34.Философиядағы постпозитивизм бағытын түсіндіріңіз

Адам іс-әрекетінің жетекші саласы ретінде ғылым өз тарихында өзін дәйектеу проблемасынан әлі айырылған жоқ. Осындай проблемалар туралы әртүрлі пікірлер жүйесі өте маңызды философияның бір бөлімі ғылымдар философиясын құрайды. Ғылымдар философиясыныңалға қойған негізгі мақсаты ғылымның нәтижелерін бағалау, сонымен бірге ғылыммен және жалған ғылымның арасын ажырату.Философиялық білімде ғылым туралы керағар пікірлер қалыптасты. Біреулер ғылымға қарсыбағыт ұстанса, екіншілері ғылымды философиялық тұрғыдан терең талдап оның шығуын, дамуын негіздеуге күш салды. Осындай философиялық қағидалар онша көп емес. Оған постпозитивизмді жатқызуға болады. Осы бағыттың негізін 20-ғасырдың 30-жылдары К.Поппер салды. Позитивизммен неопозитивизмнің жасаған ғылым картинасы 20 ғасырдың ортасына таман әлсіреп, өзінің күшін жойды.

Қалыптасқан жағдайға жан бітіріп тәуекел еткен ғылымдар философиясының жаңа бағытының өкілдері К. Поппер, Т.Кун, И.Лакатос, П.Фейерабенд және т.б. Олардың арасында әр түрлі пікірлер бар.

Олардың әртүрлілігіне қарамастан, барлығына ортақ идеяларын шамамен төмендегідей қарастыруға болады:

1) ғылымды теориялық тұрғыдан түсіну ғылыми білімнің динамикалық картинасын құрғанда ғана мүмкін;

2) ғылыми білімнің өзінің табиғатынан тұтас, оны бір бірінен тәуелсіз эмпирикалық және теориялық деңгейге бөлуге болмайды, өйткені көрінген эмпирикалық білімнің теориялық “жүгі” бар;

4) ғылыми теориялар бір бірінен тәуелсіз, көп жағдайларда оларды салыстыруға болмайды;

Енді, постпозитивизмнің кейбір белгілі өкілдеріне назарымызды аударайық:

К.Поппер - агылшын философы. Басты шыгармалары: «Ашык қоғам және оның жаулары», «Ғылыми білімнің өсуі мен логикасы», «Тарихилыктың кайыршылығы» т.б. Білімнің өсуі, дамуы рационалдык дискуссия процесінде жүзеге асады (сыншыл рационализм). Фаллибализм (кез келген теорияға сене бермеу), фальсификация (Tepicтey, жокка шығару) принциптерін ұсынды.

Имре Лакатос - венгр-брит. философы, ғылым тарихшысы. Оның пікірінше, бәсекелеестік ғылыми-зерттеу бағдарламалары - ғылымныц даму жолы.

П.К.Фейерабенд - америк. философы, ғылым методологы. Ол кумулятивизмді (білімнің 6ip бірімен толығуын) сынады, плюрализм, яғни теориялардын көп және әртүрлі болуын усынды (полиферация - теориялардың көбеюі).

Т.Кун — амер. ғылым тарихшысы, философ. Негізгі шығармасы «Fылыми революциянын курылымы». Ол парадигма (ғылыми қауымдастықта колданылатын тұжырымдар, құндылықтар, техникалық әдістер жиынтығы - ұлт немесе модель), ғылымның калыпты дамуы (паради.малардың әлі қызмет ету кезеңі) және ғылыми революция (жана парадигманыцң ескі парадигм аны ығысғырып шығаруы) идеяларын усынды.

35. Постклассикалық ғылымды түсіндіріңіз

Ғылым (лат. scienda - білім, ғылым) дегеніміз табиғат және қоғам құбылыстары мен процестері жайындағы теория түрінде де 6ip жүйеге келтірілген білімдер. Ғылым шындықтың абстрациялық формада - ұғым, категория, заң түрінде — бейнеленуi. Fылым дуниені танып білудің негізгі формасы болып табылады. Адамды қоршаған сыргқы дүние - табиғат пен қоғамның, сондай - ақ ойлаудың да объективтік зандары бар. Ғылымның міндеті - міне осы заңдарды танып білу.

Жаңа заман ғылымын жіктеу (классификация): Классикалық ғылым 17-19 ғғ. Классикалық емес ғылым (постклассикалық кезең) 20 ғасырдың 1-жартысы. Постклассикалық емес ғылым (неоклассикалық кезең) 20 –ғасырдың 2-жартысы – 21 ғасыр.

Классикалық ғылымға ойлаудың обьектілік стилі тән, яғни заттың, нәрсенің, құбылыстың құр өзін зерттеу, субъекттің (зерттеушінің) рөлін, қолданатын әдістері еске алмайды. Оның негізгі парадигмасы - механика. Классикалық емес ғылым (постклассикалық кезең) субъективтік факторды есепке ала отырып, салыстырмалылық, дискреттік, кванттану, жорамалдық, қосымша парадигмаларына сүйенеді. Постклассикалық емес ғылым (неоклассикалық кезең) қапыптасу және өзін-өзі ұйымдастыру (синергетика) парадигмасына негізделеді.

Постклассикалық кезеңде ғылым жеке салаларға бөлініп кетті. Бұл құбылыс ғылымның дағдарысына әкеліп соқты деуге болады. Оның басты себебі – ғылымның басты мақсаты – жалпы дүние туралы білім жинау екендігі ұмыт болды және дүниені тұтас нәрсе деп қарастыру принципі естен шығарылды, әрбір ғылым өзімен-өзі болып кетті. Ғылыми жаратылыстану ойлаудың диалектикалық стилі, заттар, құбылыстар немесе процестердің объективті нақтылыққа деген өзара байлансына, ықтималдықтты сипатты көрсетуге сүйенеді.