- •1.Мотивациялық менеджмент нені зерттейді.
- •2. Мотивация түсінігі және оның қажеттілігі
- •3.Мотивацияның басқару процесіндегі алатын орны
- •11.Уәждерді иерархиялық ұйымдастыру
- •12.Мотивация жүйесіндегі әділдік қағидасы дегеніміз не?
- •15. Мотивацияның адами ресурстар моделі
- •19.Джон Аткинсонның ынталандыру теориясы
- •20. Макклеландтың қолдан жасалған қажеттіліктер теориясы
- •21. Виктор Брумның күту теориясы.
- •22. Джон Стейси Адамстың «Теңдік теориясы»
- •23. Эдвин Локктың «мақсат қою теориясы»
- •24.Джон Адамстың «теңдік» теориясы
- •26. Беррес Скиннер теориясы.
- •27. Коммуникация және оның түрлері
- •30. Әлемде орын алған ұлы тоқырау кезеңі
- •32. Мотивациядағы уақытпен ынталандыру
- •33. Мотив және қажеттілік
- •34.Еңбекті ынталандыруға әсер ететін факторлар
- •35.Мотивация психологиясы,маңыздылығы
- •36.Мотивацияның даму кезеңдері
- •40.Мотивацияның экономикалық тәсілдері
32. Мотивациядағы уақытпен ынталандыру
Уақытпен мотивациялау еңбектің және шығармашылық белсенділікке нақты жағдайлар жасайды. Жұмыс күнінің икемді режим – жұмыс және бос уақыттарды сапалы пайдалну резерві.
Жұмыс уақытының стандартты емес режим – икемді жұмыс уақыты 60 жылдары Батыс Еуропада (ФРГ) кең қолдауға ие болды. Батыстың фиомалары стандартты емес жұмыс режимін ендіре отырып, жұмысшылармен қызметкерлердің еңбек белсенділігімен уақытта оптиамльды формасын тауып отырды. Стандартты емес режимдерге «сығылған» апта (сжатый), жартылай жұмыстастылық графигі « икемді» жұмыс графигі «сығылған» апта түрінде жұмысты ұйымдастыру АҚШ – пен Канадада кең етек алды. АҚШ – та 1980 ж барлық жұмысшылардың 2,7% «сығылған» жұмыс аптасымен қызмет жасаған.
«Сығылған» аптаның келесідей нұсқалары тәжірибеде бар: қызметкерлерге дүйсенбіден сәрсенбіге дейін (күніне 10 сағ) немесе жұмадан жексенбіге дейін (12 сағаттан 3 күн) жұмыс істеу ұсынылады. Мұндай жұмыс «кестесіне» кімдер өз еркімен келіседі екен. Мысалы, жұмыс «кестесіне» кімдер өз орнымен келіседі екен. Мысалы, бір кәсіпорында медицинаға қажетті электрондық құралдар жасалады. Жұмадан жексенбіге дейін жұмыс істейтіндердің 85% студенттер, яғни студенттер жұмыс күнін өз еркімен таңдаған.
Уақыттың жылдық бюджеті, мысалы, 10 сағаттан 120 күн немесе 5 сағаттан 240 күн. Мұндай графикпен 1992 ж. АҚШ – та жұмысшылармен қызметкерлердің 19,3%, ФРГ – да - 95%, Францияда 7,1% жұмыс істеген. Кәсіпкерлер жартылай жұмыс бастылық графигінен, көбінесе күйеуі бар әйелдер, студенттер, жасы жеткен адамдар жұмыс істейді.
Еңбек интенсивтігін жоғарлату мақсатында, жұмыс уақытының шығынын азайту үшін Батыс Еуропада және АҚШ – та «икемді» жұмыс уақыты негізінде еңбекті ұйымдастырудың түрлі әдістері қоланылады. Ғылыми әдебиеттерден белгілі болғандай «икемді» жұмыс графигі түрлі формаларға және түрлі атауларға ие:
«Ағымдық жұмыс уақыты» (ФРГ);
«Өзгермелі сағат» (Бельгия) «Икемді сағат» (Швеция);
«Икемді» уақыт (АҚШ).
Икемді «режимді» пайдалану тәжірибесі көрсеткендей АҚШ – та «икемді» графиктермен жұмысшылардың 11,9% немесе 7,6 млн адам жұмыс істейді. Францияда «икемді» графикті 20 мың кәсіпорын қолдануда. Онымен әкімшіліктің банк персоналының 70% сақтандыру сапасындағы жұмысшылардың үштен бірі, формацептикалық және химиялық өндірістің төрттен бірі, электроникада - 17%, автомобиль өндірісінде 10% және құрыоыста 4% жұмыс істейді. ФРГ – да 26 млн жұмысшының 5 млн осы графикті пайдалануда. «Икемді» графикпен жұмыс істейтін фирмалардың қызметкерлерін зерттеген социологтар олардың тиімділігі жоғары екендігін дәлелдеді.
Бірақ еңбектің сұндай режимін пайдалану үшін, келесідей 2 шарт орындалу тиіс.
Бірінші шарт, жұмыстың қалыпты деңгейін қамтамасыз ететін жұмысшылардың жұмысқа дәл уақытында және толық қамтылуы тиіс.
Екінші шарт, әрбір жұмысшы белгілі – бір мерзімде, өзіне тиесілі нормалы орындуы тиіс.
Жұмыс уақытының «икемді» графигінің артықшылығына келесілерді жатқызуға болады:
Өзіне ыңғайлы жұмыс уақытын таңдау.
Әкімшілікпен сұранулар (мысалы дәрілерге) азаяды.
Қажет болған жағдайда кетіп қалып, келесі жолы оны өтеуге болады;
Және график жанұяға өте ыңғайлы (мыс. баланы асықпай балабақшаға апаруға болады);
Жаңа режим кәсіпорындар үшін де өте тиімді болып шықты. Жұмыс күнінің алдында өтімдіктің төмендеуі минимумға жеткізіледі жұмысшылар бастаған жұмыстарын ктерлеріне дейін бітіруге тырысады. Жұмысқа шықпай қалушылықпен кешігулер азайды, ауыратындардың саны күрт қысқарды. Ірі кәсіпорындарда көп жұмысшылардың бір уақытта келіп – кету мәселесі өздігінен шешілді. Икемді графикті ендіру кадрлар ағымдылығын төмендеуі нәтижесінде оларды дайындауға кететін шығындар азаяды.
