Ғылыми экономикалық ой-өріс

• Объективтілік шындықты білуге құмар. Яғни сыртқы әлем қандай, оны сол бейнеде көрсету.

• Нақты оқиғаларды терең түсіну шаруашылық іс-әрекеттерді оң жақты сипаттайды

• Ғылыми ой-өріс экономиканы әр түрлі бейнелейді, барлық оқиғаларды көруге тырысады.

• Түсінуге мүмкіндік тауды: жеке шаруашылыққа пайдалы болатын нәрселер қоғамға теріс ықпал етуі мүмкін немесе керісінше.

Әдіс пен методологияның түсінігі

• Методологияның екі түсінігі бар:

Түсіну әдісінің арнайы оқуы ретінде ( ғылыми зерттеу жұмысының және талдаудың басқарушылық принциптерін атқарады)

Әлемге деген көзқарасты тәжірибе арқылы қайта қалыптастыру ( ғылыми зерттеу жұмыстарында қолданылатын ортақ ережелер, әдістер, принциптер)

Кейде “Методология” термині “Ғылыми зерттеу жұмысын құрастыру логикасы” терминіне синоним ретінде пайдаланылады.

Әдіс - теориялық немесе тәжірибелік істе қолданыс табатын операциялар және олардың жинақтамасы.

“.....Зерттеу жұмыстарының әдістерін түнде жолаушыға жол көрсететін шаммен салыстыруға болады”

“.....Бұрыс жолмен жүгіріп келе жатқанға қарағанда дұрыс жолмен келе жатқан ақсақ адам бірінші келеді”

Фрэнсис Бэкон-ағылшын ғалымы

“....... Жаңалықтарды ашуда ғалым пайдаланған әдістерді қолдануды үйрену жаңалықты ашумен қатар маңызды жайт.”

Пьер Лаплас

Көптеген атақты ғалымдар былай деген:

“...адамдарды нені істеу, нені ойлану, нені сөйлеуге үйретуге қарағанда қалай істеу, қалай ойлану, қалай сөйлеуге дұрыс үйрету маңыздырақ”

Ғылыми әдістер

Кез келген ғылымда белгілі бір ғылыми зерттеу жұмыстарының әдістер соммалары қолданыс табады.

Бұл әдістер былай топталады:

а) ортақ(философиялық), танудың барлық салаларын қамтамассыз ететін( метафизикалық және диалектикалық)

б) ортақ ғылыми – тарихи, логикалық және т.б.

в) маманданған – ғылымның әр саласына байланысты

Диалектика – нақты жағдайды оның қарамақайшылығында тану әдісі

Метафизика – диалектикаға қарама-қарсы әдіс, яғни байланысы мен дамуы болмайтын құбылыстарды қарастырады

Ғылыми танудың әдістері

Эмпирикалық зерттеу жұмысының әдістері Ортақ әдістер

Эмпирикалық және теориялық зерттеу жұмыстарының әдістері Ортақ ғылыми әдістер

Теориялық зерттеу жұмысының әдістері Нақты ғылыми әдістер

Ортақ ғылыми әдістердің жіктелінуі

Анализ(талдау) Синтез

Оңтайландыру Абстрагирование жүргізу

Индукция Дедукция

Аналогия Модельдеу

Тарихи әдіс Логикалық әдіс

Талдау(талдау) және синтез

Белгілейтін терминдер:

1) Ғылыми танудың әдістері, олар түсінудің гнесеологиялық қалыптасу сатысына жататындар (салыстыру, оңтайландыру)

2) Ғылыми зерттеу жұмысының бастапқы және соңғы сатысы

Дедукция (латын т. Deductio – шығару)

• Жалпы ережелер негізінде жеке қорытынды шығару

• Логика ережелері бойынша шығару; қорытынды байланысы;

Дедукцияның бастамасы – аксиома (ортақ дәлелдемелерге тірелетін жалпы болжам(гипотеза))

Дедукция – дәлелдеменің негізгі құралы.

Талдау (грек т. Analysis – бөлшектеу, көрсеткіштерді есептеу арқылы нәтижие)

• Зерттелген объектіні қосалқы бөлшектерге құрылымдау, олардың толық зерттелуі мақсатында жеке қасиеттерін бөлу

А мамандануы. Зерттелінетін объектінің табиғатына байланысты.

• Әр ғылыми бағыттың көлемінде талдаудың түрлі тану мақсаттары қарастырылады.

Синтез (Грек т. Synthesis – құру, қосу)

• Талдау құрылымында объект бөлшектерін оймен қосу

• Оның жекелей бөлшектерінің байланысын құру

• Синтез процессі кезінде зерттелінетін объектінің бастапқы толықтылығы қалыптасады және ғылыми теорияда алынған білімнің бірқалыпты тексерілуі талдау арқылы іске асырылады.

Көптеген деректерді зерттеу нәтижесінде жалпы қорытында шығару.

