- •Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі қ.Жұбанов атындағы ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті
- •5B071300 «Көлік, көлік техникасы және технологиясы»
- •2Курс студенттеріне арналған
- •Әдістемелік нұсқаулық
- •Машинаның шағын анықтамасы.
- •1. Жазық механизмдер структурасы.
- •1.1 Жазық кинематикалық жұптың классификациясы. Байланыс шарттарының саны бойынша классификациясы.
- •1.3. Механизмнің структуралық классификациясы. Механизмнің структуралыққұрылымы үшін л.В. Ассур принципі.
- •Элементтердің жанасу сипатына қарай классификациясы.
- •1.2. Жазық механизмнің қозғалу мүмкіндігін есептеу.
- •Ассургруппасы және олардың классификациясы.
- •II класс III класс IV класс V класс
- •Механизмніңклассификациясы. Механизмнің құрылым формуласы.
- •1.4. Жазық механизмдегі жоғарғы жұпты алмастыру.
- •1.5. Артық (қайталанатын) байланыс және механизмдегі жергілікті қозғалыс.
- •2. Тісті механизмнің кинематикасы
- •2.1. Берiлiс қатынасы туралы ұғым
- •2.2. Жай тісті берілістің беріліс қатынасы.
- •2.3. Қозғалмайтын біліктітісті доңғалақты механизмнің кинематикасы.
- •Доңғалақтары қатарқосылысты механизм.
- •Доңғалақтары сатылы қосылысты механизм.
- •2.4. Планетарлы типтімеханизмнің кинематикасы.
- •Эпицикликалық механизмнің типтік схемасы.
- •Кинематиканың аналитикалық есебі.
- •Кинематиканың графикалық есебі.
- •3. Эвольвенталық тiстi iлiнiс
- •3.1. Ілiнiсудің негізгі заңы.
- •3.2. Шеңбердің эвольвентасы, оның қасиеті мен теңдеуі.
- •Эвольвентаның қасиеттері.
- •Эвольвента теңдеуі.
- •3.3. Тісті дөңгелектің элементтері.
- •3.4. Эвольвентті ілінісудің элементтері мен қасиеттері.
- •Ілінісу қасиеттері.
- •3.5. Эвольвентті ілінісудің сипаттамалары. Қосарлама коэффициентi.
- •Меншікті сырғанау.
- •Меншікті қысым коэффициенті.
- •3.9. Тісті доңғалақты жону үшін ығысу коэффициентін тағайындау.
- •3.6. Тісті доңғалақтың геометриялық өлшемдерін есептеу.
- •Ілінісу бұрышы.
- •Бастапқы шеңбер радиусы және осьаралық қашықтық.
- •Ойық шеңбердiң радиустары.
- •Тіс басы шеңберінiң радиустары.
- •Бөлгіш шеңбер бойынша тістің қалыңдығы.
- •Бақылау сұрақтары:
- •4. Төменгі кинематикалық жұпты механизмніңкинематикасы.
- •4.1. Зерттеудің мақсаты.
- •4.2.Аналитикалық әдіс.
- •4.3. Орналасу орнының, жылдамдықтың және үдеудің Метод планы әдісі.Орналасу орнының функциясын анықтау.
- •Жылдамдық пен үдеуді анықтау.
- •4 .4. Кинематикалық диаграмма әдісі (графикалық дифференциалдау әдісі).
- •5. Механизмнің кинетостатикасы.
- •5.1. Инерция күшін есептеу.
- •Звеноның ілгерлемелі қозғалысы.
- •Звеноның айналмалы қозғалысы.
- •Звеноныңжазық –параллельқозғалысы.
- •5.2. Күштiк есептің жалпы ережелері.Даламбер принципі.
- •Босату принципі.
- •Ассур группасыныңстатикалық анықталатындығы.
- •5.3. Кинематикалық жұптағы реакцияны анықтаудың күш жоспары әдісі.Ассургруппасының күштік есебі.
- •Кривошиптің күштік есебі.
- •5.4. Теңестіруші күшті н.Е. Жуковский әдісімен анықтау.
- •6. Машина динамикасы.
- •6.1. Машина динамикасының қосымша мақсаты. Машинаныңдинамикалық моделі.
- •Келтірілген инерция моменті.
- •Кедергі күшінің келтірілген моменті.
- •6.2. Машина қозғалысы режимдерінің сипаттамасы.
- •II. Қалыптасқан режим
- •6.3. Машина қозғалысының теңдеуі. Машина қозғалысының теңдеуініңинтеграл формасы.
- •Машина қозғалысының теңдеуініңдифференциал формасы.
- •6.4. Маховиктің инерция моментінің жуықтау есебі және оның мақсаты.
- •Әдебиеттер:
Ассургруппасы және олардың классификациясы.
Кинематикалық
тізбек, оны барлық бос кинематикалық
жұп элементтерімен стойкаға қосқаннан
кейінқозғалысы нольге тең болатын
болса, онда Ассур группасы деп аталады.
Сонымен,
.
Ассургруппасының құрамына тек қана 5-ші классты кинематикалық жұптар кіреді, сондықтан, Чебышёв формуласына сәйкес:
Осыдан
келесі теңдікті алуға болады:
,
немесе
,
бұл Ас-сур группасының болу шарты.
