Глоссарий

Этиология (грекше aitia – себеп, logos-ілім) - аурулардың себептері мен себепкер жағдайлары туралы ілім.

Этиология (греч aitia – причина, logos-учение) - учение о причинах и условиях болезни

Etiology (from Greek words aitia – reason, cause, logos - study) is the study about the causes and conditions of disease

Себеп – ауруды дамытатын және оған арнайы белгі беретін жайт.

Причина – тот фактор, который вызывает болезнь и придает ей специфические черты

The cause of disease is the factor which causes the disease and gives specific features.

Жағдай – аурудың пайда болуына кедергі немесе жағдай жасайтын жайттар

Условия – те факторы, которые способствуют или препятствуют возникновению болезни

Conditions – are the factors which promote or prevent disease occurrence.

Патогенез (грекше pathos – ауру, дерт, genesis - даму) – аурудың даму тетіктері, ағымы, аяқталуы туралы ілім.

Патогенез – ауру кезінде туындайтын организмнің бейімделуі мен зақымдануының өзара байланысты үрдістерінің жиынтығы.Патогенез (греч. pathos - болезнь, genesis - развитие) – учение о механизмах развития, течения и исходов болезни.

Патогенез - комплекс взаимосвязанных процессов повреждения и адаптации организма, возникающих при болезни.

Pathogenesis (Greek. pathos - illness, genesis - development) is the study about mechanisms of disease development and outcomes.

Pathogenesis is a complex of the interconnected processes of damage and adaptation during diseases

Патогенездегі негізгі тізбек – патогенездің келесі тізбектерінің дамуына әкелетін және аурудың арнайы көріністерін беретін тізбек.

Ведущее звено патогенеза – то звено, которое приводит к развертыванию остальных звеньев патогенеза и дает специфические проявления болезни.

The main (leading) factor of pathogenesis – is the factor which causes the development of other pathogenetic factors

Патогенездегі кері айналып соғу шеңбері (circulus vitiosus) – патогенездің тізбектерінің арасында соңғы тізбек алдыңғысын күшейте түсетін, патогенездегі себеп-салдарлық арақатынастың тұйықталуына әкелетін және салдар себептің әсерін күшейтетін оң кері байланыстың түзілуі.

Порочный круг в патогенезе (circulus vitiosus) – формирование положительной обратной связи между звеньями патогенеза, когда последующее звено патогенеза усугубляет предыдущее, когда причинно-следственные отношения в патогенезе замыкаются, и следствие усугубляет действие причины.

The vicious circle of pathogenesis (circulus vitiosus) – is formation of a positive feedback between the pathogenetic factors when the chain of lesions becomes a circle and the following lesion makes worse the previous one.

Аурулардың алдын алу мен емдеудің этиотропты ұстанымы – аурудың себебін аластатуға және организмнің төзімділігін арттыруға бағытталған шаралар

Этиотропный принцип профилактики и терапии болезней – мероприятия, направленные на устранение причины болезни и повышающие резистентность организма

The etiotropic principle of prophilaxis and therapy means measures directed to elimination of the cause of the disease and improving organism’s resistance

Патогенездік ем – патогенездің негізгі және басқа да тізбектерін жоюға бағытталған шаралар.

Патогенетическая терапия – мероприятия, направленные на устранение ведущего и других звеньев патогенеза.

Pathogenetic therapy are the measures directed to elimination of the main and other pathogenetic factors

Реактивтілік (Re – қарсы; action - әсер)- сыртқы ортаның әсерлеріне организмнің белгілі бір жолмен жауап қайтару қасиеті (Н.Н.Сиротинин).

Реактивтілік – сыртқы орта ықпалдарының әсерлеріне организмнің, оның жекелеген ағзалары мен жүйелерінің тіршілігін өзгертіп жауап қайтару қасиеті немесе қабілеті (А.Д.Адо)

Реактивность (Re – против; action - действие) - это свойство организма отвечать определенным образом на воздействие факторов окружающей среды (Н.Н.Сиротинин).

Реактивность- это свойство организма как целого отвечать изменением жизнедеятельности на воздействие окружающей среды (А.Д.Адо).

Reactivity is a certain organism’s response to environmental factors (N.N.Sirotinin).

Reactivity is organism’s property as a whole to respond to environmental factors by changing its life (A.D.Ado).

