37. Бұлттардың микрофизикалық сипаттамалары.

Бұлттардың маңызды микрофизикалық сипаттамалары мыналар болып табылады:

1. Бұлттар элементінің агрегаттық күйі

2. Бөлшектердің өлшемі, олардың көлемі және салқындаған концентрация, яғни бірлік көлемдегі бөлшектің саны және бұл сулылығы.

3. Бұлттың температурасы мен ылғалды бұлттылық

Агрегаттық күйі көп жағдайда көзбен шамалап анықталады. Ол бойынша бұлттарда тамшылары бар жоғы анықталады. Кейде нақтылау үшін қосымша ерекшеленетінін де ескеру қажет. Температура 0 градус жоғары немесе төмен оптикалық кұбылыста ұшақтардың мұздануы және т.б. -10°С температура барлық бұлттар су тамшысынан тұрады, тек кейде ғана онда қар ұшқын мен бұрыштарында байқалады. Температура -10°С та -30°С аралығында төмендегенде бұлттарда салқындаған тамшы мұздаған кристалдары да кездеседі және -30°С тан төмен температурада бұлттар тек қана судың қатты фазасынан пішіні бойынша мұз кристалдарынан тұрады. Сонымен бұлттар үш топқа бөлінеді:

1. Сулы, суық тамшылы

2. Мұзды кристалды бұлттар

3. Аралас салқындаған су тамшылары мен салқындаған кристал сулы бұлттар жылдың жылы мезгілінде байқалады.

Бұл бұлттардың үш түрі де атмосфера жағдайындағы бірдей бөліктерде кездеседі. Салқындаған тамшылар жоқ сулы бұлттар әрқашанда 0°С изотермадан төмен орналасқан. Оларға жылдың жылы мезгілінде төменгі бұлт көбінесе стратус, стратокумулус, нимбостратус, кумулус барлық түрлері, ал тропикте кумулус, нимбуласус жатады. Салқындаған су тамшылары көбінесе ортаңғы бұлт қабаттарында алтостратус алтокумулус, ал қыста стратус, стратокумулс, кумулусконгестус кездеседі. Олар барлық бұлттарды емес, тек емес 0 изотермадан орналасқан бөлігінде болуы мүмкін. Салқын тамшылар көбінесе аралас бұлттарда кездеседі. Олардың болуы жауын-шашын пайда болуында үлкен рөл атқарады. Мұзды бұлттар негізінен әрқашан да жоғарғы қабатта орналасады. Бұл Cir cus, Cir St, ал қысқы уақытта төменгі бұлттарда жауын-шашын олардың қалыптасуына негізгі шарт болады. -40°С төмен температура тасымалданады. Бұл температура кезінде су буының тікелей сублимациялануы жүреді. -15°С -20°С температура кезінде мұзды бұлттар салқын тамшының қату нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Одан басқа егер сулы салқындаған бұлттар кристалдарынан тұратын ауа қабатына түсетін болса, онда соңғылары өсе бастайды немесе түсіп кетеді, не болмаса көп болса сақталады. Ал ол кезде салқындаған тамшылар су мен мұз үстіндегі қысым айырмашылық әсерінен болған булану нәтижесінде жоғары көтеріледі. Аралас бұлттар көбінесе бұлттың жоғарғы қабатында тамшылардың қату нәтижесінде және бұлттардың төбесі мұз бөлшектерінен тұратын шарбы бұлтқа жеткенде пайда болады. Мұндай бұлттарға ең алдымен Cum Nb, Cum St жатады.

38. Тамшылы бұлттардың микроқұрылымы

Бұлт — атмосферада қалқыған өте ұсақ су буы тамшыларының және мұз кристалдарының жиынтық жүйесі. Ол жер бетінен 2 — 18 км-ге дейінгі биіктікте атмосфераның төмен бөлігінде (тропосфера) құралады. Бұлттар ауа құрамындағы су буының қоюлануы нәтижесінде пайда болады. Бұлттарды құрайтын су түйіршіктерінің және мұз кристалдарының көлемі ұлғайып, олар бұлттардан бөлініп, атмосферадан жауын-шашын түрінде (жаңбыр, қар, ұлпа, бұршақ т.б.) жер бетіне түседі.

Агрегаттық күйі көп жағдайда көзбен шамалап анықталады. Ол бойынша бұлттарда тамшылары бар жоғы анықталады. Кейде нақтылау үшін қосымша ерекшеленетінін де ескеру қажет. Температура 0 градус жоғары немесе төмен оптикалық кұбылыста ұшақтардың мұздануы және т.б. -10°С температура барлық бұлттар су тамшысынан тұрады, тек кейде ғана онда қар ұшқын мен бұрыштарында байқалады.

Салқындаған тамшылар жоқ сулы бұлттар әрқашанда 0°С изотермадан төмен орналасқан. Оларға жылдың жылы мезгілінде төменгі бұлт көбінесе стратус, стратокумулус, нимбостратус, кумулус барлық түрлері, ал тропикте кумулус, нимбуласус жатады. Салқындаған су тамшылары көбінесе ортаңғы бұлт қабаттарында алтостратус алтокумулус, ал қыста стратус, стратокумулс, кумулусконгестус кездеседі. Олар барлық бұлттарды емес, тек емес 0 изотермадан орналасқан бөлігінде болуы мүмкін. Салқын тамшылар көбінесе аралас бұлттарда кездеседі. Олардың болуы жауын-шашын пайда болуында үлкен рөл атқарады. Мұзды бұлттар негізінен әрқашан да жоғарғы қабатта орналасады. Бұл Cir cus, Cir St, ал қысқы уақытта төменгі бұлттарда жауын-шашын олардың қалыптасуына негізгі шарт болады. -40°С төмен температура тасымалданады. Бұл температура кезінде су буының тікелей сублимациялануы жүреді. -15°С -20°С температура кезінде мұзды бұлттар салқын тамшының қату нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Одан басқа егер сулы салқындаған бұлттар кристалдарынан тұратын ауа қабатына түсетін болса, онда соңғылары өсе бастайды немесе түсіп кетеді, не болмаса көп болса сақталады. Ал ол кезде салқындаған тамшылар су мен мұз үстіндегі қысым айырмашылық әсерінен болған булану нәтижесінде жоғары көтеріледі.