Терс формадагы татаал этиштер глагол множественного числа
В кыргызском языке глагол во множественном числе, в повелительном наклонении образуется следующим образом:
Глагол в повелительном наклонении |
+ |
+гыла |
Если основа глагола в повелительном наклонении заканчивается на гласный или звонкий согласный |
-гыла, -гиле, -гүлө, -гула |
Если основа глагола в повелительном наклонении заканчивается на глухой согласный |
-кыла, -киле, -күлө, -кула |
Мисалы: Баргыла! Идите!
Келгиле! Приходите!
Уккула! Слушайте!
Жаткыла! Ложитесь!
35-көнүгүү. Сүйлөмдөрдү окугула (Прочитайте предложения):
Тынч отургула. Сидите тихо.
Лекцияны көчүргүлө. Перепишите лекцию.
Текстти жазгыла. Напишите текст.
Суроо бергиле. Задавайте вопрос.
Жооп бергиле. Отвечайте.
36-көнүгүү. Чекиттердин ордуна керектүү мүчөлөрдү койгула, окугула (Прочитайте и вместо точек вставьте нужные окончания):
Мисалы: Студенттер, текстти оку_____ –Студенттер, текстти окугула!
Кыздар университетке кел_______
Лекцияда тынч отур____________
Текстти оку____________________
Сабакты жаз__________________
Сүйлөмдү түз_________________
Окутуучуну ук________________
Көңүгүүнү көчүр______________
Терс формадагы татаал этиштер Глаголы с отрицательной частицей во множественном числе
Глагол в повелительном наклонении |
+ба |
+гыла |
37-көнүгүү: Берилген этиштерди көптүк түрдүн формасында койгула (Данные глаголы поставьте в форме множественного числа):
барба_______, ойнобо_______, бербе_______, сүйлөбө_______,
(не иди) (не играй) (не давай) (не говори)
окуба_______, которбо_______, бийлебе_____, кара__________,
(не учи) (не переводи) (не танцуй) (не смотри)
уктаба______, жоголбо______, кирбе_______, төлөбө________,
(не спи) (не теряйся) (не входи) (не плати)
айтпа______, жоготпо______, кетпе________, үйрөтпө_______,
(не говори) (не потеряй) (не уходи) (не учи)
качпа______, тоспо________, ичпе________, көрсөтпө______,
(не убегай) (не преграждай) (не пей) (не показывай)
учпа_______, сокпо________, чекпе_______, төкпө_________.
(не лети) (не бранись) (не кури) (не разливай)
38-көнүгүү. Төмөнкү сүйлөмдөрдү терс формасында жазгыла (Данные предложения напишите в отрицательной форме):
Балдар, тынч отургула–
Кыздар, сүйлөгүлө–
Силер келгиле–
Аудиторияга келгиле–
Паркта ойногула–
Доскага жазгыла–
Сөздү кайталагыла–
Текстти уккула–
!!!В кыргызском языке звук «Ж» выражается двумя различными способами:
а) в русском языке звук «Ж» произносится тверже чем в кыргызском языке;
б) в кыргызском языке звук «Ж» произносится мягко.
Мисалы: а) кружок, журнал, Женя, Журавлев,
б) жок, журт, Жусупбек, Жеңиш.
39-көнүгүү.«Ж» тыбыштарды айырмалап окугула (Правильно прочитайте звук «Ж»):
Менеджмент, желек, жылдыз, Женя, инженер, жумуртка, жыйырма, Жана, журнал, жаз, жакшы, кружок, жвачка, жашыл, жалгыз, жаш, жаса.
40-көнүгүү. «Н» жана «Ң» тыбыштарды айырмалап окугула (Прочитайте правильно, различая звуки «Н» и «Ң»):
он – оң кон – коңтур тын – тың
мен – мең кен – кең чын – чың
тон – тоң күн – күң эн – эң
мин – миң тан – таң чан – чаң
!!!В кыргызском языке частица-бы присоединяется к основе слова.
