Добавил:

Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.

Вуз:

Российская открытая академия транспорта МИИТ

Предмет:

[НЕСОРТИРОВАННОЕ]

Файл:

Изучаем кыргызский язык 2015.doc

Скачиваний:

Добавлен:

01.07.2025

Размер:

22 Мб

Скачать

☆

<<< < Предыдущая 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 2223 / 4123 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 > Следующая >>>

Саматтын үй-бүлөсү

Саматтын үй-бүлөсү ынтымактуу. Анын үй-бүлөсү алты кишиден турат. Азыркы убакта бул чоң үй-бүлө болуп эсептелет. Саматтын чоң ата чоң энеси иштешпейт. Алар бааргерлер. Анын атасы фирмада иштейт, 45 жашта. Апасы – мугалим, 40 жашта.

Саматтын Жамийла деген карындашы бар, ал – окуучу. Саматтын ити бар, анын аты Лорд. Самат үй-бүлөсү менен чоң үйдө турушат.

Сөздүк: ынтымактуу – дружная; алты кишиден турат – состоит из шести человек; ит – собака.

6-көнүгүү: Төмөнкү сүйлөмдөрдү окуп, текст менен салыштырып, туура формада жазгыла.

Үлгү: Саматтын үй-бүлөсү ынтымактуу эмес.

– Жок, андай эмес. Саматтын үй-бүлөсү абдан ынтымактуу.

1) Анын үй-бүлөсү кичине эмес.

–

2) Саматтын чоң атасы иштейт.

–

3) Чоң энеси фирмада иштейт.

–

4) Апасы пенсияда.

–

5) Карындашы университетте окубайт.

–

7-көнүгүү:Өзүңүздүн үй-бүлөңүз жөнүндө жазып жана айтып бериңиз.

8-көнүгүү:Диалогду 2–3 киши болуп ойногула жана төмөнкү сүйлөмдөргө терс формада жооп бергиле.

– Бул кимдин үй-бүлөсү?

– Бул Айжандын үй-бүлөсү.

– Анын үй-бүлөсү чоңбу же кичинеби?

– Анын үй-бүлөсү абдан чоң, он кишиден турат.

– Айжан кайдан болот?

– Алар Таласта жашашат.

– Айжандын атасы – айыл өкмөтү, апасы – доктур.

Эки эгиз агасы доктур болуп шаарда иштешет. Эки эжеси

тигүүчү, бир иниси бийчи, эки сиңдиси окуучулар,

бир иниси балдар бакчасына барат.

Суроолор: Үлгү: – Бул Айжандын үй-бүлөсүбү?

– Жок, бул Айжандын үй-бүлөсү эмес.

– Айжандын үй-бүлөсү кичинеби?

– .

– Анын атасы бизнесменби?

– .

– Анын апасы бийчиби?

– .

– Анын эки агасы тигүүчүбү?

– .

9-көнүгүү:Сүйлөмдөрдү туура түзгүлө:

Үлгү: Жашайсыңбы, сен, айылда

– Сен айылда жашайсыңбы?

1) Чоң, үй-бүлөсү, бар, Асандын. – .

2) Иштейт, Саматтын, эжеси, эсепчи, болуп. – .

3) Театрда, бийчи, ал. – .

4) Үй-бүлө, ынтымактуу, биздин. – .

10-көнүгүү:Сүрөттү карап, суроолорго жооп бергиле.

– Бул кандай үй-бүлө?

– .

– Бул үй-бүлөдө канча киши бар?

– .

– Алар эмне кылып жатышат?

– .

– Чоң апасынын кимди кармап отурат?

– .

– Апасы жана атасы эмне кылып жатышат?

– .

11-көнүгүү:Сүйлөмдөрдөгү учур жана келер чакта турган этиштерди таап, астын сызгыла:

Менин атым Мээрим. Мен Бишкекте жашайм. Мен Медицина Академиясында, 4-курста окуйм. Атам – мугалим, ал мектепте иштейт. Апам иштебейт. Мен Академияга күнүгө маршруттук такси менен барам. Эки жылдан кийин мен Академияны бүтөм. Анан ооруканада доктур болуп иштейм.

12-көнүгүү:Төмөнкү этиштерди колдонуп, жөнөкөй учур чакта жана айкын келер чакта сүйлөм түзгүлө:

Бар, кел, жаша, оку, иште, көр, сүйлөш, кур, саламдаш, тааныш, кет.

13-көнүгүү:Сөз айкаштарын которуп, үлгүдөгүдөй иштегиле:

Үлгү: – Мага борщ жагат. Сага жагабы?

– Жок, мага борщ жакпайт.

борщ рассольник жареная картошка

рисовый суп лагман суп лапша

жареные котлеты манты

сыр пельмени

14-көнүгүү:Окугула, которгула жана жаттагыла:

Нан ооз тий / тийиңиз Чай ич / ичиңиз

Тамактан ал / алыңыз Конокко кел / келиңиз

Конок болуп кет / кетиңиз

15-көнүгүү:Бул кайсы бөлмө? Бөлмөнүн ичинде эмне бар айтып бергиле.

