- •Абдулкаримова р.Г. Пиротехникалық құрамдар және құралдар Алматы 2011
- •Пиротехниканың дамуы туралы қысқаша мәліметтер
- •2. Пиротехниканың физика-химиялық негіздері
- •2.1 Жану теориясының қарапайым негіздері
- •2.2 Пироқұрамдардың жануы. Жану механизмі
- •2.3 Пиротехникалық құрамдар мен құралдардың классификациясы
- •2.3.1 Әскери техникада қолданылатын жарылғыш заттар
- •3. Пиротехникалық құрамдардың негізгі компоненттері
- •Тотықтырғыштар;
- •3.1 Тотықтырғыштар
- •3.1.1 Тотықтырғыштардың классификациясы және оларды таңдау
- •2.4 Пиротехникалық заттар мен құрамдарға қойылатын талаптар
- •Пиротехникалық құрамдар мен құралдардың классификациясы
- •3.1.2 Тотықтырғыштардың қасиеттері
- •Жоғары калориялы металл қоспаларында ғана қолданылатын тотықтырғыштардың (екіншілік туындысы) қасиеттері
- •3.1.3 Тотықтырғыштардың гигроскоптылығы
- •Тұздар-тотықтырғыштардың гигроскоптылығы және ерігіштігі
- •3.1.4 Тотықтырғыштарға қойылатын техникалық талаптар
- •3.2 Жанғыштар
- •3.2.1 Таңдау және жіктеу
- •2) Органикалық жанғыштар
- •3) Жоғары калориялы жанғыштар
- •3.2.2 Бейорганикалық жаңғыштар
- •3.2.3 Органикалық жанғыштар
- •3.2.4 Жоғары калориялы жанғыштар
- •Кейбір оксидтердің түзілу жылулығы
- •Жанғыштармен олардың оксидтерінің физика-химиялық қасиеттері
- •Оксид көлемінің металл көлеміне қатынасы
- •3.2.5 Металл ұнтақтарына қойылатын техникалық талаптар
- •3.2.6 Металл ұнтақтарының өндірісі
- •3.3 Орташа калориялы бейорганикалық жанғыштар
- •3.3.1 Органикалық жаңғыштар
- •4.Байланыстырғыштар
- •4.1 Байланыстырғыштардың (цементаторлардың) пиротехникалық құрамдардағы рөлі
- •Мықтылыққа әсер ететін факторлар
- •4.3 Байланыстырғыштардың жіктелуі және олардың қасиеттері
- •Кейбір органикалық байланыстырғыш жанғыш заттардың қасиеттері
- •5. Пиротехникалық құрамдарды есептеу принциптері
- •5.1. Қос қоспалы пироқұрамдар
- •5.2 Үшқоспалы және көпқоспалы пироқұрамдар
- •6. Жану жылуы және пироқұрамдардың температурасы
- •6.1 Жану жылуын есептеу
- •1 Мысал
- •6.2 Жану жылуын эксперименталды анықтау
- •6.3 Жалынның температурасын өлшеу әдістері
- •6.3.1 Температураны өлшеудің контактілі әдістері. Термоэлектрлік әдіс
- •6.3.2 Терможұптарды дайындау
- •Оптикалық пирометрлердің түрлері
- •7. Пироқұрамдардың физикалық және химиялық тұрақтылығы
- •8. Пироқұрамдардың сезімталдығы
- •8.1 Механикалық әсерге сезімталдығын анықтау
- •Екі стехиометриялық құрамдардың соққыға сезімталдығы (кДж/м2)
- •Екіншілік қоспалардың – калий хлораты тотықтырғышымен үйкеліске сезімталдығы
- •8.2 Құрамдардың бастапқы импульсіне сезімталдығын анықтайтын факторлар
- •9. Гигроскоптылық және химиялық тұрақтылықты анықтау әдістері
- •10. Пироқұрамдардың жарылғыш қасиеттерін сынау
- •10.1 Жанудың жарылысқа айналуы
- •10.2 Пиротехникалық құрамдардың физикалық және химиялық тұрақтылығы
