3. Nasada – wszystkie narządy znajdujące się ponad krtanią

• jamy – pełnią funkcje rezonatorów wzmacniających dźwięki:

  • gardłowa

  • ustna

  • nosowa

• wszystkie narządy artykulacji znajdują się w jamie ustnej:

  • narządy nieruchome

    • zęby (dentes)

    • dziąsła (alveolae)

    • podniebienie twarde (palatum)

  • narządy ruchome

    • wargi (labiae)

    • język (lingua), w którym wyróżnia się:

      • czubek (apex)

      • przód (prae)

      • środek (medium)

      • tył (post) grzbietu (dorsum)

    • podniebienie miękkie (velum), zakończone tzw. języczkiem (uvula)

Funkcje narządów mowy

Aparat oddechowy w czasie wydechu wytwarza prąd powietrza, który jest surowcem dźwiękowym.

Wydech odbywa się w ten sposób, że przepona uwypukla się ku górze, uciskając płuca, które wskutek tego zmniejszają swą objętość. W wyniku tego powietrze zalegające w pęcherzykach płucnych zostaje wypchnięte na zewnątrz.

Wdech powstaje wskutek opuszczenia przepony w dół. Dzięki temu pęcherzyki płucne, a wraz z nimi płuca, zwiększają swą objętość. Ciśnienie wewnątrz pęcherzyków płucnych staje się w ten sposób mniejsze od ciśnienia zewnętrznego. W wyniku wyrównywania różnic w ciśnieniach powietrze z zewnątrz organizmu napływa przez jamy – ustną, gardłową – i tchawicę do płuc.

Krtań służy do wytwarzania tzw. tonu krtaniowego (wydechu dźwięcznego).

W czasie oddychania, wymawiania spółgłosek bezdźwięcznych albo szeptu ruchome chrząstki nalewkowe w mniejszym lub większym stopniu odchylają się od siebie, powodując rozsunięcie wiązadeł głosowych. Między wiązadłami głosowymi powstaje otwór, przez który wydobywający się w czasie wydechu prąd powietrza przepływa swobodnie.

Gdy chrząstki nalewkowe zbliżą się do siebie, to umocowane do nich wiązadła głosowe zsuwają się. Jeżeli w takiej sytuacji nastąpi wydech, to prąd powietrza wydobywającego się z płuc po dojściu do krtani napotka w niej przeszkodę w postaci zamkniętych wiązadeł głosowych. Pokonując tę przeszkodę, prąd powietrza przeciska się między wiązadłami głosowymi, wprawiając je w ten sposób w drgania, które są źródłem dźwięku. Jednak ten dźwięk nie jest jeszcze głoską, jest jedynie surowcem dźwiękowym, który zostanie odpowiednio ukształtowany w nasadzie.

Nasada służy do artykułowania dźwięków znajdujące się w niej ruchome narządy mowy mogą się zbliżać do różnych miejsc narządów nieruchomych lub zwierać z nimi. Dzięki temu jama ustna może zmieniać swą objętość i kształt, modulując przepływający przez nią ton krtaniowy. Równocześnie prąd powietrza napotyka w jamie ustnej różne przeszkody w postaci zbliżonych do siebie lub zwartych ze sobą narządów mowy. Podczas pokonywania tych przeszkód powstają szmery, które dołączają się do tonu krtaniowego. Uformowane w nasadzie tony oraz ich kombinacje ze szmerami są odbierane przez ucho ludzkie jako rozmaite głoski.

Fazy artykulacji

1. następ głoski – narządy w stanie spoczynku przygotowują się do artykulacji

2. szczyt głoski – artykulacja właściwa

3. ustęp głoski – powrót narządów mowy do pozycji wyjściowej