16-көнүгүү:Сүрөттөрдү карап, аңгеме түзгүлө.

а ) б) в)

г ) д)

ГРАММАТИКА

АДАТ ӨТКӨН ЧАК

ПРОШЕДШЕЕ ДЛИТЕЛЬНОЕ ВРЕМЯ

Адат өткөн чак обозначает действие, которое происходило многократно, в течение длительного времени в прошлом. Обычно употребляются со следующими наречиями:

мурун – раньше

былтыр – в прошлом году

ошол жылы – в том году

основа глагола

-чу (чү)

личные аффиксы

Жак жекелик сан көптүк сан

Лицо (единственное число) (множественное число)

I бар+чу+мун бар+чу+буз

II бар+чу+суң бар+чу+суңар

бар+чу+суз бар+чу+суздар

III бар+чу бар+ыш+чу

Мисалдар: Мен мурун бул мектепте окучумун.

Я раньше учился в этой школе.

Сен мурун бийге катышчусуңбу?

Ты раньше занималась танцами.

Алар мурун бул жерде жашашчу.

Они раньше жили здесь.

17-көнүгүү:Төмөнкү сүйлөмдөрдү окуп, чак жана жак мүчөлөрүн тапкыла:

1) Мен мурун мектепте иштечүмүн.

2) Сен былтыр бассейнге көп барчусуң.

3) Сиз ошол жылы китеп көп окучусуз.

4) Ал мурун ыр жазчу.

5) Биз былтыр музейге аз барчубуз.

6) Силер ошол жылы иштечү эмессиңер.

7) Алар мурда сүрөт көп тартышчу.

18-көнүгүү:Төмөнкү этиштерге адат өткөн чактын мүчөсүн улагыла:

1) Китепканадан реферат жазчумун.

2) Ал мурун киного көп бар____.

3) Сен мурун Интернете көп отур____.

4) Биз былтыр шаардын четине көп чык____.

5) Алар музыка көп ук____.

19-көнүгүү:Адат өткөн чактын мүчөсүн улап, сүйлөмдөрдү которгула:

1) Ал мурун сүрөт тарт_____ эмес.

2) Сен былтыр балык карма_____ эмессиң.

3) Биз мурун бул жөнүндө сүйлө_____ эмеспиз.

4) Мен мурун тамак жасаганды бил_____ эмесмин.

5) Силер былтыр жолук_____ эмессиңер.

6) Алар мурун Бишкекте бол_____ эмес.

20-көнүгүү:Төмөнкү рецептти окугула жана үйдөн жасагыла:

– Сен манты жасаганды билесиңби?

– Ооба, билем.

– Кантип жасайт?

– Макул, угуп тур.

–Камырга: 1 кг унга туз кошуп жуур.

Майлуу этти туура, пияз, кичине картошка

туурап, пияз, туз, калемпир, мурч кошуп, аралаштыр.

Анан камырды жука кылып жай, төрт чарчы кес.

Кесилген камырга кичине фарш салып, түйөбүз.

Аны касканга салып, 40 мүнөт бууга бышырабыз.

Сөздүк:

үйрөт – научить

угуп тур – послушать

жуур – месить (тесто)

камыр – тесто

буу – пар

бышыр – варить

жука – тонкий

жай – раскатать

төрт чарчы – квадратный

түй – лепить

Өзүңүрдүн жакшы көргөн тамагыңардын кантип жасалышын айтып бергиле:

21-көнүгүү:Төмөнкү сүрөттүн атын жазып үлгүдөгүдөй иштегиле:

Үлгү: – Майлыкты жылдырып коюңузчу.

– Мына алыңыз.

22-көнүгүү:Төмөнкү тамактарды эмнеден жасалган жана кантип жасалат айтып бергиле:

бешбармак

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

шорпо

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

палоо

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

манты

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

23-көнүгүү:Сүрөттөрдүкарап, аңгеметүзгүлө:

А) Б) В)

Г) Д) Е) Ж)

24-көнүгүү:Сүрөт боюнча текстти окугула жана тапшырмаларды аткаргыла:

Б үгүн сегизинчи март. Бул күнү эркектердин баары аялдарды куттукташат. Биз дагы – чоң атам, атам жана мен – апамды, чоң апамды жана Айшаны куттуктадык. Абдан көңүлдүү болду. Биз ар түрдүү белектерди сатып алдык, анан чоң атам эң кооз, таттуу торт сатып келди. Белектерди берип жатып, чоң атам мындай деди: «Майрамыңар куттуу болсун, эч качан оорубагыла, дайыма бактылуу болгула!»Апам менен чоң энем болсо ар түрдүү тамактардыдаярдап коюшуптур. Биз майрамды көңүлдүү өткөрдүк.

