2.Қазақстан тарихнамасындағы авар мәселесі.

Қазақ халқы түркі тілдес халықтардың бір тармағын құрайды, яғни VІ-VІІІ ғғ. авар тарихын зерттеу арқылы, қазақ халқының арғы тарихын, жалпы түркі әлемі, көшпенділердің тарихын қарастыру болып табылады. Авар тарихын қарастыра отырып, Орта Азия мен Еуропаны мекендеген түркі тілдес тайпалардың арасындағы қарым-қатынастары мен саяси жағдайларына шолу жасау арқылы, Европадағы түркілердің тарихына айтарлықтай толықтыру болмақ. VІ-VІІІ ғғ. Авар қағанаты Шығыс пен Батысты өркениетті тұрғыдан байланыстырушы көпір болды. Қазіргі кезде авар мәселесін терең зерттеген ғалымдар ішінде: Жұмағұлов Қ.Т. (Аварский каганат конца эпохи великого переселения народов в Евразии; Авар қағанатының тарихынан; Современная трактовка истории Аварского каганата; Аварский каганат в истории Евразии; К Истории Аварского каганата; Аварский каганат в европейской истории раннего средневековья); Мухажанова Т.Н. (Авар атауы туралы; ҮІ-ҮІІ ғғ. Шығыс Еуропа даласындағы елшілік қатынастардың барысы; Ерте ортағасырлардағы түрік тектес тайпалық бірлестіктердің мәдениеті.); Сыдықов А. (VІ-VІІ ғғ. Авар қағанаты мен Византия империясы);

3.Аварлар жөнінде жаңа және қазіргі замандағы шетел тарихнамасы.

Авар қағанаты б.з. 6-9 ғ.Шығыс Еуропадағы түркі тілдес мемлекеттердің қарсаңында пайда болған одақ.Авар тарихымен 18 ғ.шет елдік ғалымдар айналыса бастады.Француз ғалымдары Мая мен Гоби саяхаттап Қытай жерлерінен Авар тарихына қатысты материялдар жинаған.20 ғ.Француз ғалымдары С.Жиулье «Түркі тарихына қатысты құжаттар».19-20ғ.Эдворд Шаванн, 20ғ.П.Пелло- аварлардың шығу тегіне байланысты Шаванн мен Жульенің идеясын толықтырушы болды.Сонымен қатар неміс,ресей ғалымдарыда өз үлестерін қосты.Олардан Грумо Гружымайло, Аристов, Иностранцев, Кюнер, Атаманов, Бернштам, Плетенова және т.б. өз үленстерін қосты.Авар қағанатын қазіргі таңда зерттеудегі өзекті мәселе олардың шығу тегі,дипломатиялық қатынастары,саясаты осы күнге дейін толық зерттеліп біткен жоқ.Қазіргі таңда біз Аварлардың швғу тегін әрдерек бойынша әр түрлі қарастырамыз.Яғни нақты тоқтала алмаймыз.

4.Аварлардың шығу тегі мәселесі.

Авар атауының шығуы, жалпы аварлардың қайдан шыққаны жөнінде тарихта үш түрлі гипотезалар бар. Соның біріншісі бойынша, аварлар көшпелі жуан-жуан империясының ұрпақтары дейді, екіншісі бойынша, олар Орта Азиядан шыққандар және олардың ата-бабалары вархониттер, үшінші гипотеза бойынша аварлар Венгрия территориясының кейбір қоныстардың атауларының түбірі «варконь» деген сөз тіркесімен аяқталғандықтан жергілікті халық болуы мүмкін дегенде болжамдар бар. Жазба деректерге сүйенетін болсақ мысалы: Менандр Протектордың хабарлауынша, «568 ж. император Юстиннің билігіне төрт жыл болғанда, Византияға ертеде сақтар деп аталған түркі қағандығынан елшілік келген, елшілікті Маниах бастап келген» дейді. Ол өз елінен императорға хат әкелген, оны император аудармашы арқылы оқығаннан кейін, елшіге сұрақ қойған дейді. Сол сұрақтардың бірінде император аварлар жайында сұрайды, мәселен сөзбе сөз келтіретін болсақ; бізге айтыңызшы, қанша аварлар түрік билігін бұзды және де сіздерде аварлар қалды ма? деді император. VI ғасырдың бірінші жартысында көптеген тайпалардың ішінде авар тайпа ұйымы ерекшелене түседі. Аварлар түркі тілдес тайпа болғандықтан, біз ежелгі түркілердің этникалық тарихына тоқтауымыз қажет. Бұл мәселе тарихнамада күні бүгінге дейін толық шешімін таппаған.