- •1. Басқару есебiнiң мәнi, мақсаты және қызметтерi
- •2. Басқару процесiнiң моделi
- •4. Басқару есебінің негізгі элементтері
- •1. Шығындарды жіктеудің негізгі бағыттары
- •2. Өнімнің өзіндік құнын, табысты анықтау және қорларды
- •3. Шешім қабылдау және жоспарлау үшін шығынның жіктелуі.
- •А) жиынтық б) өнім бірлігіне
- •4. Бақылау және реттеу прцесін жүргізу үшін шығығынның жіктелеуі.
- •2. Өндірістік есептің шоттар жүйесі
- •1. Өндірістің түрлері мен типтері
- •3. Өндірістік есепті ұйымдастыру.
- •3.1. Негізгі өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыру
- •3.2 .Көмекші өндіріс шығындары есебінің шоттар жүйесі.
- •4. Көмекші өндірістің шығындарын есепке алудағы типтік операциялардың
- •3.3 Өз өндірісіндегі жартылай фабрикаттардың есебі.
- •4. Үстеме шығындардың есебі және таратылуы
- •5. Үстеме шығындарды есепке алудағы типтік операциялардың
- •6. Нормативтiк ставканы қолданған кездегi үстеме
- •7. Үстеме шығындарды өнiмнiң өзiндiк құнына жатқызу тәртiбi
- •8. Көмекшi цехтардың өзара қызметiн бөлiп тарату әдiстерi
- •Өзіндік құнның түрлері мен құрамы.
- •2. Калькуляция баптары бойынша өнім өндіруге кеткен шығындар есебі.
- •3. Қазақстанда қолданылатын өндiрiс шығындарын есепке алу әдiстерi
- •Тапсырыстық әдiс
- •Нормативтiк әдiс
- •Қарапайым әдiс
- •4. Халықаралық тәжiрибеде қолданылатын өндiрiс шығындарын
- •5.Шығындар есебiнiң үрдіспе-үрдіс(прцестік) әдiсiнiң маңызы
- •6 Сурет. Процестiк калькуляциялаудың схемасы
- •7 Сурет. Процестiк калькуляциялауда шығындардың жинақтаулауы
- •6.Эквиваленттік шығым: мөлшері жоғалтулар мен жоғары мөлшері жоғалтулар.
- •7.Аяқталмаған өндіріс.
- •1. Тапсырыстық әдiстiң мәнi мен қолдану салалары
- •2. Тапсырыстық әдiсте есептi ұйымдастыру
- •4 Сурет. Тапсырыс карточкасы
- •5 Сурет. Цех бойынша жалпы өндiрiстiк шығындар есебiнiң журналы
- •3. Шығындар есебiнiң тапсырыстық әдiсiнде
- •4. Контракт бойынша өзiндiк құнның калькуляциясы
- •5. Аяқталмаған контракт бойынша пайданы мойындау проблемасы
- •1. Нормативтiк калькуляциялаудың маңызы
- •1.«Ауытқулар» түсінігі, ауытқулардың пайда болуына түрткі болатын себептер.
- •2.Нормалардың өзгеруi, нормадан ауытқуларды есеп объектiлерiне қарай бөлiп тарату әдiстерi.
- •1.Шығындарды толық үлестіру бойынша (абзорпшн-костинг) және айнымалы шығындар бойынша (директ-костинг) өзіндік құнды калькуляциялау.
- •1. Зиянсыздықты талдаудың мақсаты мен маңызы
- •1. Бірлесіп өндірілетін және жанама өнімдер түсінігі.
- •Натуралды көрсеткіштер негізіндегі әдістің негізгі кемшілігі – ол белгілі өнімдердің пайда әкелу қабілеттерін назарға алмайды.
- •1.Бюджет және оның түрлері
- •1. Релевантты ақпараттардың мәні. «Шығындар-көлем-пайда» талдау.
- •1. Инвестицияны бағалау әдістері.
