Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
treatise1025.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

3.1.3 Тотықтырғыштардың гигроскоптылығы

Магний, кальций және натрий, сонымен қатар аммоний тұздарының гигроскоптылығы жоғары және суда тез ерігіш.

Тұздардың ауадан жұтқан судың мөлшері ауа температурасына, тұздардың жеке қасиеттеріне, сонымен қатар ауамен түйісетін беттік қабаттарына да тәуелді болады.

Тұздардың гигроскоптылығы төмен екендігі байқалып тұр: Ba(NO3)2, KClO3, NH4ClO4, Pb(NO3)2, KClO4, KNO3.

«Гигроскоптық нүктелері» калий нитратынан төмен болған жағдайда гигроскопты болып есептелінеді.

Тәжірибеде гигроскоптық нүктесі 75-80 % төмен тұздар көп қиыншылықты тудырады.

Гигроскоптылық қасиетінің жоғарылығынан келесі тұздар пиротехникада мүлдем қолданылмайды: Mg(NO3)2 Ca(NO3)2 Mn(NO3)2 Al(NO3)3 Sr(ClO3).

Жоғарыда аталып кеткен себептерден, натрий нитратын ауа ылғалынан изоляциялау қажет.

Стронций нитратын құрамында магний не болмаса кальций тұздарының қоспалары болады. Магний, кальций және натрий, сонымен қатар, аммоний тұздарының гигроскоптылығы жоғары және суда тез ерігіш.

Тұздардың ауадан жұтқан су мөлшері ауа температурасына, тұздардың жеке қасиеттеріне, сонымен қатар ауамен түйісетін беттік қабаттарына да тәуелді болады.

Егер бөлменің ылғалдылығы анықтамада берілген ылғалдан үлкен болған жағдайда тұз ауадан ылғалды жұтып, ауада тұздардың кристалдары еріп, «еру» процесі жүреді. Ал егер, керісінше, жағдай болатын болса, онда тұздың «кебу» процесі жүреді, яғни кристаллогидраттағы кристалдық сулар ұшып, кебу процесі жүретін болады.

Натрий нитраты бөлменің салыстырмалы ылғалдылығы 77 % асқан кезде ериді, ал төмен болған кезде керісінше кебу процесі жүреді.

100р/р0

р – тұз ерітіндісімен қаныққан судағы су буының қысымы

р0 – таза судағы су буының қысымы

3.3 – кестеде 200С кейбір тотықтырғыш-тұздардың «гигроскоптық нүктелерінің» анықтамадағы мәндері келтірілген.

Тұздардың гигроскоптығы туралы анықтамалық мәндер болмаған жағдайда суда ерігіштігімен анықтауға болады. Тұздардың гигроскоптық нүктелері судағы ерігіштігіне тәуелді, яғни суда ерігіштігі жоғары болған сайын гигроскоптығы да жоғары болады.

3.3 – кестеден келесі тұздардың гигроскоптылығы төмен екендігі байқалынып тұр: Ba(NO3)2, KClO3, NH4ClO4, Pb(NO3)2, KClO4, KNO3.

3.3-Кесте

Тұздар-тотықтырғыштардың гигроскоптылығы және ерігіштігі

Тұздар

100 р

р0

20 0С, 

0С температурадағы 100 г ерітіндіде сусыз тұздардың суда еруі

0

20

50

100

Хлораттар

KClO3

NaClO3

97

74

3

45

7

50

17

59

36

67

Перхлораттар

KClO4

NH4ClO4

NaClO4

94

96

69-73

0,7

11

1,7

18

66

5

30

71

18

-

75

Нитраттар

Ba(NO3)2

KNO3

Pb(NO3)2

Sr(NO3)2

NaNO3

NH4NO3

99

992.5

94

86

77

67

4,8

12

27

28

42

54

8

24

34

42

47

64

15

46

44

48

-

78

25

71

56

50

63

91

Ауыр металдардың тұздарын тотықтырғыш ретінде қолданбайды десе де болады, себебі олардың құрамында оттектің мөлшері аз болады, сонымен қатар магний, мырыш сияқты металдар ылғалды жерде алмасу реакциясына түседі, мысалы:

Pb(NO3)2 + Mg = Pb + Mg(NO3)2

Құрамдардың химиялық қасиеттері тұрақты болу үшін және ұзақ уақыт қасиеттерін жоғалтпай ұстап тұру үшін жаңғыш ретінде қолданылатын металл қатарларынан жоғары тұрған металдарды қолдану қажет.

Тәжірибеде магний бар құрамдарда компонет ретінде суда еритін калий, барий, стронций және натрий тұздары ғана қолданылады (литий тұздары қымбат, ал кальций тұздарының гигроскоптығы жоғары).