- •10.3 Жанудың жарылысқа айналуын зерттеу әдістері
- •10.4 Жарылыстың концентрациялық шектерін тәжірибе жүзінде анықтау
- •10.5 Жарылыстың концентрациялық шектерін есептеу
- •Пқ қолданғанда қауіпті факторлар тізімі
- •11.1. Пиротехникалық өнімдерді сынау
- •11.1.1 Жалпы жағдайлар
- •Сертификация бойынша анықталатын пиротехникалық өнімдердің және параметрлерінің түрлері
- •11.1.2 Сынақ үшін үлгілерді таңдау
- •11.3 Сақтауға рұқсат етілген уақыт
- •12. Пиротехникалық құралдардың қолдануы
- •12.1Химиялық заттар алатын құрамдар
- •12.2 Сіріңкелі құрамдар
- •12.3 Отшашу құрамдары
- •Түрлі–түсті отшашу құрамдары
- •13. Пиротехникалық өндірістердегі технологиялар мен құрал - жабдықтар
- •13.1 Пиротехникалық өндірістің сызбасына қойылатын талаптар
- •13.2 Компоненттерді дайындау
- •13.2.1 Компоненттерді майдалау
- •Пиротехникалық өндірістің сызбасы
- •13.2.2 Компоненттерді себу, кептіру, жинау
- •Құрамдарды нығыздау
- •13.2.3 Өнімдерді нығыздау және жинау
- •14. Өнеркәсіп тәртібі, отшашулар ұйымдастырулар және басқа да іс-шараларды жарылғыш заттармен өткізу
- •14.1 Жалпы бөлімі
- •14.2 Отшашу ұйымы құрылтайшысына қойылатын талаптар
- •14.3 От шашулардың өткізілу орны және уақыты
- •15. Өндірістік тұтану көздері және олардың алдын-алу
- •16. Электр құралдарың қолданысымен жұмыс істейтін бөлмелер мен сыртқы құрылыстардың жарылыс және өртке байланысты классификациясы
- •17. Пиротехникалық өнімдерді сынау
- •17.1 Жалпы жағдай
- •Сертификация бойынша анықталатын пиротехникалық өнімдерді сынау
- •17.2 Сынақ үшін үлгілерді таңдау
- •18. Өздігінен таралатын жоғарытемпературалық синтез - пиротехниканың маңызды бөлімі
- •19. Пиротехникалық құрамдардың рецептілері
- •19.1 Түрлі –түсті түтін табақшаларының дайындалуы
- •19.2 Ақ түтінді құтыларды дайындау
- •19.3 Қара түтін құтыларын дайындау
- •Қара түтінді құтылардың корпустарының өлшемдері
- •20. Жарылғыш заттар
- •20.1 Жарылғыш заттар сипаттамасы
- •20.2 Аммиак селитрасы және оның қасиеттері
- •20.3 Жарылғыш заттар қолданылуы
- •20.4 Жарылғыш заттарды дайындау әдістері
- •20.4.1 Йод , нашатыр жарылғыш қоспасын жасау
- •20.4.2 Алдамшы жарылғыш шариктер
- •19.4.3 Аз қуатты кішігірім қопарғыш
- •20.4.4 Аз қуатты магний қопарғышы
- •20.4.5 Ацетонды жарылғыш қоспа
3.1.3 Тотықтырғыштардың гигроскоптылығы
Магний, кальций және натрий, сонымен қатар аммоний тұздарының гигроскоптылығы жоғары және суда тез ерігіш.
Тұздардың ауадан жұтқан судың мөлшері ауа температурасына, тұздардың жеке қасиеттеріне, сонымен қатар ауамен түйісетін беттік қабаттарына да тәуелді болады.
Тұздардың гигроскоптылығы төмен екендігі байқалып тұр: Ba(NO3)2, KClO3, NH4ClO4, Pb(NO3)2, KClO4, KNO3.
«Гигроскоптық нүктелері» калий нитратынан төмен болған жағдайда гигроскопты болып есептелінеді.
