Созвучие гласных

В кыргызском языке существуют парные гласные, которые, в свою очередь, гармонируют между собой. В кыргызском языке это называют законом сингармонизма, т. е. происходит созвучие гласных звуков. Вот следующие парные гласные:

а – ы

о – у

ө - ү

е/э – и

Мисалы: балык – рыба

быштак – творог

окуучу – ученик

эшик – дверь

көмүр – уголь

Эти гласные меняются следующим образом:

а	ы
о	у
э/е	и
ө	ү

Этого правила придерживаются и окончания. К примеру мы можем привести следующие окончания-дан, -тан, -нан (от). К примеру гласные пары «а-ы», «ы» изменяется на «а» в обычной форме окончания.

балык (рыба) – балыктан (от рыбы)

Мисалы: Бишкек– Бишкектен

Талды-Суу– Талды-Суудан

Америка– Америкадан

Некоторые окончания применяются в направлении на право. Например, в окончаниях родительного падежа -дын, -тын, -нын.

Мисалы: Бишкек– Бишкектин

Талды-Суу– Талды-Суунун

бала– баланын

кыз– кыздын

Зат атоочтун көптүк саны Существительные множественного числа

К существительным множественного числа в кыргызском языке задаются вопросы кимдер? – кто? эмнелер? – что? которые имеют следующие окончания:

если слово оканчивается на гласную или «р»	-лар, -лер, -лор, -лөр
если слово оканчивается на звонкую согласную	-дар, -дер, -дор, -дөр
если слово оканчивается на глухую согласную	-тар, -тер, -тор, -төр

19-көнүгүү. Уккула, кайталагыла жана окугула (Слушайте, повторите и прочитайте):

алма – алмалар

тоо – тоолор

терезе – терезелер

төө – төөлөр

кыз – кыздар

корооз – корооздор

мугалим – мугалимдер

көл – көлдөр

мышык – мышыктар

топ – топтор

китеп – китептер

өрдөк – өрдөктөр

20-көнүгүү. Сөздөрдү туура окугула, жаттагыла (Правильно прочитайте и выучите следующие слова):

Булар кимдер?

Булар кыздар Булар студенттер

Булар балдар Булар кишилер

Булар эмнелер?

Булар бактар Булар китептер Булар көздөр

21-көнүгүү. Жекелик сандагы зат атоочторго көптүк сандын мүчөлөрүн улагыла (К существительным единственного числа присоедините аффиксымножественного сисла):

Үлгү: окутуучу – окутуучулар

студент __________ шаар____

университет______ эл____

китеп________ калем____

алма______ сызгыч____

үй_______ үстөл____

көчө_____ окуучу____

22-көнүгүү. Берилген сөздөргө көптүк сандын мүчөлөрүн улагыла (К данным выражениям правильно присоедините аффиксы множественного числа):

ү й -лер

бөлмө -тер

куш -лар

терезе -лөр

доска -тер

кыз -дар

студент -тар

байке -дер

өтүк -лер

эже -тор

ат -лер

калем -тар

23-көнүгүү. Берилген сөздөрдү көптүк санда жазгыла, эки топко бөлгүлө (Данные слова напишите вомножественном числе, разделите их на две группы):

Айдоочу, автобус, бизнесмен, дарыгер, эсепчи, калем, сыналгы, сызгыч, стол, китеп, саат, кыз, дарак.

Кимдер? Эмнелер?

24-көнүгүү. Жекелик сандагы зат атоочторго көптүк сандын мүчөлөрүн улагыла (К существительным единственного числа присоедините аффиксы множественного числа):

Үлгү: сүрөт – сүрөттөр китеп – китептер

күйөө _________

тоо_________

бала_________

ата_________

көчө_________

суу_________

үй_________

эшик_________

парта _________

ини_________

таш_________

дүкөн _________

сот_________

кат_________

институт______

китеп_________

ырчы_________

куруучу_______

мышык_______

кыз_________

25-көнүгүү. Берилген сөздөргө көптүк сандын мүчөлөрүн туура улагыла (К данным словам правильно присоедините аффиксы множественного числа):

а дис -дар

кыз -тер

доска -лер

терезе -лар

бөлмө -тер

өрдөк -төр

окутуучу -лар

и шмер -лөр

апа -дар

күйөө -лөр

уул -лор

үй -лер

26-көнүгүү. Уккула, кайталагыла жана окугула (Слушайте, повторяйте и читайте):

– Булар студенттер

– Булар кимдер? – Булар адистер

– Булар окутуучулар

– Булар көчө

– Булар эмнелер? – Булар аудиториялар

– Булар гүлдөр

– Булар койлор

– Булар эмнелер? – Булар уйлар

– Булар тооктор

27-көнүгүү. Сүрөттөрдүн астына сөздөрдү керектүү формада койгула (Слова под картинками поставьте в нужной форме):