слово+-бы
Если основа слова заканчивается на гласный и звонкий согласный |
-бы, -би, -бу, -бү |
Если основа слова заканчивается на глухой согласный |
-пы, -пи, -пу, -пү |
Мисалы:
Существительное: – Бул атаңбы? – Это твой отец?
Глагол: –Сен Бишкекте жашайсынбы? – Ты живешь в Бишкеке?
Прилагательное: –Ден-соолугуң жакшыбы? – Как твое здоровье?
41-көнүгүү. Сүйлөмдү керектүү мүчө коюп бүтүргүлө (Закончите предложения, присоединяя нужный аффикс):
Мисалы: –Бул Алиябы?
– Бул университет_____? – Бул өтүк_____?
– Бул окутуучу_____? – Бул көчө_____?
– Бул аудитория_____? – Бул дүкөн_____?
– Бул театр_____?
42-көнүгүү. Уккула, кайталагыла жана окугула (Слушайте, повторяйте и читайте):
– Бул Айнурабы? – Ооба, бул Айнура.
– Жок, бул Айнура эмес.
– Бул студентпи? – Ооба, бул студент.
– Жок, бул студент эмес.
– Бул рефератпы? – Ооба, бул реферат.
– Жок, бул реферат эмес.
– Бул сөздүкпү? – Ооба, бул сөздүк.
– Жок, бул сөздүк эмес.
– Бул апабы? – Ооба, бул апа.
– Жок, бул апа эмес.
43-көнүгүү. Төмөнкү зат атоочторду катыштырып сүйлөм түзгүлө (Употребляя следующие существительные составьте предложения):
Үлгү: Бул сүтпү? – Ооба, бул сүт.
– Жок, бул сүт эмес.
Шаар, окучу, көчө, деканат, самын, эшик, дүкөн.
44-көнүгүү. Модель боюнча иштегиле (Работайте по модели):
Мисалы: Бул үйбү? – Ооба, бул уй.
Бул эшикпи? Бул кызбы? Бул китеппи? Бул балабы?
45-көнүгүү. Модель боюнча иштегиле (Работайте по модели):
Үлгү: – Бул балабы?
– Жок, бул бала эмес, бул кыз.
1)
2)
3)
1) Бул китеппи?_____________________________________________________________
2) Бул атабы?_______________________________________________________________
3) Бул мугалимби?___________________________________________________________
46-көнүгүү. Суроолорго оң, карама-каршы жооп бергиле (Дайте положительный и отрицательный ответы на следующие воросы):
Мисалы: – Бул апабы?
– Ооба, бул апа.
– Жок, бул апа эмес.
– Бул университетпи?
–_____________________________________________
–_____________________________________________
– Бул тообу?
–________________________________________
–________________________________________
– Бул мейманканабы?
– ____________________________________________
– ____________________________________________
– Бул базарбы?
–________________________________________
–________________________________________
– Бул дүкөнбү?
– ________________________________________________________
– ________________________________________________________
47-көнүгүү. Уккула, кайталагыла жана окугула (Слушайте, повторяйте и читайте):
– Бул студентпи же окуутучубу? – Бул студент.
– Бул деканбы же окуучубу? – Бул декан.
– Бул рефератпы же докладбы? – Бул реферат.
– Бул мугалимби же сатуучубу? – Бул сатуучу.
48-көнүгүү. Төмөнкү сүрөттү карап, суроолорго жооп бергиле (Посмотрите на данные картинки и ответьте на вопросы:
Бул директорбу же доктурбу?
Бул үстөлбү же отургучпу?
Бул мугалимби же дарыгерби?
Бул сүтпү же дарыбы?
49-көнүгүү. Модель боюнча берилген сөздөргө суроо бергиле (Задайте вопрос к данным словам по модели):
Мисалы: Китеп/дептер – Бул китеппи же дептерби?
– Бул китеп.
а)алма / өрүк – _________________________________________________
б)терезе / эшик – _________________________________________________
в)газета / журнал – _________________________________________________
г)ата / апа – _________________________________________________
д) үстөл / отургуч – _________________________________________________
е) окуучу / студент – _________________________________________________
ж) мугалим / профессор – _________________________________________________