Ádebiyat 8-kl

Zańǵardıń peshenesine,

Onbesti birden jutqanday,

Túse ǵoysa dástine,

Boyın kórseń shınarday,

Ayaqları maladay,

Barmaqları dándanday,

Aybatına qarasań,

Sapar ayınıń on tórtinde,

Tuwrı kelgen báledey,

Gellesi bar qara úydey,

31

Moyını oraǵan shiydey, Mańlayına qarasań, Qara tawdıń dińindey, Murnınıń tesigi, Úńireyip qalıptı, Qaralıǵın qarasań, Tolǵan aydıń túnindey, Qarasań onıń awzına, Tawdan shıqqan jıraday, Kózleriniń uyası, Shamırqanǵan buwraday. Basqan jerin ańlasam, Góne japtay izi bar,

Mańlayında eneǵardıń, Tostaǵanday kózi bar, Tımsal alsam sózinen,

Jan seskener sózi bar.

Buǵan qarsılaspaǵay,

Eki ayaqlı esi bar.

Sońǵıǵa qalǵan ósektey, Barmaqları keskektey, Tisleriniń turpatı,

Hár qaysısı eskektey, Aytıp boldım sıpatın,

Sonday eken bátshaǵar. Qalaǵa qarap juwırdı, Jer tanabın quwırdı, Serkabına minedi, Ayqırıp súren saladı, Aqırǵan onıń sestine, Taw teńselip, shayqalıp,

Taslar lárzem beredi.

Kórgenniń aqılın aladı,

Esitken hayran qaladı, Bir baqırǵan sestine,

Tajı taqqan bir neshshesi, Pilge mingen neshshesi,

Ǵashır mingen neshshesi, Qırıq mıń palwan jám boldı.

32

Márt jigit kirse sawashqa,

Besin shanshıp, onın gózler.

Sermegende ondı shabar,

Qolında jáwhar polatı,

Qarsılasqan dushpanǵa,

Qulashlap nayza uradı,

Qoldan kelse nabıt etiw,

Shını maqseti, muradı,

Esabı joq gáwirdi,

Qoyansha kórmey qıradı,

Kóbikliniń áskeri,

Apır-topır boladı.

Nebir mártler qaza tawıp,

Tirishilik boldı qáwip,

Túymesi altın bek sawıt,

Sótildi maydan ishinde.

Nebir mártler keshti jannan,

Qan sel boldı keń maydan,

On oyaqtan, bes buyaqtan,

Topıldı maydan ishinde.

Qarshıǵaday qayqayıp,

Márt qabaǵın úyedi,

Eki batır maydanda,

Qaytpay jawǵa tiyedi,

Ekewi de dúnyada,

Erligi asqan er edi.

Janı qızdı sawashta,

Musılmannıń erleri,

Qaza taptı gáwirdiń,

Girewge asqan erleri,

Jılawında mádátker,

Sháhimárdan pirleri.

Qannan sel boldı keń maydan,

Tiydi gewirge topalań,

Keskir qılısh qolında,

34

Áyne quptan bolǵansha,

Sawash etti Er Sultan.

Baǵınıń gúlin shayladı, Qolında qılısh jaynadı, Kórgendi hayran áyledi, Gewirlerdiń áskerin, Qoyday qılıp aydaydı. Sol waqıtta Kóbikli dáw, Ash jolbarıstay ıńranıp, Amutın iynine salıp, Qara jerdi teńseltip,

Ol maydanǵa shıǵadı. Bulttay bolıp buralıp,

Som temirge qursalıp,

Ash jolbarıstay ıńranıp, Kúshigendey ǵarqıldap, Aybatınan zańǵardıń,

Qara taslar solqıldap, Aybat etip kiyatır, Bozuǵlanǵa tisin qayrap. Keliń berman sen, dedi. Ǵapıl qalma, jas bala,

Qalama kelgen miymansań, Áwelgi náwbet seniki,

Ámeliń bolsa al, dedi.

Ǵapıl qalma, eneǵar, Ǵayratıń bolsa sal, dedi.

Boyların kórseń minarday Turpatına qarasań,

Mıń kisige bolar jay,

Tıńlap tursa Bozuǵlan, Sóz etipti usınday. Júregi tasqın, kewli bay, Ońǵa basla bir quday, Qayıp eren qırıq shiler,

Mádatkár bol bizge uday,

Kóbiklidey dáwińdi.

35

Atpaqtı kórdi belli ońay, Ispixanlı sarı jay,

Shegimi qattı polattay, Tilin bilgen batırǵa, Mıń kisige bolar tay. Sol qolına aladı, Qozı jawırın oǵınıń, Birewin julıp aladı. Jebeyligin toltırıp,

Orap gezge shaladı.

Som júrektiń tusı dep, Jan shıǵarıń usı dep,

Úzengige shirenip,

Kóbiklidey zalımǵa, Íńranıp jayın tartadı. Áyne tawǵa tiygendey, Atqan oǵı batırdıń,

Ses berip izge qaytadı, Balanıń janı qalmadı, Oq ótpesin ańladı, Qaraǵay nayza qaltırap, Dáwge qarsı at aydap, Qarshıǵaday qalqılap, Kóbiklidey zalımǵa, Íńranıp nayza uradı, Áyne tawǵa tiygendey Kár etpeydi turadı. Balanıń dadı jetpedi, Qaraǵay saplı nayzası, Tap uńǵıdan sınadı.

Sebil qaldıń mennen dep,

Ílaqtırıp tasladı, Aqırzaman kún tuwıp, Hayran bolıp turadı.