Сөздүк: көңүлдүү – весёлый, весело

ар түрдүү – разный

белек – подарок

куттукта – поздравлять

каала – желать

Тапшырма: Текстбоюнчасуроолордутүзгүлөжанааларгажоопбергиле:

Майрамдарда жакын адамдарына кандай каалоолорду айтуу керек?
Сен кандай тамактарды жакшы көрөсүң, майрам күнү кандай тамактарды жасайсың?
Берилген сөздөргө антонимдерди жазгыла:

бактылуу – счастливый көңүлдүү – весёлый, весело

таттуу – сладкий аялдардыкуттуктоо – поздравлять женщин

25-көнүгүү:Кроссворду толтургула:

Туурасынан (по горизонтали) Тикесинен (по вертикали):

1) кто пасет овец 3) благославение

2) кто готовит сладости 4) что водит водитель

5) мужской цветок

6) гранат

26-көнүгүү:Төмөнкүмакал-лакаптардыокугула, которгула:

1) Катын алганча – отун ал.

2) Атаны сыйлаган абийир табат, энени сыйлаган элге жагат.

3) Элек сурап барып, эрге тийип кетиптир.

4) Үңкүр да болсо үйүм бар, аюу да болсо чалым бар.

5) Кыздуу үйдө кыл жатпайт.

6) Балалуу үй – базар, баласыз үй – мазар.

7) Хандын сарайынын тардыгы ай, алачыгымдын кендиги ай.

27-көнүгүү:Жаңылмачты окугула жана жаттагыла:

Алым алманы көрүп,

Кызыга баштады.

Анан алманы алам деп.

Асылып кала таштады.

28-көнүгүү:Өзүңдүнүй-бүлөңдүнбутагынтарт. Бош клеткалардын ичине аттарын жаз:

Полотно 208

БЕШИНЧИ-АЛТЫНЧЫ САБАК

ПЯТЫЙ-ШЕСТОЙ УРОК

5-6

Тема: Менин үйүм. Боз үй

Мой дом. Юрта

1 -көнүгүү: Сүрөттү карап, сызыкчанын ордуна керектүү сөздөрдү койгула жана кайсы бөлмө экенин тапкыла:

жатак бөлмө конок бөлмө

Бул бөлмө чоң жана жарык. Көчөгө караган ________ бар. Терезенин жанында ________, анын үстүндө ________ турат. Анын үстүндө календарь илинип турат. Сол жакта ________ турат. Бурчта ________ бар. Жерде ________ салынып турат. ________ илинип турат.

ГРАММАТИКА

СӨЗ ЖАСООЧУ -луу мүчөсү

СЛОВООБРАЗУЮЩИЙ аффикс -луу

Зат атооч

-луу (л**)

Сын атооч

Зат атооч	Аффиксы	Сын атооч
Основа на гласную «-р» и «й»	-луу, -лүү	Бала+луу = балалуу
Основа на звонкую согласную	-дуу, -дүү	Акыл+дуу = акылдуу
Основа на глухую согласную	-туу, -түү	Кабат+туу = кабаттуу

Мисалдар:балалуу аял акылдуу бала

Терс формадагы -сыз мүчөсү

Аффиксотрицательной формы -сыз

Зат атооч

-сыз (с*з)

Зат атооч

Аффиксы

Сын атооч

Все существительные

-сыз

-сиз

-суз

-сүз

Бала+сыз = баласыз

Эрк+сиз = эрксиз

Суу+суз = суусуз

Жүрөк+сүз = жүрөксүз

Мисалдар: оокатсыз үй баласыз аял

СҮЙЛӨШҮҮ ПРАКТИКАСЫ

ПРАКТИКА РЕЧИ

2-көнүгүү:Төмөнкү сүйлөмдөрдү окуп -луу, -сыз мүчөлөрүнүн астын сызгыла:

1) Мен көп кабаттуу үйдө жашайм.

2) Бул кыз абдан сымбаттуу.

3) Ал уятсыз киши.

4) Кыргызстан көп улуттуу өлкө.

5) Казахстан суусуз, талаалуу жер.

3-көнүгүү:Төмөнкү зат атоочторго -луу, -сыз мүчөлөрүн улап жазгыла:

Токой _____ жер, мал _____ киши, эки кабат_____ үй, уят_____ жигит, суу_____ өрөөн, тоо_____ өлкө, ыйман_____ келин, күч_____ адам, даам_____ тамак.

4-көнүгүү:Сызыкчанын ордуна кашаадагы тиешелүү сөздөрдү жазгыла:

Мен азыр шаарда ________. Мен сабактан кийин үйгө ________. Мирбек айылда ________. Биздин айыл тоонун жанында ________. Шаардын четинде ________ үйлөр көп.

(барам, жашап жатам, жайгашкан, менчик, жашайт)

5-көнүгүү:Сүрөттөрдү карап чакан текст түзгүлө: