Сабақтың мазмұны:

Лабораториялық зерттеуге арналған құрама жемнің үлгілерін алу және орташа сынамасын құрау жалпы ережелерге сай негізделеді. Құрама жемнің сапалылығын анықтау үшін орташа сынамасын алып оның ылғалдылығын, жалпы қышқылдығын, құм қоспасын, арам шөп пен улысын, қара күйенің спораларын анықтайды.

Құрама жемдегі ас тұзын анықтау

Анықтау жолы: Мал азығының орташа сынамасынан алынған ет сүйек ұны немесе балық үнының 5 грамын колбаға салып 50 мл дистилді су қүяды Әбден шайқаған соң колбаны 5-10 минутқа қалдырады ауық-ауық әлгі қоспаны айналдыра шайқайды. Соңынан сұйықтықты сүзгіден өткізеді, колбаға 10 мл сүзінді құйып (K₂Cr₂O₄) хромды қышқыл калий индикаторының 2-3 тамшысын қосып қызыл түс кеткенше 0,1 н азотты - қьшқыл күміс ерітіндісімен титрлейді, 0,1 н азотты - қышқыл күміс ерітіндісінің I мл ас түзының 5,845 мг тең. Балық немесе ет сүйек ұнының сынамасындағы түздың проценттік мөлшерін есептеп шығару үшін мына төмендегідей формуланы пайдаланады:

Х= A x 0,0056 x 100 x 50;

5 x 10

Мұндағы: А - титрлеуге /мл есебімен/ жүмсалған 0,1 н AqNO₃ ерітiндісінің мөлшері;

0,0058 - 0,1 AqNO₃ ерітіндісінің I мл-на сәйкес келетін хлорлы натрий мөлшері /гр есебімен/;

50 - экстрагирлеу үшін алынған судың жалпы көлемі;

5 - балық немесе ет-сүйек ұнының салмақ шамасы;

10 - титрлеуге алынған сүзінді мөлшері /мл есебімен/.

Азықтық балық ұнының бойында ас тұзы жоғары сортты ұнда 3 %, бірінші сортта 4 % болуы тиіс.

Керектi құралдар мен жабдықтар: аптека таразысы, 250 мл колба, сүзгіш қагаз, тамызғыштар, хромды қышқылды калий, индикатор K₂Cr₂O₄ ерітіндісі, 0,1 H AqNO₃

Құрама жемнiң жалпы қышқылдылығын анықтау

Анықтау жолы: сыйымдылығы 500 мл конус колбаға 25 г құрама жем салып, 250 мл тазаланған су құяды, колбаны тығындап, 10 минут бойына шайқайды. Бұдан кейін колбаны 35 минутқа қалдырады, оны әрбір 3-4 минута араластырып тұрады. Колбадағы сұйықтықты таза колбаға құрғақ сүзгіштен өткізеді колбаға немесе стаканға 25 мл сүзінді кұйып фенолфталеиннің I проценттік спиртті ерітіндісінің 1-2 тамшысын қосады да ашық қызыл бояу пайда болғанша КОН немесе NAОН-нің 0,1 н ерітіндісімен титрлейді.

Қьшқылдылықты мына формуламен анықтаймыз:

К= А х П х 40 : 10

Мұндағы: К - қьшқылдылық градусы;

А - титрлеу барысында жүмсалған NA ОН-ның 0,1 н ерітіндісінің мөлшері.

П- сілтінің нақты 0,1 н ерітіндісімен NA ОН ерітіндісінің титрына түзетуі.

Сапалы мал азығының көрсеткіштерi мынадай болуы тиіс: ылғалдылығы 15 %, қышқылдылығы 5°-тан, құм 2 % аспағаны, арам шөп тұқымы 0,02-0,1 %, қара күйе 0,05-0,06 % аспағаны жөн.

Керектi құралдар мен жабдықтар: сыйымдылығы 500 мл конусты колба, сүзгіш қағаз, стакандар, тамызғыштар, фенолфталеиннің I% спирттегі ерітіндісі, КОН немесе NAOН 0,1 н ерітіндісі.

Күнжара мен шроттағы госсиполды анықтау

Анықтау жолы: мақта күнжарасы мен шротында госсипол глюкозиді болған жағдайда ол улы болып келеді.Мақта күнжарасы мен шротының әр жерінен шамалы бөлігін алып, келіге түйеді де ұсақ ұнтақты араластырады. Бұдан соң оның шамалы мөлшерін алып 20 мг өлшейді сонан кейін оны 10-15 төсеніш шыныларға бірдей етіп бөледі. Шыныдағы ұнтақты 2 тамшы күкірт қышқылымен ылғалдап, жұқа шынымен жабады. Сөйтіп кіші ұлғайту арқылы микроскоппен қарайды. Ұнтақты микроскоппен қарардың алдында күкірт қышқылымен ылғалдайды. Микроскоп арқылы дайындалған барлық препараттардағы қызыл түске боялған нүктелерді санайды. Госсиполдың проценттік құрамы мынадай формуламен анықтайды:

Х = а : б х 0,85;

Мұндағы: а - барлық препараттардағы боялған нүктелер;

б - бөлік өлшемі, мг есебімен

0,085 - тұрақты коэффициеит

X - госсипол құрамы, % есебімен.

Құнжара мен шроттың бойыңда госсипол 0,01% аспаса малды азықтандыруға зияны жоқ деп есептеуге болады.

Мочевинаның (карбомидтiң) негiзiн анықтау

Анықтау жолы: құрғақ пробиркаға мочевинаның бірнеше түйіршікгерін салып, жайлап қыздырады. Мочевина алдымен балқиды, содан кейін қата бастайды, қыздыру кезінде мочевинадан биурет құралады, ал аммиак. болса ұшып кетеді (мұны исінен ажыратуға болады). Пробиркадағы биуретке 1 мл NAOH ерітіндісін қосып шайқайды, бұдан соң биурет ертіндісіне күкірт қышқылды мыс ерітіндісінің 1-2 тамшысын қосады. Шайқау кезінде қызғылт түс пайда болады.

Керектi құралдар мен жабдықтар: пробиркалар, штатив, мочевина (карбомид) NAОН ерітіндісі.

Студенттердiң өзiндiк жұмысы: Студенттер жоғарыда көрсетiлген әдiстермен:

1.құрама жемдегi ас тұзын;

2. құрама жемнiң жалпы қышқылдылығын;

күнжара мен шроттағы госсиполды;

мочевинаны анықтайды

Студенттер алынған нәтижелер бойынша мал азығына санитариялық баға бередi.

Бақылау сұрақтары:

1. Құрама азықтың санитарлық-гигиеналық бағасын анықтау тәсілдерін атап көрсетіндер.

2. Малдың ас тұзынан улануы қандай жағдайда болады?

3. Құрама жемнің қышқылдылығын және ең қажетті мөлшерін қа- лай анықтауға болады?

4. Госсипол. Оның қасиеттері. Қандай азықта болады?

5. Мочевина және оның негізділігін анықтау.

ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