- •Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі қ.Жұбанов атындағы ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті
- •5B071300 «Көлік, көлік техникасы және технологиясы»
- •2Курс студенттеріне арналған
- •Әдістемелік нұсқаулық
- •Машинаның шағын анықтамасы.
- •1. Жазық механизмдер структурасы.
- •1.1 Жазық кинематикалық жұптың классификациясы. Байланыс шарттарының саны бойынша классификациясы.
- •1.3. Механизмнің структуралық классификациясы. Механизмнің структуралыққұрылымы үшін л.В. Ассур принципі.
- •Элементтердің жанасу сипатына қарай классификациясы.
- •1.2. Жазық механизмнің қозғалу мүмкіндігін есептеу.
- •Ассургруппасы және олардың классификациясы.
- •II класс III класс IV класс V класс
- •Механизмніңклассификациясы. Механизмнің құрылым формуласы.
- •1.4. Жазық механизмдегі жоғарғы жұпты алмастыру.
- •1.5. Артық (қайталанатын) байланыс және механизмдегі жергілікті қозғалыс.
- •2. Тісті механизмнің кинематикасы
- •2.1. Берiлiс қатынасы туралы ұғым
- •2.2. Жай тісті берілістің беріліс қатынасы.
- •2.3. Қозғалмайтын біліктітісті доңғалақты механизмнің кинематикасы.
- •Доңғалақтары қатарқосылысты механизм.
- •Доңғалақтары сатылы қосылысты механизм.
- •2.4. Планетарлы типтімеханизмнің кинематикасы.
- •Эпицикликалық механизмнің типтік схемасы.
- •Кинематиканың аналитикалық есебі.
- •Кинематиканың графикалық есебі.
- •3. Эвольвенталық тiстi iлiнiс
- •3.1. Ілiнiсудің негізгі заңы.
- •3.2. Шеңбердің эвольвентасы, оның қасиеті мен теңдеуі.
- •Эвольвентаның қасиеттері.
- •Эвольвента теңдеуі.
- •3.3. Тісті дөңгелектің элементтері.
- •3.4. Эвольвентті ілінісудің элементтері мен қасиеттері.
- •Ілінісу қасиеттері.
- •3.5. Эвольвентті ілінісудің сипаттамалары. Қосарлама коэффициентi.
- •Меншікті сырғанау.
- •Меншікті қысым коэффициенті.
- •3.9. Тісті доңғалақты жону үшін ығысу коэффициентін тағайындау.
- •3.6. Тісті доңғалақтың геометриялық өлшемдерін есептеу.
- •Ілінісу бұрышы.
- •Бастапқы шеңбер радиусы және осьаралық қашықтық.
- •Ойық шеңбердiң радиустары.
- •Тіс басы шеңберінiң радиустары.
- •Бөлгіш шеңбер бойынша тістің қалыңдығы.
- •Бақылау сұрақтары:
- •4. Төменгі кинематикалық жұпты механизмніңкинематикасы.
- •4.1. Зерттеудің мақсаты.
- •4.2.Аналитикалық әдіс.
- •4.3. Орналасу орнының, жылдамдықтың және үдеудің Метод планы әдісі.Орналасу орнының функциясын анықтау.
- •Жылдамдық пен үдеуді анықтау.
- •4 .4. Кинематикалық диаграмма әдісі (графикалық дифференциалдау әдісі).
- •5. Механизмнің кинетостатикасы.
- •5.1. Инерция күшін есептеу.
- •Звеноның ілгерлемелі қозғалысы.
- •Звеноның айналмалы қозғалысы.
- •Звеноныңжазық –параллельқозғалысы.
- •5.2. Күштiк есептің жалпы ережелері.Даламбер принципі.
- •Босату принципі.
- •Ассур группасыныңстатикалық анықталатындығы.
- •5.3. Кинематикалық жұптағы реакцияны анықтаудың күш жоспары әдісі.Ассургруппасының күштік есебі.
- •Кривошиптің күштік есебі.
- •5.4. Теңестіруші күшті н.Е. Жуковский әдісімен анықтау.
- •6. Машина динамикасы.
- •6.1. Машина динамикасының қосымша мақсаты. Машинаныңдинамикалық моделі.
- •Келтірілген инерция моменті.
- •Кедергі күшінің келтірілген моменті.
- •6.2. Машина қозғалысы режимдерінің сипаттамасы.
- •II. Қалыптасқан режим
- •6.3. Машина қозғалысының теңдеуі. Машина қозғалысының теңдеуініңинтеграл формасы.
- •Машина қозғалысының теңдеуініңдифференциал формасы.
- •6.4. Маховиктің инерция моментінің жуықтау есебі және оның мақсаты.
- •Әдебиеттер:
3.9. Тісті доңғалақты жону үшін ығысу коэффициентін тағайындау.
