Пытанні і заданні

1. Якія існуюць перспектывы развіцця розных кірункаў бібліяграфічнай дзейнасці ў інфармацыйным грамадстве?

2. Як і ў чым праяўляецца ўзаемаўплыў арганізацыі, тэхналогіі і методыкі бібліяграфічнай дзейнасці?

3. Якія прынцыпы дыферэнцыяцыі бібліяграфічных цэнтраў існуюць і як выяўляюцца ў арганізацыйнай структуры бібліяграфічнай дзейнасці?

4. Параўнайце бібліяграфічную дзейнасць кніжных магазінаў і бібліятэк; органаў НТІ і бібліятэк; СМІ і бібліятэк. Вызначце іх асаблівасці.

5. Па якіх кірунках ажыццяўляецца ўзаемадзеянне ў галіне бібліяграфічнай дзейнасці паміж НКП і бібліятэкамі; бібліятэкамі і органамі інфармацыі; бібліятэкамі і архівамі; выдавецтвамі і кнігагандлёвымі арганізацыямі; бібліятэкамі і СМІ?

6. Якія Вы бачыце перспектыўныя кірункі ўзаемадзеяння цэнтраў бібліяграфічнай дзейнасці нашай краіны з замежнымі ўстановамі і праблемы ў гэтым узаемадзеянні?

Глава 2. Арганізацыя бібліяграфічнай дзейнасці ў бібліятэцы

2.1. Агульныя пытанні арганізацыі бібліяграфічнай

Дзейнасці ў бібліятэцы

Бібліяграфічная дзейнасць ажыццяўляецца ў бібліятэках усіх тыпаў, незалежна ад іх ведамаснай прыналежнасці, складу карыстальнікаў, аб'ёму і профілю работы. Патрабаванні да бібліяграфічнай дзейнасці ва ўсіх тыпах бібліятэк, асабліва ў буйных навуковых, пастаянна ўскладняюцца. Гэта выклікана агульнымі працэсамі інфарматызацыі дзейнасці ўсіх суб'ек­таў сістэмы дакументных камунікацый, узрастаннем ролі інфармацыйнай функцыі бібліятэк, зменамі ў сістэме дакументных камунікацый, функцыянаваннем бібліятэк ва ўмовах рынкавых адносін.

У цяперашні час сярод асноўных задач, якія стаяць перад бібліяграфічнымі службамі бібліятэк, выдзяляюцца наступныя:

– стварэнне аптымальных умоў і роўных магчымасцей для поўнага задавальнення прафесійных і агульнакультурных патрэбнасцей у бібліяграфічнай інфармацыі без усялякіх забарон на інфармацыю і ў незалежнасці ад тэрытарыяльных асаблівасцей развіцця асобных бібліятэчных сетак;

– усебаковая інтэнсіфікацыя бібліяграфічных працэсаў, укараненне новых інфармацыйных тэхналогій, рацыянальнае выкарыстанне з улікам аптымальнага ўзаемадзеяння аўтама­тызаваных і традыцыйных сродкаў падрыхтоўкі і давядзення інфармацыі да спажыўцоў;

– павышэнне эфектыўнасці і якасці бібліяграфічных прадуктаў і паслуг, ствараемых бібліяграфічнымі службамі; гарантаванне дыферэнцыраванасці, паўнаты, дакладнасці і аператыўнасці бібліяграфавання і абслугоўвання;

– павышэнне камфортнасці абслугоўвання спажыўцоў за кошт комплекснага прадастаўлення бібліяграфічнай інфарма­цыі і першаснага дакумента;

– вызначэнне свайго месца на інфармацыйным рынку рэгіёна, распрацоўка асартыменту бібліяграфічных прадуктаў і паслуг у адпаведнасці з інфармацыйнымі патрэбамі спажыўцоў інфармацыі і магчымасцямі бібліятэк;

– укараненне элементаў эканамічнага гаспадарання ў практыку работы бібліятэк, пераарыентацыя бібліяграфічных напрамкаў дзейнасці на канчатковыя вынікі працы – вытворчасць бібліяграфічных прадуктаў і паслуг з мэтай задавальнення інфармацыйных патрэбнасцей, адмаўленне ад ацэнкі якасці і эфектыўнасці бібліяграфічнай дзейнасці толькі ў колькасных паказчыках, укараненне эканамічных метадаў кіравання бібліяграфічнай дзейнасцю.

Вырашэнне ўказаных задач залежыць ад арганізацыі бібліяграфічнай дзейнасці як цалкам па краіне, так і ў кожнай бібліятэцы. Пад арганізацыяй бібліяграфічнай дзейнасці біб­ліятэкі разумеецца комплекс мерапрыемстваў, накіраваных на забеспячэнне паспяховага выканання бібліятэкай сваіх задач з выкарыстаннем усяго арсенала бібліяграфічных сродкаў, і ў першую чаргу вызначэнне арганізацыйных структур і канкрэтных супрацоўнікаў, якія будуць выконваць біблія­графічныя функцыі і рэалізоўваць названыя задачы. Дзеля гэтага ў кожнай бібліятэцы вызначаецца бібліяграфічная служба.

