2.Винттік түптік қозғалтқыштар (взд, «мотор»)

Винттік түптік қозғалтқыштар 1916 жылдан бастап ұңғыларды бұрғылауда қолданыла бастады, содан кейін мұнай өнеркәсібінде қолданылды. Винттіктүптікқозғалтқыштарүшсекциядантұрады – клапан, қозғалтқышжәне шпиндель.Қозғалтқышсекциясыстаторданғроторданжәнеекішарнирліқосылыстардантұрады. Статордаэластомерлерденжасалғансолғақарайбағытталған 10 ішківинттітістері бар. Ротордасолғақарайбағытталғанкесілген 9 винттітістібілігі бар. Ротордыңосікөлемніңэксцентрлітістің жарты биіктігінетең статор осібірқалыптыболыпкеледі. Ротордыңбелсендіұзындығы Д2-172 М қозғалтқышыүшін 1400 мм болады. Қозғалтқыштыңтөменгібөлігіндеекішарнирліқосылыс бар, оларроторданшпиндельгедейінгіайналуберілісінқамтамасызетеді.

Қозғалтқышшпинделіндерезеңкеметалдыкомпенсаторменкөпқатарлышарлытірегі бар. Шпиндельдіподшипниктердікөпқатарлыетіпқолданукезіндеосьтіксалмақты 250-300 кН дейінқабылдауғаболады. Көтерпі-түсіруоперациясынакеткенуақыттаұңғыоқпаны мен құбырарасындағыкеңістіктіңішіндежатқанбұрғылауқұбырларыныңжағдайларынайтуүшін клапан жұмысатқарады, ротор қозғалтқышыныңайналукезіндеберілістегісаңылаудыжауыпқалады.

9 сурет. Винттіктүптікқозғалтқыш.

 

4 кесте. Винттіктүптікқозғалтқыштыңсалыстырмалысипаттамасы.

№ р/р	Көрсеткіштер	Өлшембірлігі	Д1-195	Д2-172 М	Д 127
	Айналужиілігі	айн/мин	100-130	115-220	200-250
	Айналумоменті	кНм	5-6,1	2,9-4,15	1- 1,2
	Біліктегіқуат	кВт	50-80	33-92	20-30
	Сұйықшығыны	л/с	30-40	23-36	12-15
	Қысымныңүдеуі	МПа	5-6	4,5-6	3,5-4,5
	Диаметр	мм
	Ұзындығы	мм
	Салмағы	кг

 Жоғарыдакелтірілгенқозғалтқыштарданбасқа Д85 және Д1-54 қозғалтқыштарышағырылды. Осы қозғалтқыштардыңкөрсеткіштері 85 және 54 мм диаметрінепропорционалболыпкеледі. Шетелдіквинттікқозғалтқыштардыңдиаметрі 45-86 мм, қуаты 6,6-246 кВт, ұзындығы 2800-9600 м, қадам саны 4-6 жәнесалмағы 60-3200 кг болады.

3.Иілмелі скқ қолданып ұңғыны бұрғылау ерекшеліктері.

Сораптық-компрессорлық құбыр (СКҚ) өнімді қабат коллекторы берік тау жыныстарынан  құралса ұңғы түбіне дейін, тұрақсыз тау жыныстарынан құралса жоғарғы перфорациялау тесіктеріне дейін түсіріледі. Сұйықты алмастыруды кері айналым тəсілмен жүргізеді. Жылжымалы поршенді сорап арқылы сораптық-компрессорлық құбыр мен пайдалану тізбегі арасына жеңіл сұйық айдалады. Ол құбыр аралық кеңістікті толтырған сайын, ауыр жуу сұйығы сораптық- компрессорлық құбыр арқылы ығыстырылып, сораптағы қысым көтеріледі. Қысым,  жеңіл сұйық сораптық-компрессорлық құбыр башмагына жеткенде, максимальды мəніне көтеріледі (157-сурет).      Румт = (ρж – ρжж)gzскқ + Рскқ + Рмт ρж, ρжж – ауыр жəне жеңіл жуу сұйықтарының тығыздығы, кг/м3; zскқ-сораптық-компрессорлық құбырлар тізбегінің түсірілу тереңдігі, м; Рскқ,Рмт- сораптық-компрессорлық құбырлар тізбегіндегі жəне тізбек аралық кеңістіктегі гидравликалық қысым шығыны, Па. Бұл қысым пайдалану тізбегін тексеру қысымынан (Роп) аспауы тиіс     Рмту ≤  Роп.Осы екі теңдеуді бірге шеше отырып, өнімді қабат берік тау жыныстарынан құралса тізбек ішіндегі сұйық тығыздығының шектік төмендеу мəнін (ρж- ρжж) анықтауға болады. Ал өнімді қабат тұрақсыз тау жыныстарынан құралған жағдайларда, бұл тығыздықтар айырмасы 150-200 кг/м3 дейін төмендетіледі. Егер ауыр жуу сұйығын таза суға немесе газдалынған мұнайға алмастырған жағдайлар да, нəтиже бермесе, онда басқа тəсілдер қолданылады. Ұңғы ішіндегі қысымды компрессор көмегімен төмендету. Берік тұрақты тау жыныстарынан құралған өнімді қабаттардан, қабат сұйықтарын ұңғыға келтіру үшін, ұңғы ішіндегі сұйық деңгейін компрессорлық тəсілмен төмендету тəсілі кеңінен қолданылады. Ол үшін тізбек аралық кеңістікке жылжымалы компрессор көмегімен сол жердегі сұйық деңгейін мүмкіндігінше ығыстырып, СКҚ тізбегі ішіндегі сұйықты аэрациялап, депрессия түсіретіндей ауа айдайды. Егер операция басталар алдында сұйық деңгейі ұңғы сағасында орналасса, ауа айдаған кезде тізбек арасындағы кеңістіктегі сұйық деңгейін төмендету тереңдігін, қысым тепе- теңдік теңдеуі бойынша табуға болады zсн- сұйық деңгейінің төмендеу тереңдігі, м; Ркомп-компрессормен түсірілетін ең жоғары қысым,Па.