Нормергия – әдеттегі тітіркендіргішке организмнің қалыпты жауабы, мұнда нормергиялық жауап серпілісі туралы айтылады

Нормергия- это адекватный ответ организма на воздействие раздражителя

Normergy is the adequate organism’s response to pathogenic factors

Патергия- қалыптан тыс жауап:

• гиперергия – реактивтіліктің жоғарылауы

• гипергия – органихм реактивтілігінің төмендеуі (аурулар сылбыр, белгілері айқын болмай өтеді) (қарттардың реактивтілігі)

• анергия - реактивтіліктің мүлде болмауы (өзі ауырмай микробтардың тасымалдаушылары болады, терең кома, сілейме, наркоз жағдайларындағы)

• дизергия - қалыптан тыс, бұрмаланған жауап (төмен температураға тамырлардың кеңеюі, жарыққа көз қарашығының кеңеюі)

Патергия- неадекватная ответная реакция:

• гиперергия - бурные физиологические реакции, значительно превышающие необходимый уровень реагирования (реактивность детского организма)

• гипергия - слабые реакции физиологических систем, недостаточные для полноценного ответа организма на повреждающее воздействие (вялое течение болезней с неясными, стертыми признаками) (реактивность старческого организма)

• анергия - отсутствие ответных реакций (носительство, отсутствие реакций в состоянии комы, при наркозе)

• дизергия - извращенные ответные реакции (расширение сосудов на действие низкой температуры, расширение зрачка на свет)

Pathergy is inadequate response to pathogenic factors

Hyperergy is more intensive reaction then normal (high reflexes, allergic reactions, child reactivity)

Hypoergy is low reaction of physiological systems to surroundings (asymptomatic diseases), reactivity of a senile organism)

Anergy is absence of organism’s response (coma, shock, narcosis)

Disergy is inverted response, opposite to normal (vasodilation to cold, expansion of a pupil to light)

Организм төзімділігі – ауру туындататын ықпалдарға организмнің тұрақтылығы (resisteo-қарсы тұру)

Резистентность организма - устойчивость организма против болезнетворных воздействий (resisteo-сопротивление).

Organism’s resistance is resistance against pathogenic factors.

Реактивтіліктің түрлері

Түрлік – реактивтіліктің жалпы түрі, бүкіл бір түрдің жауап қайтару ерекшелігі (құстардың мекенін ауыстыруы, сүтқоректілердің қысқы ұйқысы, түрлік иммунитет)

Видовая - наиболее общий вид реактивности, особенности реагирования целого вида (миграция птиц, зимняя спячка млекопитающих, видовой иммунитет)

Species reactivity - is a complex protective reactions of different species of animals to surroundings, general type of reactivity (ex. migration of birds, hibernation of mammal, species immunity)

Топтық - түрдің ішіндегі кейбір топтардың жауап қайтару ерекшелігі (жыныс, жас, конституция, нәсілдік ерекшелік, қан топтары, ж.б.)

Групповая - особенности реагирования отдельных групп индивидуумов в пределах вида (пол, возраст, конституция, расовая принадлежность, группа крови и др.)

Group reactivity is the response of several individuals within the species (ex. sex, age, constitution, race, group of blood)

Даралық - еке тұлғалардың реактивтілігі, әр адам қайталанбайтын тұлға екендігін көрсетеді

Индивидуальная - особенности реагирования индивидуума, определяет уникальность индивидуума

Individual reactivity is an individual's particular response unique to each person

Реактивтілік физиологиялық (организмнің қалыпты жауабы)

Патологиялық (организмнің қалыптан тыс жауабы) болып бөлінеді.

Физиологическая реактивность - адекватные реакции организма

Патологическая реактивность - неадекватные реакции организма

Physiological reactivity is adequate organism’s response

Pathological reactivity is inadequate organism’s response

Арнайыланған немесе иммунологиялық реактивтілік – антигеннің әсеріне антидене Specific (immunological) reactivity is organism’s response to antigen

Специфическая, иммунологическая реактивность – ответная реакция на антиген

Specific (immunological) reactivity is organism’s response to antigens

Дене бітімі (лат. constitutio – жағдай, қасиет) – тұқым қуалаушылықтың және жүре пайда болған қасиеттер негізінде қалыптасқан, жеке тұлғалардың құрылымдық, функциялық және жандүниелік ерекшеліктерінің жиынтығы.

Конституция (от лат. constitutio – состояние, свойство) - это совокупность морфологических и функциональных особенностей организма, формирующих состояние его реактивности, сложившихся на основе наследственных и приобретенных свойств.

Constitution (from Lat. Constitutio - state property) – is a set of morphological and functional characteristics of the body, forming the state of its reactivity, formed on the basis of inherited and acquired properties.

ӘДЕБИЕТТЕР:

Негізгі

1. Ә.Нұрмұхамбетұлы. Клиникалық патофизиология. – Алматы; РПО «Эверо», 2010. –Б. 8-27

2. Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – Б. 73-82

3. Патофизиология// Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2012., том 1, С.73-89, 232-319

4. Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 30-87.

5. Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. - С. 73-89.

6. Патофизиология. Основные понятия. // под ред А.В. Ефремова. – Москва: ГЭОТАР-Медиа. – 2008. – С. 12-21

Қосымша

7. Патология Учебник для студентов фармацевтических факультетов медицинских вузов// под ред. В.П.Куликова, В.М. Брюханова - Барнаул, 2007.-С. 21-31

8. Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 17-33.

9. .Зайчик А.Ш. ,Чурилов Л.П.Общая патофизиология. Учебник для медицинских ВУЗов.Том 1, Санкт-Петербург, 2005, С. 29-110

10. Имамбаева А.А. Патофизиологические основы побочного действия лекарственных средств- Алматы, 2005, с.90

БАҚЫЛАУ

• Тәжірибенің нәтижелері бойынша қорытындыларды тексеру

• Глоссариймен жұмыс істеуді тексеру

№ 3 ТАҚЫРЫП. СУ-ЭЛЕКТРОЛИТ АЛМАСУЫНЫҢ БҰЗЫЛЫСТАРЫ ЖӘНЕ ҚСҮ

Сабақтың мақсаты:

• Су-электролит тепе-теңдігінің және ҚСҮ патофизиологиясы бойынша білім калыптастыру.

• Теориялық материалдан алған білімдерін су алмасу бұзылыстарына арналған тәжірибенің нәтижелерің талдағанда қолдану

• ҚСҮ бұзылыстарының патогенезінің сызбанұсқасымен жұмыс істегенде теориялық білімді қолдану

• Теоретикалық материалды талдағанда глоссарийді үш тілде қолдану дағдыларын қалыптастыру

• Сабақтың сұрақтары бойынша пікірталас жүргізгенде коммуникативті дағдыларды қалыптастыру

Оқыту міндеттері:

• Су-электролит тепе-теңдігінің және ҚСҮ бұзылыстарының этиологиясы және патогенезі бойынша білім калыптастыру

• Су алмасу бұзылыстарына арналған тәжірибенің нәтижелерің талдауға арналған дағдыларды қалыптастыру

• ҚСҮ бұзылыстарының патогенезінің сызбанұсқасымен жұмыс істейтін дағдыларды қалыптастыру

• пікірталас жүргізуге керекті коммуникативті дағдыларды жетілдіру

Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Организмдегі су тепе-теңдігі бұзылуының түрлері.

2. Сусыздану, патогенезі бойынша түрлері. Әртүрлі гипогидриялардың себептері, патогенезі және көріністері.

3. Оң су тепе-теңдігі (изо-, гипо-, гиперосмолялдық гипергидрия), себептері, патогенезі. «Сумен улану» туралы түсінік, себептері, даму тетіктері.

4. Ісіну, түрлері. Ісінудің патогенездік жайттары, сипаттамасы.

5. Ісінулердің клиникалық түрлері, даму жолдары.

6. Гипо- және гипергидриялардың патогенездік емдеунің қағидаттары.

7. ҚСҮ бұзылыстарының патогенезі мен теңгерілу дәрежесіне қарай жіктелуі

8. ҚСҮ бұзылыстары туралы түсінік, жіктелуі

9. ҚСҮ бұзылыстарының себептері, теңгерілу тетіктері, организмдегі өзгерістер.

10. ҚСҮ бұзылыстарын қалпына келтірудің патогенездік ұстанымдары

Оқыту мен сабақ жүргізу тәсілдері:

Студенттер арасында оқытушының қатысуымен және бақылауымен сабақтың негізгі сұрақтары бойынша пікірсайыс, ісінулердің мөделін алатын тәжірибені көрсету, ҚСҮ бұзылыстары патогенезінің сызбанұсқасын зерттеу, аз топта жұмыс жасау (тәжірибелік тапсырма бойынша қорытындыларды қалыптастыру, ҚСҮ бұзылыстары патогенезінің сызбанұсқасын талдау).