Ығысу коэффициентін тағайындау мақсаттары:
– тістің қауіпті қимасын арттыру арқылы оның иілу беріктігін арттыру;
– негігі шеңберден қашық орналасқан эвольвента участогын пайдалану арқылы түйісу беріктігін арттыру;
–максимал меншікті сырғанауды теңестіру;
– берілістегі кіші доңғалақтың кесiлуіiң алдын алу;
–активті ілінісу сызығын ұзарту арқылы берілістің жақсы жұмыс жасауын арттыру;
– берілген осьаралық қашықтықты қамтамасыз ету;
–полюсте екі жұпты ілінісуді қамтамасыз ету.
3.6. Тісті доңғалақтың геометриялық өлшемдерін есептеу.
Тісті
доңғалақтың геометриялық өлшемдерін
есептеу үшін берілетін шама-лар:
доңғалақтың тістерінің саны
және
,
доңғалақтың модулі
,
профилдің бастапқы контурының бұрышы
,
ығысу коэффициенттері
және
,
тіс басы биіктігінің коэффициенті
және радиалды саңылау коэффициенті
.
Ілінісу бұрышы.
Ілінісу бұрышын келесі формуламен анықтаймыз:
.
Бұл
формуладан, нольдік беріліс кезінде
ілінісу
бұрышы
құрал
профилінің бұрышына
тең,
оң беріліс кезінде
,
в теріс беріліс кезінде
және
.
Бастапқы шеңбер радиусы және осьаралық қашықтық.
Формуланы
алу үшiн қажетті ілінісу элементтері
көрсетілген 3.17-ші суретті қарастырамыз.Ілінісу
сызығы
бір
бірімен полюсте
түйісетін, радиуста-ры
және
бастапқы шеңберге жүргізілген ортақ
жанамамен ілінісу бұры-шын
құрайды.Доңғалақтың центрінен
және
ілінісу
сызығына перпен-дикуляр түсіріп,
төбесіндегі (
және
)
бұрышы
-ге
тең екі тік үшбұрыш аламыз:
және
.
үшбұрышынан:
,
үшбұрышынан:
.
,
,
және
,
сонымен бірге
,
тең болғандақтан, келесі формуланы
аламыз:
және
.
Бөлгіш шеңбер радиусының және орнынабұл формулаға алдында алынған өрнектерді қоюға болады, онда:
,
.
3.17-ші сурет
3.17-ші
суретке
сәйкес,
осьаралық
қашықтық бастапқы шеңбер радиустары-ның
қосындысына тең,
яғни
,
сондықтан:
.
Бұл
формуладағы
бірінші екі қосындының көбейтіндісібөлгіш
осьаралық қашықтық деп
аталады. Ол берілісті нольдік етіп
жасағанда, яғни қосынды ығысу коэффициенті
нольге тең болған жағдайда орын алады.
Бұл жағдайда
,
косинустар қысқарып кетеді.
Ойық шеңбердiң радиустары.
Нольдік
доңғалақты құрған кезде, оның центроиды
барлық уақытта бөлгіш шеңбер болады
(3.18-ші сурет), алжоңғыш құралдың центроиды
бөлгіш түзу болады (суреттежоңғыш
құралдың профилі мен оның бөлгіш түзуі
жіңішке сызықпен көрсетілген). Сондықтан
нольдік доңғалақтың ойық шеңберінің
ра-диусы
келесі
айырмашылыққа тең болады:
.
Жоңғыш құрал
шамасына
ығысқын жағдайда, ойық шеңберінің
радиусы да осы ша-маға артады:
.
3.18-ші сурет
3.18-ші суретте жоңғыш құралдыңдоңғалаққа қатысты орналасуы қалың сызықпен көрсетілген.
Тіс басы шеңберінiң радиустары.
Тіс басы шеңбердiң радиустарын есептеуге қажетті ілінісу элементтері 3.19-ші суретте көрсетілген, яғни бірінші және екінші доңғалақтың тіс басы шеңберінiң радиусы:
;
3.19- ші сурет
Бөлгіш шеңбер бойынша тістің қалыңдығы.
Бөлгіш шеңбер бойынша тістің қалыңдығы станокты-бастапқы түзу бойынша жоңғыш құралдың рейкасының енімен анықталады (3.20- шы сурет).
Тістің
қалыңдығының өлшемі
бөлгіш
шеңбер бойынша жоңғыш құралдың рейкасының
енімен
және
тік үшбұрыштың екі катетінің қосындысынан
тұрады, тік үшбұрыш 3.20- шы суретте
штрихталған.
3.20- шы сурет
Бұл
тік үшбұрыштың вертикаль
катеттері
-ге
тең,
олар
доңғалақтың цен-трінен жоңғыш құралдың
ығысу шамаларын көрсетеді, ал әр
горизонталь
ка-тет
шамасына тең.Осыларды ескере отырып,
тістің қалыңдығын
келесі
өрнекпен көрсетуге болады:
,
немесе өрнекті түрлендіргеннен кейін:
.
Тісті доңғалақтыңгеометриялық өлшемдерін есептеген кезде, барлық фор-мула үшін ығысу коэффициентін өз таңбасымен қою керек.
