Өздүк ат атоочтор личные местоимения
В кыргызском языке к личным местоимениямзадается вопрос Ким? Кимдер? – Кто? Личные местоимения имеют формы единственного и множественного числа:
Единственное число Жекелик сан |
Множественное число Көптүк сан |
Мен – я Сен – ты Сиз – вы Ал – он, она, оно |
Биз – мы Силер – вы Сиздер – вы (вежливая форма) Алар – они |
В кыргызском языке существительные могут определяться по личному окончанию, в зависимости от того к какому личному местоимению они относятся.
Мисалы: Грамматическое лицоединственноемножественное
Например:
1 бала + мын бала + быз
2 бала + сың бала + сыңар
бала + сыз бала + сыздар
3 бала бала
Личные местоимения и личные окончания существительных изменяются соответственно закону сингармонизма.
Личные местоимения |
Существительные с личными местоимениями |
Единственное число |
|
Мен Сен Сиз Ал |
-мын (-м*н) -сың(-с*ң) -сыз(-с*з) ------------------- |
Множественное число |
|
Биз Силер Сиздер Алар |
-быз (-б*з) -сыңар (-с*ң*р) -сыздар (-с*зд*р) ----------------------- |
Мисалы:
Мен мугалиммин. – Я учитель.
Сенмугалимсиң. –Ты учитель.
Сиз мугалимсиз. – Вы учитель.
Ал мугалим. – Она учитель.
50-көнүгүү. Көрсөтмө көңүгүү. Окугула жана эсиңерге сактагыла (Наглядное упражнение. Читайте и запоминайте):
Единственное число:
Мең кызмын,доктурмун,эсепчимин,сүрөтчүмүн.
Сен кызсың,доктурсуң,эсепчисиң,сүрөтчүсүң.
Сиз кызсыз,доктурсуз,эсепчисиз,сүрөтчүсүз.
Ал кыз,доктур,эсепчи,сүрөтчү.
Множественное число:
Биз кызбыз,доктурбуз,эсепчибиз,сүрөтчүбүз.
Силер кыздарсыңар,доктурларсыңар,эсепчилерсиңер.
Сиздер кыздарсыздар,доктурларсыздар,эсепчилерсиздер, сүрөтчүлөрсүздөр.
Алар кыздар,доктурлар,эсепчилер,сүрөтчүлөр.
51-көнүгүү. Таблица боюнча мүчөлөрдү туура койгула (Используя таблицу правильно употребите окончания):
а)Менырчы___________,эне___________,окуучу___________.
б)____________________,______________,_________________.
в)____________________,______________,_________________.
52-көнүгүү. Чекиттерди жак мүчөлөрү менен толтургула (Вместо точек поставьте личные аффиксы):
Үлгү:Биз студент………..–Биз студенттербиз.
Биз апа……….., алар окутуучу………..., сен байке………..,
сиз кызматчы………., ал мышык……….., сиздер эсепчи………..,
биз доктур……….., мен инженер…………, силер котормочу………...
53-көнүгүү. Сол жактагы ат атоочторду оң жактагы сөздөр менен тууралап тапкыла (Местоимения с правой стороны правильно употребите со словами с левойстороны):
Биз
Силер
Сиздер
Алар |
окутуучулар студенттер студенттерсиздер эсепчилер окуучуларбыз сүрөтчүлөр доктурсуңар |
54-көнүгүү. Жактама ат атоочторду тууралап койгула (Правильно употребите личные местоимения):
__________студентсиң ___________студентсиңер
__________карыямын ___________карыябыз
__________ырчы ___________ырчылар
__________мугалимсиз ___________мугалимсиздер
I-БӨЛҮК