Жоғарыда көрсетілген қаынастарға сәйкес
Ассур группасындағызвенолар мен
кинематикалық жұптарға сәйкес таблица
құрамыз:
|
2 |
4 |
6 |
… |
|
3 |
6 |
9 |
… |
Ассургруппасы класспен ретке бөлінеді.
Группаның классы группа құрамындағы ең күрделі тұйықконтурдың классы-на сәйкес анықталады:
II класс III класс IV класс V класс
Контурдағы III класстыкинематикалық жұп, ешқандай контур құрмай бір түзу-дің бойында орналасуы да мүмкін, бірақ бұл жағдайда контур III классты болып саналады. Ассур группасының реті,Ассур группасы бөтен звено-ларға жалғану мүмкіндігі бар кинематикалық жұптың босэлементтерінің санымен анықталады.
Осы группалар бар Ассургруппасымен и механизмге мысал:
а)II
классты, 2-шіретті
Ассур
группасы;
б)1-ші
түрдегі төрт шарнирлі
механизм
II классты группа, ілгерлемелі және айналмалы кинематикалық жұптың саны мен орналасуына қарай түрлерге(модификация) бөлінеді. Жоғарыда көрсе-тілген Ассур группасы бірінші түрге жатады.Егер группаның шеткі бір элемен-тінің айналмалы жұбын ілгерлемелі жұппен алмастырсақ, онда екінші түрдегі группаны аламыз. Егер ортадағы айналмалы жұбты ілгерлемелі жұппен алмас-тырсақ, онда екінші түрдегі Ассур группасын аламыз.
а)II классты, 2-шіретті, 2-ші түрдегі Ассур группасы; б) кривошипті-сырғытпалы механизм; в) II классты, 2-шіретті, 3-ші түрдегі Ассур группасы; г) кривошипті-кулисті механизм; д)III классты, 3-шіретті Ассур группасы; е) IVклассты классты Ассур группасы
Механизмніңклассификациясы. Механизмнің құрылым формуласы.
Ассур группасымен қатар, механизм де класстарға бөлінеді. Механизмнің құ-рамында бірнеше Ассур группасы болуы мүмкін, бірақ механизмге сол Ассур группаларының ең үлкенклассы беріледі.
Механизмнің құрылым формуласындаАссургруппасының бір бірімен және бастапқы механизммен қосылу реті көрсетіледі. Мысал ретінде кинематика-лық схемаларына сәйкес екі құрылым формуласын келтіреміз:
Бір жетекші звеносы барЕкі жетекші звеносы бар
Бұл формуланың алымында звенолардың номері қойылған, ал бөлімінде –Ассур группасының классы мен реті көрсетілген. Бастапқы механизм бірінші классты механизм болып саналады. Стрелка бастапқы механизмнен звено-ларға қозғалысты беру бағытын көрсетеді. Қабылданған механизмнің класси-фикациясына сәйкес, келтірілген бірінші формулаүшінші классты механизм-ге, ал екінші – төртінші классы механизмге жатады.
1.4. Жазық механизмдегі жоғарғы жұпты алмастыру.
Механизмнің структуралық анализін орындаған кезде, оның құрамында жо-ғарғы жұп болса, онда оны төменгі жұппен алмастыру керек. Ол үшін келесі шарттарды орындау қажет:
1) жоғарғы жұп алмастырылатын кинематикалық тізбектегі звеноның салыс-тырмалы қозғалысына қойылған байланыстар саны өзгеріссіз қалуы керек.
2) жоғарғы жұптың лездік салыстырмалы қозғалысы сақталу керек.
Бірінші шартты орындау үшін, бір жоғарғы жұпта бір байланыс шарты болады,сондықтан алмастырылытын кинематикалық тізбек те бір байланыс шартын қоюы керек. Осыдан келесі теңдеу шығады:
,
осыдан:
Бұл звенолар саны мен алмастырушы кинематикалық тізбектегі жұптың саны арасындағы байланысты көрсететін таблицаны алуға мүмкіндік береді:
|
1 |
3 |
… |
|
2 |
5 |
… |
Сонымен, қарапайым жағдайда жоғарғы жұпты алмастыру үшін бір қосымша звено мен екі 5-ші классты жұп керек.
1.7-ші сурет
Екінші шартты орындау үшін келесі әдісті қолдану керек:
1)
жоғарғы
жұптың
элементтерінің
түйісу
нүктесінен
нормаль
жүргізе-міз
(1.7-ші
сурет).
2)
нормаль
бойынан
1-ші
элементтің
қисықтық центрінің
орнын
жә-не
2-ші
элементтің
қисықтық центрінің
орнын
анықтаймыз.
3) осы центрлерде төменгі жұпты (5-ші классты) орналастырамыз, ал олар-дың арасына шартты алмастырушы звеноны орналастырамыз.
Егер жоғарғы жұптың звеносының бір жұбы түйісу зонасында түзу сызық формасында болса, онда бұл жердегі 5-ші классты жұп ілгерлемелі болуы керек.