Əр ату барысында қабатқа жуу сұйығының біраз бөлігі кетеді, сондықтан қабат сұйықтарының мезгілсіз ағып құйылуын болдырмау үшін ұңғыны жуу сұйығымен толтырып отыру қажет. Перфорация аяқталғаннан кейін, кабель ұңғыдан көтеріліп, ұңғы ішіне сораптық-компрессорлық құбыр түсіріледі. Оның төменгі шеті ең жоғарғы перфорациялау тесіктеріне жақын, егер өнімді қабат коллекторы берік тау жыныстарынан құралса, 100-150 м жоғары орналастырылады.

Сораптық-компрессорлық құбыр (СКҚ) өнімді қабат коллекторы берік тау жыныстарынан  құралса ұңғы түбіне дейін, тұрақсыз тау жыныстарынан құралса жоғарғы перфорациялау тесіктеріне дейін түсіріледі. Сұйықты алмастыруды кері айналым тəсілмен жүргізеді. Жылжымалы поршенді сорап арқылы сораптық-компрессорлық құбыр мен пайдалану тізбегі арасына жеңіл сұйық айдалады. Ол құбыр аралық кеңістікті толтырған сайын, ауыр жуу сұйығы сораптық- компрессорлық құбыр арқылы ығыстырылып, сораптағы қысым көтеріледі. Қысым,  жеңіл сұйық сораптық-компрессорлық құбыр башмагына жеткенде, максимальды мəніне көтеріледі (157-сурет).      Румт = (ρж – ρжж)gzскқ + Рскқ + Рмт ρж, ρжж – ауыр жəне жеңіл жуу сұйықтарының тығыздығы, кг/м3; zскқ-сораптық-компрессорлық құбырлар тізбегінің түсірілу тереңдігі, м; Рскқ,Рмт- сораптық-компрессорлық құбырлар тізбегіндегі жəне тізбек аралық кеңістіктегі гидравликалық қысым шығыны, Па. Бұл қысым пайдалану тізбегін тексеру қысымынан (Роп) аспауы тиіс     Рмту ≤  Роп.Осы екі теңдеуді бірге шеше отырып, өнімді қабат берік тау жыныстарынан құралса тізбек ішіндегі сұйық тығыздығының шектік төмендеу мəнін (ρж- ρжж) анықтауға болады. Ал өнімді қабат тұрақсыз тау жыныстарынан құралған жағдайларда, бұл тығыздықтар айырмасы 150-200 кг/м3 дейін төмендетіледі.

12-билет

1.Бұрғылау жабдықтарының техникалық дәрежесіне және сапасына баға беру.

Бұрғылау жабдықтарының көп жағдайларда жеке номенклатуралы көрсеткіштерімен сипатталатын, көп функцоналды айырмашылықтары бар кешендерден тұратыны белгілі. Сондықтан, бұрғылау жабдықтарының сапа көрсеткіштерінің номенклатурасын таңдай отырып, оның қажеттілігі мен жеткіліктілігіне негізделген және де өз негізделуін талап ететін қиын және біркелкі емес болып табылады. Қиындықтың басқа ерекшелігі мынада, ондағы сапа көрсеткіштерін таңдау, осы көрсеткіштер мағынасын анықтау мүмкіндігін есепке алумен жүзеге асады.

Зерттеу жұмыстарының нысаны бұрғылау жабдықтарының техникалық деңгейі мен сапасы, оның ішінде бұрғылау қондырғыларының көтеріп түсіру және сорапты жүйелері болып табылады.

Бұрғылау жұмыстарының өнімділігінің жоғарылауы және бұрғылау жабдықтарының техникалық дәрежесі көп жағдайда бұрғылау жабдықтарын жасап шығаратын аудандардағы ғылыми – зерттеу және тәжірибелі – конструкторлық жұмыстардың тиімді жасалуына негізделеді.

Бұрғылау қондырғысының кинематикалық сұлбасы бәрінен бұрын жетектің түріне тәуелді. Осыған орай өндірістегі бұрғылау қондырғыларының кинематикалық схемасын, негізгі үш түрге бөлуге болады: топтастырылған, жеке және аралас жетектер.