8.1 Сурет. Ввэр реакторы бар аэс - тің негізгі технологиялық контурының схемасы (ввэр - 1000 бірінші контурының сипаттамалары көрсетілген):
- ректор; 2 – бу генераторы; 3 - турбогенератор; 4 - инжектор; 5 -конденсатор; 6 - екінші контурдың арнайы су тазартуы; 7 - деаэратор; 8 – қоректендіру насосы; 9 – байпасты тазалау; 10 - басты циркуляциялық сорап.
Газ тәріздес қалдықтар өңдеудің тұтас жүйесін өтеді, кейін газ жіберетін тқрба арқылы шығарылады. 8.3 суретте суда және су буында жұмыс істейтін PWR және BWR американдық реакторларда қолданылатын радиобелсенді газ тәріздес қалдықтарды жою схемасы көрсетілген. Схеманың жоғарғы (8.3 сурет) жағында бірінші контурдағы радиобелсенді газдарды ұшыру жүйесі көрсетілген. Ең қауіпті деп иодты, криптонды және ксенонды қарастырады. Иод белсенді элемент болып табылады және химиялық жолмен байланысқан болуы мүмкін. Асыл газдар үшін ұстап тұрудың физикалық әдістері пайдаланылады. Бұл компрессормен ұсталым ыдыстарына (газгольдер) жібереді және ауаны жаңартатын құбыр арқылы атмосфераға нақты жіберу алдында 30-45 күн бойы ұстап тұрады.
Электр қуаттылығы 1000 МВт PWR – ден шығатын радиобелсенді газдың қалдықтарының жылдық сан мәні 8.3 кестеде ұсынылған. Газ тәріздес қалдықтарды өңдеудің ең үлкен үлесі 85Кr (шамамен 1013 Бк) байланысты.
BWR – де қоректендіру суының тұрақты деаэрациясы әсерінен жойылатын газдың көлемі көбірек.
Деаэраторда түзілетін газдар радиобелсенді, себебі олар ядролық отынмен тікелей жанасқан. Газдың құрамына, радиолизде түзілетін Н2 және 02 басқа, 13N , 16N, 180 кіреді.
Егер PWR – де радиобелсенді газдар жеке үлестермен өңделсе , BWR - де жойылатын газдың көп мөлшері әсерінен олар қоршаған ортаға минимум 30 минуттық кідіріс жасап үздіксіз өңделіп, үлкен тұрбалармен шығарылып отырады.
8.2 Сурет. Рбмк реакторы бар аэс-тің негізгі технологиялық контурының схемасы:
1 - реактор; 2 - графит қалау; 3-биологиялық қорғаушы; 4-технологиялық арналар; 5 – барабан - айырғыш; 6 -турбогенератор; 7 - инжектор; 8 -конденсатор; 9 – конденсаторды тазалағыш; 10-деаэратор; 11 – қоректендіру насосы; 12- ион алмасу сүзгіштеріндегі байпасты тазарту; 13-басты циркуляциялық сорап; 14 - ауаны жаңарту құбыры; 15 - аэрозольдық сүзгіш; 16 - газды ұстап тұру үшін газгольдер; 17 - С02, CO, H2, NH3 абсорберлері; 18 - компрессор; 19 - аэрозольдық және йодты сүзгіштер
Радиобелсенді газдар белсендендірілген көмір қабатыбар сүзгілерге бағытталуы мүмкін,онда олар ұзақ уақыт кідіреді. Аз өмір сүретін криптон үшін кідірістің уақыты 16 күн келеді, ал ксенон үшін - 9 күн. 30 минут ұсталымы бар радиобелсенді газдар ауамен араласқаннан кейін биік тұрба(шамамен 100 м) арқылы атмосфераға шығарылады.
Араластыру мен шашырату АЭС төңірегіндегі атмосфераға радиобелсенді газдардың концентрациясын мүмкін болатын ең төменгі деңгейге дейін (85Кr - 3,7-10-4 Бк/л) азайтады.
1000-мегаваттық BWR - ден шығатын жанатын газдардың қалдықтарының мәні 8.4 кестеде келтірілген.
BWR - дің газтәріздес қалдықтарды жою жүйесінде оттек пен сутекті суға айналдыратын аппарат бар. 30 минуттық кідірістен кейін ылғал қату нүктесінен бірнеше градус жоғары температурада конденсация нәтижесінде жойылады. АЭС – тен шығар алдында газдар көмірлі сүзгіште қосымша кідіреді.