Тәжірибеде гигроскоптық нүктесі 75-80 % төмен тұздар көп қиыншылықты тудырады.
Гигроскоптылық қасиетінің жоғарылығынан келесі тұздар пиротехникада мүлдем қолданылмайды: Mg(NO3)2 Ca(NO3)2 Mn(NO3)2 Al(NO3)3 Sr(ClO3).
Жоғарыда аталып кеткен себептерден, натрий нитратын ауа ылғалынан изоляциялау қажет.
Стронций нитратын құрамында магний не болмаса кальций тұздарының қоспалары болады. Магний, кальций және натрий, сонымен қатар, аммоний тұздарының гигроскоптылығы жоғары және суда тез ерігіш.
Тұздардың ауадан жұтқан су мөлшері ауа температурасына, тұздардың жеке қасиеттеріне, сонымен қатар ауамен түйісетін беттік қабаттарына да тәуелді болады.
Егер бөлменің ылғалдылығы анықтамада берілген ылғалдан үлкен болған жағдайда тұз ауадан ылғалды жұтып, ауада тұздардың кристалдары еріп, «еру» процесі жүреді. Ал егер, керісінше, жағдай болатын болса, онда тұздың «кебу» процесі жүреді, яғни кристаллогидраттағы кристалдық сулар ұшып, кебу процесі жүретін болады.
Натрий нитраты бөлменің салыстырмалы ылғалдылығы 77 % асқан кезде ериді, ал төмен болған кезде керісінше кебу процесі жүреді.
100р/р0
р – тұз ерітіндісімен қаныққан судағы су буының қысымы
р0 – таза судағы су буының қысымы
3.3 – кестеде 200С кейбір тотықтырғыш-тұздардың «гигроскоптық нүктелерінің» анықтамадағы мәндері келтірілген.
Тұздардың гигроскоптығы туралы анықтамалық мәндер болмаған жағдайда суда ерігіштігімен анықтауға болады. Тұздардың гигроскоптық нүктелері судағы ерігіштігіне тәуелді, яғни суда ерігіштігі жоғары болған сайын гигроскоптығы да жоғары болады.
3.3 – кестеден келесі тұздардың гигроскоптылығы төмен екендігі байқалынып тұр: Ba(NO3)2, KClO3, NH4ClO4, Pb(NO3)2, KClO4, KNO3.
3.3-Кесте
Тұздар-тотықтырғыштардың гигроскоптылығы және ерігіштігі
Тұздар |
100 р р0 20 0С, |
0С температурадағы 100 г ерітіндіде сусыз тұздардың суда еруі |
|||
0 |
20 |
50 |
100 |
||
Хлораттар KClO3 NaClO3 |
97 74 |
3 45 |
7 50 |
17 59 |
36 67 |
Перхлораттар KClO4 NH4ClO4 NaClO4 |
94 96 69-73 |
0,7 11
|
1,7 18 66 |
5 30 71 |
18 - 75 |
Нитраттар Ba(NO3)2 KNO3 Pb(NO3)2 Sr(NO3)2 NaNO3 NH4NO3 |
99 992.5 94 86 77 67 |
4,8 12 27 28 42 54 |
8 24 34 42 47 64 |
15 46 44 48 - 78 |
25 71 56 50 63 91 |
Ауыр металдардың тұздарын тотықтырғыш ретінде қолданбайды десе де болады, себебі олардың құрамында оттектің мөлшері аз болады, сонымен қатар магний, мырыш сияқты металдар ылғалды жерде алмасу реакциясына түседі, мысалы:
Pb(NO3)2 + Mg = Pb + Mg(NO3)2
Құрамдардың химиялық қасиеттері тұрақты болу үшін және ұзақ уақыт қасиеттерін жоғалтпай ұстап тұру үшін жаңғыш ретінде қолданылатын металл қатарларынан жоғары тұрған металдарды қолдану қажет.
Тәжірибеде магний бар құрамдарда компонет ретінде суда еритін калий, барий, стронций және натрий тұздары ғана қолданылады (литий тұздары қымбат, ал кальций тұздарының гигроскоптығы жоғары).