Aq baldaqtan usladı, Qınapqa salsa qılt etken, Suwırıp alsa jılt etken, Baldaǵınan pal aqqan, Júzlerinen qan aqqan,

36

Qáhárlense tas kesken, Ispahanlı semserin, Qolına batır aladı.

Shabalmasam maǵan shárt,

Kespey qalsań saǵan shárt. Dep dáwge semser uradı.

Qara tasqa tiygendey,

Bileginiń kúshine, Qolındaǵı semseri,

Hár jerinen ketildi,

Sawıttıń bawı sótildi. Batırdan náwbet ótedi, Qarap turıń, xalayıq, Dáwge náwbet jetedi. Kóbiklidey dáwińiz, Uradı hár túrli aybat, Jaraǵan narday ıńranıp, Óltirmege júdá qas, Aybatınan zańǵardıń, Lárzem berer daǵı-dash,

Turpatına qarasań,

Mıń adamǵa bermes bash.

Dáw qolına usladı,

On segiz batpan igri almas, Xalıq etken pana bolmasa, Siltegen jerde jan qalmas,

Dáw qolına aladı.

Tas tóbeniń ústi dep, Jan shıǵarıń usı dep, Íńranıp amud uradı. Xalıq etkenge sıyınıp, Bozuǵlan qalqan tutadı, Qalqanǵa amud tiygende,

Jıldırım kibi ot shıqtı,

Taw gúmbirlep ses berdi, Esitken janlı maqluqtıń, Shirin janı seskendi!

Bozuǵlanday qaysarıń, Jiger kúshin saladı.

37

Qaymıǵa berip qolınan, Qalqanı menen qaǵadı, Awıstırıp amutın, Tuwlap batır qaradı. Maqset muradı bolmadı, Amutın tiygize almadı, Kóbiklidey dáwińniń, Zárre janı qalmadı. Qattı qáhári keledi, Íńranıp sóyley beredi. Tawlardı buzar aybatım,

Jawdı qaytarar sawlatım,

Ne sebep bala ólmeydi

Qayda awıstıń ǵayratım. Tuwrılap ursam tiymeydi,

Qayttı ma eken dáwletim. Ashılǵan gúlim soldı ma dep, Jerden tirewi bar ma dep,

Yalǵanshı maǵan tar ma dep, Shunatayday jay bala,

Ras-aq mennen zor ma dep,

Ardańladı juwırdı, Jer tanabın quwırdı, Ǵapıl qalma, eneǵar Shaqır alla-talańdı. Bozuǵlannıń beline, Íńranıp qolın saladı,

Shıbın shelli kórmeydi, Kóterip jerden aladı,

Hesh ilajın taba almay, Balanıń júzi soladı,

Shaq kele almay kúshine,

Qol ushında baradı, Ashıw menen bátshaǵar, Torǵáy shelli kórmedi, Bozuǵlanday batırdı, Kóterip ketip baradı. Aylandırıp basınan, Jerge bılǵap urdım dep,

38

Bozuǵlanday batırdı,

Tiginen jerge qoyadı.

Dáwden náwbet ótedi.

Bozuǵlanday batırǵa

Jáne náwbet jetedi.

Baylaǵan belge potası,

Qabıl edi tobası,

Qıyın jerde joldası,

Tayın boldı qasına,

Wáde bergen babası.

Saǵan berdim jan balam,

Seksen erdiń ǵayratın.

Tasqınlaǵan dáwletiń,

Arılǵay bastan miynetiń,

Aldıń mudam ashılıp

Arta bergey úmmetiń.

Saǵan baqısh áyledim,

Seksen erdiń quwatın.

Úmit úzip bolma jádil, Jollarıńa men bir sayıl, Basıńa qıyın is tússe, Shaqırǵan jerde men tayın. Bozuǵlannıń boyına, Narday kúshi toladı,

Óz kewiline batırdıń Júz adamday boladı. Dini musılman hasıl zat, Peshenemde jazılǵan xat, Hallaslap alǵa siyasat,

Ǵawladı márttiń ǵayratı, Ish, tısına toladı, Seksen erdiń quwatı. Tasqınlap batır júregi, Qabıl boldı tilegi,

On adamǵa tay kelgendey,

Jumırlandı bilegi. Kóbikliniń aybatı,

39

Otlar shashqan kózinen, Batırdı jaman basadı Bozuǵlannıń ǵayratı. Eki batır alıstı, Jaǵaǵa qollar salıstı,

Birin-biri arqalap,

Íńranıp jambas urıstı. Baqalaǵı mayısıp,

Belleri jayday qayıstı.

At shawıp daǵnıń pástine,

Hesh giriptar bolmaǵay,

Janlı bende dástine.

Tawlar saza beredi, Eki birdey batırdıń Íńranǵan sestine.

Kóbiklidey qaysardıń, Qattı qáhári keledi, Ash búrkittey shabınıp, Kerilip pánje uradı. Dárpenbeydi Bozuǵlan, Sol waqtında Bozuǵlan, Qattı qáhári keledi, Kóbiklidey zalımnıń, Basın tıǵıp omırawına, Segiz kózden bek tutıp,

Bekkem taraq aladı.

Ekshep batır kóterip, Toǵanaqtı saladı. Dáwler ǵapıl qaladı Zorlıǵın bala bildirdi, Ekshep batır kóterdi,

Haq dizine mindirdi, Awırlıǵı sonshelli, Baqayday jerge kómdirdi, Qızıl júzin soldırdı. Qayǵıǵa kewilin toltırdı,

Ekshep-ekshep dáwińdi, Kókirekke mindirdi. Pitti maqset muradı.

40