2.Нарықтық экономикадағы несиенің функциялары

Несие – бұл пайыз төлеу және қайтару шартында уақытша пайдалануға (қарызға) берілетін саудалық капитал қозғалысы.

Несие – нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық дамудың ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шаруашылық субъектілерімен қатар, мемлекет те , үкімет те, сондай – ақ жеке азаматтар да пайдаланады.

Несиенің экономикадағы орны мен рөлі, оның атқаратын қызметтерімен сипатталады:

• қайта бөлу;

• айналыс шығындарын үнемдеу;

• айналыстағы нақты ақшалардың орнына уақытша алмастыру;

• капиталдың шоғырлануын жеделдету;

• ғылыми - техникалық прогрессті жеделдету;

1) Несиенің қайта бөлу қызметі кез келген елдің ұлттық экономикасының толыққанды жұмыс жасауына өз үлесін қосады. Осы қызмет арқылы экономикалық жүйенің бір саласынан екінші бір саласына капитал ағымы болады.

2) Несиенің айналыс шығындарын үнемдеу қызметінің іс жүзінде асуы несиенің экономикалық мәнінен туындайды. Қарыз алушылардың барлық категориялары өздерінің меншікті қаражатқа деген жетіспеушіліктің орнын толтыру үшін несиені пайдаланады. Бұл айналыс шығындарын үнемдеуге көмектеседі.

3) Айналыстағы нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру қызметі іске асу процесінде тек қана тауар айналысын емес, нақты ақшалардың уақытша орнын ауыстыра отырып, ақша айналысын да жылдамдатады. Бұл қызмет несиелік ақшалар: чектер, вексельдер, несиелік карточкалар көмегіиен жүзеге асады.

4) Капиталдың шоғырлану процесі қызметі экономиканың тұрақты дамуына жағдайжасау үшін маңызды болып табылады. Мұндай міндеттерді шешуде несиенің бұл қызметі өндірістің ауқымын ұлғайта отырып, пайда алуға мүмкіндік береді.

5) Несиенің ғылыми – техникалық прогресті жеделдету қызметі ғылыми – техникалық ұйымдастыру қызметін қаржыландырумен сипатталады. Сондай –ақ несие өндіріске ғылыми – техникаларды жаңалық ретінде енгізу ушінде аса қажет болып табылады.

(Ақша айналымы және несие. Мақыш С.Б., 73 бет).

4.Салық салудың жалпы теориялары

Салықтар – тауарлы өндіріспен бірге, қоғамның топқа бөлінуімен және мемлекеттің пайда болуымен, оған әскер, сот, қызметкерлер ұстауға қаражаттың қажет болуынан пайда болды.

Салық дегеніміз – белгілі бір мерзімде және белгілі бір көлемде алынатын, заң бойынша қарастырылған міндетті төлемдер.

Салықтардың жалпы теориясы – салықтар мен салық салу жүйесінің проблемасын жалпы зерттегендіктен жалпы теория деп аталады. Бұл теорияға мынадай теориялардың түрлері жатады.

1) Салықтардың айырбас теориясы – негізгі идеясы бойынша, бұл азаматтар мен мемлекет арасындағы өзара келісім нәтижесі болып табылады. Бұл келісім бойынша әрбір азамат мемлекет көрсеткен қызметі үшін салық төлеу, яғни мемлекетпен айырбас процесі жүреді.

2) Салықтардың рахаттану теориясы – идеясы бойынша салықтар мемлекеттік азаматтар мен мемлекет арасындағы белгілі бір қызмет көрсеткені үшін қажетті төлем төлеу.

3) Салықтардың классикалық теориясы – идеясы бойынша салықтар бұл мемлекеттің қазынасын құрайтын мемлекетті ұстау үшін қажетті ақшалай қоры.

4) Салықтардың кейнсиандық теориясы – идеясы бойынша салықтар бұл ел экономикасын реттеудің ең негізгі құралы болып және бұл құрал ең тиімді болып табылады.

5) Салықтардың сақтандыру теориясы – бұл салықтардың сақтандыру ретіндегі төлемі.

6) Ұсынысты үнемдеу теориясы – бұл салықтардың төлеміндегі үнемделуі.