкін болады.