- •2. Салық салу және инвестициялық шешімдер
- •3. Инвестицияны бағалауға инфляцияның әсері. Күрделі қаржы салымдары кезіндегі тәуекелділікті талдау.
- •Әдебиеттер тізімі
3. Инвестицияны бағалауға инфляцияның әсері. Күрделі қаржы салымдары кезіндегі тәуекелділікті талдау.
Бізге мәлім болғандай, жобаны индекстік-рентабельділік бойынша саралау таза келтірілген құнға қарағанда жоғары нәтиже береді. Бірақ жобаны таңдауда мынаған көңіл аударған жөн: кейбір инвестициялық жобаның шығындарыбірнеше уақыт периодына таратылуы мүмкін; кейбір жобаларға алғашқы жылы түсім болуы мүмкін және бұл түсімдер алғашқы жылдары инвестициялар немесе басқа да жобалар үшін арнайы қор құруға қолданылуы мүмкін.
Әртүрлі мерзімдегі жобаларды бағалау келесі әдістермен жүзеге асады:
Бағаланушы нұсқаның ең аз уақытқа теңесуіне байланысты, нұсқаның уақыт бойынша бағалануы
Жылдық шығынның эквиваленттік әдісі, мұнда ақша қаражаттары жылдық аннуитеттерге теңестіріледі (байланыстырылады)
Салыстырмалы жобаларды ең түпкі немесе соңғы құны бойынша бағалау
Әр әдісті қарастырайық:
мысалы, қызмет мерзімі 6 жылға тең. Қызмет мерзімі аяқталысымен 2 типті құрылым жұмысы да ауыстырылады. Егер х типті құрылым тура сондай құрылымға ауыстырылса, онда бұл әр 3 жыл сайын орын алады, ал v типті құрылым жұмысы әр 2 жылда ауыстырылады. Бұл тәжірибе дұрыс болуы үшін құрылымдарды ауыстыру туралы шешім ортақ уақыт шегі бойынша бағалануы тиіс. Ортақ уақыт шегін былай анықтауға болады, ол үшін ол ең аз уақыт жұмыс істейтін құрылымға теңестірілуі керек.
Біздің мысалда бұл уақыт 2 және 3 жыл, сондықтан ең аз ортақ шек 6 жыл. Құрылымды ауыстыру жөніндегі 6 жылдық период түрі келесідей:
|
Ақша қаражаттардың түсуі (мың, у.е) |
||||||
Х типтегі құрылымдардың жасалуы |
0 |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
-салым қоры |
|
|
|
|
|
|
|
-оперативті шығындар |
1200 |
|
|
1200 |
|
|
|
10% бойынша келтірілген құн |
|
240 |
240 |
240 |
240 |
240 |
240 |
Yтиптегі құрылымдардың жасалуы |
3146,76 |
|
|
|
|
|
|
-салым қоры |
|
|
|
|
|
|
|
-оперативті шығындар |
600 |
|
600 |
|
600 |
|
|
Х типтегі құрылымдардың жасалуы |
|
360 |
360 |
360 |
360 |
360 |
360 |
-салым қоры |
3073,44 |
|
|
|
|
|
|
Ескерту (1) 240*4,355=1045,2+1200+1200*7513=901,56
Барлығы 3146,76 у.е
Ескерту (2) 360*4,355=1567,8+600+600*0,8264=495,84+600*0,6830=409,8
Барлығы 3073,44 у.е
6-шы жылы х типті құрылым 2 рет ауыстырылды, Y типті құрылым 3 рет. Нұсқаларды дәл осы уақыт кесімінде салыстыру керек, себебі 6-шы жылы кез келген құрылым түрін міндетті түрде ауыстыру керек. Қорытынды бойынша v типтегі құрылымға ақша қаражатын салу тиімдірек.
2. х және y типтегі құрылымның қызмет ету мерзімін егер оларды эквивалентті аннуитетке теңестірсек, бір-бірімен байланыстыруға болады.