Толық индукция, оңтайландыру нәтиженің соңына тірелгенде

Толық емес индукция, нәтиженің аяқталмауы

Ғылыми білімнің формалары

Ғылыми фактілер Ғылым проблеммалары

Ғылыми болжам Ғылым категориялары

Ғылыми заңдар Ғылым принциптері

Ғылыми тұжырымдар Ғылыми теория

Әлемнің ғылыми бейнесі

Фундаментальді зерттеу

Мақсаты

Экономикалық процесстер туралы адамның білім деңгейін тереңдету

Экономикалық қатынастар процесстерінің ортақ заңдарын шығару

Ортақ бағыты

Ғылыми ортадағы адамдар іске асырады

Зерттеу жұмысының тақырыбы мен мақсаты зерттеушінің өзімен таңдалады

Зерттеу жұмысының икемді тізбегі

Қолданбалы зерттеу

Мақсаты

Нақты экономикалық мәселені түсінудің тереңділігі

Зерттеу жұмысының қорытындысы – проблемманың шешімі

Ортақ бағыты

Түрлі ұйымдар мен университеттердің атынан жұмыс жасайтын тұлғалардың көмегімен іске асырылады

Зерттеу жұмыстарының мақсаттары зерттеу жұмыстарын ұйымдастырушы тұлғамен келісіледі

Зерттеу жұмысының қатал тізбегі

3. Зерттеудің түсінігі мен оны зерттеудің әдісі.

Зерттеу жұмысын ұйымдастыру – нормативтік, инструкциялық қызметтерге сай ұйымдастыру жұмысын жүргізу.

Зерттеу жұмысының объектісі мен пәні.

Мысалы: объект ретінде экономикалық, әлеуметтік жүйе пайдаланылады, пән ретінде нақты жағымсыз оқиғаларды шеше алатын әдістер мен қсыныстар пайдаланылады.

Зерттеу жұмысына сұраныс. Зерттеу жұмысын пайдаланушыдан анықталады, яғни зерттеу жұмысын жүргізуге қызығушылық танытқан тұлғалар.

Зерттеу шикізаттары . Бұл мүмкіншіліктер құралының жиынтығы (ақпараттық, экономикалық және т.б.)

Зерттеу жұмыстарының типі. Зерттеу жұмысының белгілі бір типке жататындығын анықтайды

Зерттеу жұмысының шешімі. Модельдер, формулалар түрінде жүйелер түсінігінің методикалық байланысы, белгілі бір қателіктерді жөндеуде қолданыс табады

Зерттеу жұмысының тиімділігі. Зерттеу жұмыстарында шикізаттарды қолдану терминдерінде өлшеніледі.

Диссертациялық зерттеу жұмысына қойылатын талап:

• Зерттеу жұмысының аумағын тәжірибелі түсіну

• Зерттеу әдістері, экономика, менеджмент салаларында теорияны жетек білу

• Бар теориялық және тәжірибелік мәліметтер қорын дамыту

• Жаңалық және кеңауқымдылық

• Өзіндік зерттеу жұмысы

• Зерттеу жұмыстарының әдістерін дұрыс таңдау және оларды ғылыми бағытта қолдана білу

Диссертациялық жұмыстың басқа ғылыми зерттеу жұмыстарынан айырмашылығы

• Диссертациялық жұмыс жекелей өзіндік сипатта жазылады.Ғылыми зерттеу шығармашылығы ретінде ол автордың зерттеу жұмысына деген ішкі сезімін баяндауы тиіс

• Зерттеушінің ұсынысымен жасалған жаңа шешімдер дәлелденген және өзара нақтыланған болуы тиіс

Диссертациялық жұмыс ғылыми ақпараттарды толық түрде ұсыну тиіс, олардың нақты шешімдерін анықтап, зерттеу жұмысының методикасын баяндауы тиіс.

• Диссертациялық жұмыстың негізгі мазмұны жаңа материалдардан құралуы тиіс. Онда жаңа факторлардың, құбылыстардың,заңнамалылықтардың өзекті мәселелері қарастырылуы тиіс.

• Диссертациялық жұмыстың мазмұнын дұрыс баяндау абстрактылы жоғары дәрежеде ұсынылуы тиіс. Логикалық ой өрісті қолдана отырып аргументік нақты ойды ұсыну керек.

• Диссертациялық жұмыстың теориялық бөлімі – қолданыстағы әдебиеттерді, концепсияларды, көзұарастарды суреттеу, зерттеу, талдау

• Диссертациялық жұмыстың эмпирикалық бөлімі – нақты зерттелетін объектіні суреттеу және талдау. Зерттеу жұмыстарының нәтижелерін аргументациялау, оларды өзара қолдана алу.

Диссертацияның маңыздылығын дәрежелейтін мінездемелер

Тақырыптың кеңауқымдылығы/қателіктер

Дәлелдеу логикасы

Таңдап алынған зерттелетін объектінің маңыздылығын, әлеуметтік бағытталуын айқындау

Білімнің толық еместігі: біле мен білмеу арасындағы айырмашылықты анықтау

Ғылыми зерттеу объектінің құрылымында өзара қақтығыстардың болуы

Тақырыптың кеңауқымдылығы қателіктерді жөндеу және талдаумен дәлелденеді.

Диссертацияның маңыздылығын дәрежелейтін мінездемелер

Ғылыми жаңалық

Бұл жағдайда дәлелдеу – нұсқалық. Сонымен қатар кейде нұсқалар бірін бірі толықтырады. Ғылыми жаңалықтың белгілеріне жататындар:

Жаңа, бұрын зерттелмеген объект

Танымал қателіктер немесе міндеттердің жаңа тұрғысы

Жаңа түпнұсқалар

Жаңа ақпарат

Жаңа көрсеткіштер, көзқарастар

Жаңа теориялық шешімдер

Ғылым мен тәжірибедегі жаңа бағыттар