Zasady alfabetu slawistycznego

• jednemu dźwiękowi odpowiada zawsze jeden znak

• piszemy tak, jak słyszymy

• miękkość spółgłosek oznaczamy za pomocą kreski nad literą lub przecinkiem z prawej strony u góry litery

• bezdźwięczność spółgłosek sonornych oznaczamy przecinkiem pod literą

• dziąsłowość spółgłosek innych niż l i e oznaczamy za pomocą:

  • „daszku” ^v nad literą

  • kropki pod literą

• samogłoski nosowe oznaczamy za pomocą ogonka dodanego do znaku odpowiedniej samogłoski ustnej (ewentualnie znakiem ~ nad literą)

• akcent w wyrazie akcentowanym na innej sylabie niż druga od końca oznaczamy za pomocą pionowej kreski umieszczonej przed sylabą lub samogłoską akcentowaną, np. mate|matyka

• spółgłoski podwojone (geminaty) oznaczamy za pomocą kropki (●) przed znakiem danej spółgłoski

• upodobnienie fonetyczne wewnątrzwyrazowe oznaczamy strzałką umieszczoną pod odpowiednim segmentem wyrazu, a międzywyrazowe – za pomocą łuku łączącego dwa wyrazy

• niezgłoskotwórczość (niesylabiczność) oznaczamy za pomocą łuczku pod literą oznaczającą daną samogłoską

• znak:

  • v oznacza ogólnopolską dźwięk szczelinowy, wargowo-zębowy

  • w – dźwięk szczelinowy, dwuwargowy, występujący tylko w niektórych gwarach

  • - ogólnopolska wymowa ortograficznego ł jako u niezgłoskotwórcze

  • ł – tzw. „ł sceniczne” wymawiane przez niektórych aktorów starszego pokolenia w czasie spektakli, występujące w gwarach południowo- i wschodniokresowych

  • χ – dźwięk szczelinowy, welarny, bezdźwięczny (ortograficzne ch lub h)

  • γ – dźwięk szczelinowy, welarny, dźwięczny (ortograficzne ch lub h)

  • ŋ – tzw. „n tylnojęzykowe” (welarne), występuje w języku polskim tylko przed k i g

Zjawiska fonetyczne

Koartykulacja – występowanie w artykulacji jakiejś głoski ruchów (lub układów) narządów mowy właściwych głosce lub głoskom sąsiednim.

Antycypacja – wcześniejsze przygotowanie się narządów mowy do wymówienia następnej głoski.

Perseweracja artykulacyjna – zjawisko dłuższego utrzymywania pozycji właściwej głosce poprzedniej.

Upodobnienia wewnątrz- I międzywyrazowe akcent

W języku polskim akcent jest dynamiczny, przyciskowy. Zazwyczaj pada na drugą sylabę od końca (akcent paroksytoniczny).

Ponadto:

• w wyrazach obcego pochodzenia zakończonych na -ika, -yka pada na trzecią sylabę od końca (matematyka, logika), podobnie jest w wyrazach pochodnych (matematykiem, chemików) – akcent proparoksytoniczny

• niektóre formy czasowników akcentowane na trzeciej lub czwartej sylabie od końca (byliśmy, zrobiliście, zrobilibyśmy) oraz w innych połączeniach z -by i -że (żebyśmy, aniżeliby, abyśmy, ukryjże się)

• skrótowce mają akcent na ostatniej sylabie – akcent oksytoniczny

W języku polskim pod względem morfologicznym akcent jest ruchomy.