Х типке кеткен шығындар:
- 3 жылдық жұмыс шегіне 1796880 у.е
- 6 жылдық жұмыс шегіне 3146760 у.е
Y типке кеткен шығындар:
-2 жылдық жұмыс шегіне 1224960 у.е
- 6 жылдық жұмыс шегіне 3073440 у.е
Жылдық эквивалентті шығындарды былай анықтауға болады:
Келтірілген шығындар құны=жылдық эквиваленттік шығындар* N жылдық аннуитет коэффиценті (К%)
Жылдық эквиваленттік шығындар=келтірілген шығындар құны/ N жылға арналған аннуитет коэффиценті
Х типтік құрылымның жылдық эквиваленттік шығындары:
-3 жылдық уақыт шегі=1796880/2,487=722509у.е-6 ж.уақыт шегі=3146760/4,355=722562у.е
Y типті құрылымның жылдық эквиваленттік шығындары:
- 2 жылдық уақыт шегі=1224960/1,736=705622у.е
- 6 жылдық уақыт шегі=30/3440/4,355=705726у.е
Көріп отырғандай, 2 типтегі құрылымның жылдық эквиваленттік шығындары уақыт шегі бойынша бір-бірімен сәйкес келеді.(722509у.е және 722562у.е; 705622у.е және 705726у.е)
Құрылымды таңдау барысында бұл әдісті қолдануда мына ережелерді сақтау керек:
Салыстырмалы құрылымдық типтердің жылдық эквиваленттік шығындардың ең азын таңдау керек.
жоба
|
Инвестициялық салымдарға қажеттілік (млн у.е) |
келтірілген құн (млн. у.е) |
Таза келтірілген құн (ТКҚ млн. у.е) |
Рентабельділік индексі (2:1) |
ТКҚ бойынша саралау |
Рентабельділік-индекс бойынша саралау |
||||||
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
||||||
А |
2,5 |
3,25 |
0,75 |
1,30 |
6 |
2 |
||||||
В |
10,0 |
10,825 |
0,825 |
1,08 |
5 |
6 |
||||||
С |
5,0 |
7,575 |
2,575 |
1,51 |
1 |
1 |
||||||
В |
10,0 |
12,35 |
2,35 |
1,23 |
2 |
3 |
||||||
Е |
12,0 |
13,35 |
0,85 |
1,07 |
4 |
7 |
||||||
Р |
2,5 |
3,0 |
0,5 |
1,20 |
7 |
4 |
||||||
О |
5,0 |
5,9 |
0,9 |
1,18 |
3 |
5 |
||||||
Таза келтірілген құн бойынша келесі баға: |
|
|||||||||||
Таңдалған тәртіптегі жобаны саралау |
Инвестициялық шығындар,млн. у.е. |
Таза келтірілген құн, млн. у.е. |
|
|||||||||
С |
5,0 |
2,575 |
|
|||||||||
|
10,0 |
2,350 |
|
|||||||||
О |
5,0 |
0,900 |
|
|||||||||
|
20,0 |
5,825 |
|
|||||||||
Инвестициялық рентабельділік жоба келесі: |
|
|||||||||||
Таңдап келтірілген жобаны саралау |
Инвестициялық шығындар,млн. у.е. |
Таза келтірілген құн, млн. у.е. |
|
|||||||||
С |
5,0 |
2,575 |
|
|||||||||
А |
2,5 |
0,750 |
|
|||||||||
|
10,0 |
2,350 |
|
|||||||||
Р |
2,5 |
0,500 |
|
|||||||||
|
20,0 6,175 |
|
||||||||||
Бізге мәлім болғандай, жобаны индекстік-рентабельділік бойынша саралау таза келтірілген құнға қарағанда жоғары нәтиже береді. Бірақ жобаны таңдауда мынаған көңіл аударған жөн: кейбір инвестициялық жобаның шығындарыбірнеше уақыт периодына таратылуы мүмкін; кейбір жобаларға алғашқы жылы түсім болуы мүмкін және бұл түсімдер алғашқы жылдары инвестициялар немесе басқа да жобалар үшін арнайы қор құруға қолданылуы мүмкін.