Да азначэння паняцця “бібліяграфічная служба” існуюць некалькі падыходаў. Так, І.Р.Маргенштэрн лічыць, што бібліяграфічная служба – гэта падсістэма бібліятэкі, якая забяспечвае яе бібліяграфічную дзейнасць. У склад бібліягра­фічнай службы ўваходзяць інфармацыйныя рэсурсы, прадстаўленыя бібліяграфічнымі і даведачнымі крыніцамі розных відаў і месцаў захоўвання; персанал або суб’екты бібліягра­фічнай дзейнасці; арганізацыйныя формы бібліяграфічнай дзейнасці; матэрыяльна-тэхнічная база (МТБ) і эканамічная. Ядро гэтай службы – бібліяграфічнае падраздзяленне (аддзел, сектар) бібліятэкі, якое з’яўляецца цэнтрам арганізацыі бібліяграфічнай дзейнасці. Суб’ектамі бібліяграфічнай службы выступаюць бібліёграфы і бібліятэкары – супрацоўнікі бібліяграфічных аддзелаў, а таксама іншых падраздзяленняў, якія выконваюць бібліяграфічную работу. МТБ бібліягра­фічнай службы звязана з памяшканнямі для бібліяграфічнай работы, набыццём ўстройстваў для захоўвання і выкарыстання носьбітаў другаснай дакументнай інфармацыі, сродкаў падрыхтоўкі і тыражавання бібліяграфічнай інфармацыі, сродкаў сувязі і інш. Эканамічную базу бібліяграфічнай дзейнасці складаюць сродкі з бюджэту бібліятэкі, а таксама прыбытак ад рэалізацыі бібліяграфічнай прадукцыі і дадатковых паслуг.

Разгледзім арганізацыйныя формы бібліяграфічнай дзейнасці і яе суб’ектаў.

Бібліяграфічная служба ўключае як спецыяльныя падраз- дзяленні бібліятэкі, за якімі функцыянальна замацоўваецца выкананне бібліяграфічных працэсаў (бібліяграфічны аддзел, сектар, група), так і іншыя падраздзяленні бібліятэкі (аддзел камплектавання, аддзел апрацоўкі дакументаў і каталогаў, аддзел абслугоўвання, аддзел мастацтва і інш.), якія ажыццяўляюць бібліяграфічныя кірункі дзейнасці ў выпадку, калі бібліятэка мае разгорнутую арганізацыйную структуру. Калі бібліятэка не мае разгорнутай стуктуры і па штату абмяжоўваецца некалькімі, а то і адным супрацоўнікам, то бібліяграфічныя функцыі выконвае бібліёграф ці бібліятэкар. Правільная арганізацыя бібліяграфічнай службы прадугле- джвае таксама дакладнае вызначэнне функцый і ўзаемадзеян­не розных падраздзяленняў бібліятэкі, якія выконваюць бібліяграфічныя працэсы.

Арганізацыйна-функцыянальная структура бібліяграфіч­най службы залежыць ад шэрага знешніх і ўнутраных фактараў. Да знешніх адносяцца статус, тып бібліятэкі, яе галоўныя функцыі, задачы, ведамасная прыналежнасць, склад карыстальнікаў бібліятэкі, відавы склад і аб'ём фондаў, месца ў інфармацыйнай структуры рэгіёна. Унутраныя фактары – гэта колькасць падраздзяленняў бібліятэкі, штатных супрацоўнікаў, матэрыяльна-тэхнічная база і ступень аўтаматы­зацыі бібліятэчна-бібліяграфічных працэсаў, асаблівасці арганізацыйнай сістэмы кіравання ў бібліятэцы.

У аснове арганізацыі бібліяграфічнай дзейнасці бібліятэкі любога тыпу ляжаць наступныя прынцыпы:

– накіраванасць на рашэнне прыярытэтных у дадзеных умовах задач, якія стаяць перад бібліятэкай;

– даступнасць бібліяграфічнага абслугоўвання для ўсіх груп карыстальнікаў бібліятэкі;

– рацыянальнае спалучэнне цэнтралізацыі і дэцэнтралізацыі ў арганізацыі бібліяграфічнай службы бібліятэкі;

– навуковасць (удасканаленне арганізацыі бібліяграфічнай работы павінна адбывацца з улікам навуковых дасягненняў як у галіне менеджменту бібліятэчна-бібліяграфічнай дзейнасці, так і ў агульнай тэорыі кіравання);

– бесперапыннасць (імкненне да пастаяннай адпаведнасці формаў арганізацыі бібліяграфічнай працы ўзроўню развіцця тэхнікі і тэхналогіі);

– планавасць (удасканаленне арганізацыі бібліяграфічнай працы павінна адбывацца паступова, планава, з адпаведнай падрыхтоўчай работай, нарматыўным абгрунтаваннем);

– эканамічнасць (арганізацыя бібліяграфічнай дзейнасці павінна выключаць дубліраванне, а забяспечваць дакладнасць, бесперапыннасць пры выкананні бібліяграфічных працэсаў у бібліятэцы).

Аптымальная арганізацыя бібліяграфічнай дзейнасці прадугледжвае яе адпаведнасць наступным патрабаванням:

– дэмакратызацыі кіравання бібліяграфічнай дзейнасцю;

– навукова абгрунтаванаму планаванню і дакладнаму, поўнаму ўліку ўсіх кірункаў бібліяграфічнай дзейнасці;

– рацыянальнаму размеркаванню функцый паміж падраз- дзяленнямі бібліятэкі, якія вядуць бібліяграфічную работу;

– навукова абгрунтаванаму падбору, расстаноўцы кадраў, пастаяннаму павышэнню іх бібліяграфічнай кваліфікацыі;

– рацыянальнай тэхналагічнай пабудове бібліяграфічных працэсаў, іх нарміраванню, укараненню новых прагрэсіўных тэхналогій, метадаў працы, інавацыйнага вопыту;

– развіццю разнастайных арганізацыйных формаў супрацоўніцтва з бібліятэкамі, інфармацыйнымі цэнтрамі і іншымі суб'ектамі сістэмы дакументных камунікацый.