47. Баға қалыптастыру бойынша шешім қабылдау (шығындар қосу) баға қалыптасуы

Шығындық баға теориясы бойынша тауар құны тауар өндірушілер еңбегінің әлеуметтік жиынтығы ретінде, ал тауар құнының өзі сол өнімді өндіру үшін қажетті өндіріске кететін шығын ретінде анықталған. Соңғысы нақты тауарды дайындау үшін қажетті жұмыс уақытымен есептеледі. Бұл жағдайда нарықтық баға сол тауарларды өндіру үшін кеткен орташа шығындар бойынша құралады.Құн екі жақты сипатталады:

• Сандық;

• Сапалық;

Сандық сипаттамада тауардың тұтынылуы құндылығын құратын сол тауарға кеткен еңбек мөлшерімен анықталады.

Сапалық сипаттамада, адамдар арасындағы тауар алмасуда өндірістік

қатынастар ретінде көрсетілген. Осыған байланысты, басқа өнімге айырбастау мүмкіншілігі бар еңбек өнімі, құны бар болып есептеледі.

48. Баға қалыптастыру бойынша шешім қабылдау, мақсаттық баға қалыптасуы

Баға механизімі, баға құралуы, баға саясаты нарықтың өте күрделі және нәзік құралы болып саналады және іс жүзінде оның құрылуы өте қиын. Сондықтан баға теориясы сұрағын бірінші қарасытуымыз керек.Оның ішінде қазіргі кезде кең таралған баға теориясының бірі шағындық баға теориясы. Бұл теорияның пайда болуы қазіргі заман экономикалық теориясының негізін қалаушылар – А.Смит, Д. Рикардо, К.Маркс ж.т.б. көзқарастарымен байланысты.

Баға туралы толық түсінікті алу үшін оның мағынасын тереңдете қарастырумыз қажет. Оны бағаның әр түрлі функцияларынан анықтап көруге болады. Бағаның мағынасын, оның функциясы ашып көрсетде -мынадай жайды есте ұстауымыз тиіс: баға функциясы ақша функциясымен ұласып жатыр, яғни, ақшасыз баға болмайды, ал бағасыз, ақша экономикалық мағынаға ие бола алмайды. Бағаға тән функциялардың тәжірибе жүзінде қолданылуына байланысты көптеген экономистер оның негізгі бес функциясын атап көрсетті:

• Есептік өлшемдік; Қайта үлестіру; Ынталандыру; Баланыстық теңестіру; Өндірісті орналастыру.

49.Баға қалыптастыру бойынша шешімдер қабылдау:арнайы тапсырыстың бағасын қалыптастыру.

Арнайы тапсырыстың бағасын қалыптастыру кезінде бөлімшенің өнімі (қызметі) кәсіпорын ішінде толықтай тұтынылатын болса, онда бағаның шамасы тұтас ұйымның қаржылық жағдайына әсерін тигізбейтін таза есептік болады. Мәселе ұйымдағы әр бөлімнің қызмет нәтижесі дұрыс өлшеніп, бағаланатындай жасалатын есеп беру бойынша әділ баға белгілеуде жатыр. Мұндай бағаға қажеттілік негізгі бөлімшелер қызметінің есебінде оқшаулануы қажет барлық аса ірі ұйымдарда пайда болады, ал мұндай бағаның есептеу әдісі бізге жаңалық емес – негізінде нормативтік өзіндік құн жатады, сондай – ақ нормативтік пайда пайдаланылуы мүмкін.

Бөлімшелердің сыртқы сатып алушыға өз өнімін дербес (өз бетінше) шығаруға құқы бар, өткізудің көлемімен арнайы тапсырыс бағасын дербес анықтайтын жағдайда бұл бағаны қолдану бұл терминнің табиғаты мен мазмұнына мүлдем басқаша көзбен қарауға мәжбүрлейді. Ішкі бағаны талдаудың бұл аспектісі біздің теориямыз бен тәжірибемізде принцип тұрғысынан жаңа болып табылады.

50.Баға қалыптастыру бойынша шешімдер қабылдау: бағаға әсер етуші шығынсыз факторлар. Баға үлесіне келесі факторлар әсер етеді: өнімнің құрылымы жекелеген өнім түрлерінің шығын сыйымдылығы материалдар мен қызметтерге баға кәсіпорын өніміне баға Трансферттік баға белгілеудің әрдайым екі жағы болады: өз өнімін немесе қызметін табыстаушы бөлімше және тұтыну немесе қайта өңдеуге және т.б. осы өнімдер мен қызметті қабылдаушы бөлімше. Нарық негізінде трансферттік бағаны қалыптастыру барысында екі тарапқа да сыртқы сатып алушылар мен сатушылармен өзара қарым-қатынас жасауына құқық беріледі. Бұл арада олардың арасында мына шарттар сақталуы керек: өнімді немесе қызметті сатып алушы бөлімше сатушы бөлімшенің нарық бағасын көтергенше оны фирманың ішінен сатып алуы керек; егер сатушы бөлімше нарық бағасын өсіретін болса, онда өнімді сатып алушы оны басқа фирмадан, яғни басқа жақтан сатып алуына болады. Егер нарықтық трансферттік бағаны белгілеу шарттарының қандай да бірі орындауға келмейтін болса, онда трансферттік бағаны қалыптастырудың келесі факторы – шығындар негізінде қолданылады. Қатысушылар мен белгілі бір топтағы баға белгілеудің негізі болуы мүмкін шығынсыз факторлар: Компания: меншік иесі алушы, карыз, кредитор мемлекет, сатып алушы жабдықтаушы, қызметкр менеджмент.