1. Көп оқпанды ұңғылар тобын бұрғылауға арналған бқ жинақталу ерекшеліктері.

2. Сенімділікке сынақтау жоспары.

3. Бқ жетектері қуаты бөлшектеліп берілуі.

1. Әртүрлі техника-геологиялық себептерге байланысты қосымша оқпан бұрғыланған ұңғымаларды көп оқпанды ұңғыма деп атаймыз (14-сурет). Кез келген көп оқпанды ұңғыма көлбеу бағытталған болып есептеледі, себебі қосымша оқпанды бұрғылау үшін оны бастапқы бағыттан ауытқыту керек болады. Көлбеу тармақталған ұңғымалар – көп оқпандылардың бір түрі, тек бұрғылаудың соңғы аралығында зениттік бұрыш 900-қа дейін жеткізіледі. Көп оқпанды ұңғымалардың құрылымына келесідей талаптар қойылады: Ұңғыма оқпаны жаңадан бұрғыланатын оқпанға әртүрлі ауытқытқыштарды түсіруге мүмкін болатындай болуы керек;

Оқпанның барлық аралығында ұңғыманы максималды қарқындылықпен қисайту мүмкін болуы керек;

Ұңғыманың барлық аралығында қисайтылғын жерлерді шегендеу құбырларымен бекіту мүмкін болуы керек;

Ұңғыма оқпанында (мүмкіндігінше) геофизикалық зерттеулер жүргізу мүмкін болуы керек.

Көп оқпанды ұңғыма бұрғылау технологиясының мәні келесіде: өнімді қабатқа дейін немесе одан сәл жоғары тік ұңғыма бұрғыланады; осы негізгі ұңғымадан өнімді қабатта қосымша оқпандар бұрғыланады. Бірінші кезекте жобалық ауытқуы максималды оқпан бұрғыланады; келесі кезекте қосымша оқпандар біріншісінен төменнен жоғары бұрғыланады. Егер өнімді қабат борпылдақ жыныстардан құралған болса, онда көлбеу бағытта бір оқпан ғана бұрғыланады. Көп оқпанды ұңғыма бұрғыланып болғаннан соң, шегендеу тізбегіменбекітіледі. 4.3-сурет. Көп оқпанды ұңғымалар сұлбасы. Қазіргі кездегі соңғы бұрғылау технологиясына – ратациялық реттелінетін жүйелер (РРЖ) жатады. Бұл аспаптар бұрғылау қашауын бір мезгілде айналдыра отырып, кез-келген мақсаттағы ұңғыларды бұрғылауға мүмкіндік береді. РРЖ-ныңң бағдарламалық түрі де кездеседі, олар бұрғылау жұмыстарын оператордың көмегінсіз-ақ орындай береді. РРЖ-ны тәжірибеде кеңінен енгізіп, сынақтан өткізген соң оны пайдалана отырып бұрғылау жұмыстарын біршама жеңілдетуге болады. Ұңғыны бұрғылау жұмыстары біткен соң, оны аяқтау жұмыстары жүргізіледі. Өнімді қабатты ашу жұмыстары сапалы жүргізілуі керек. Өнімді қабатты ашу технологиясының сапасы деп сәйкесінше операциялар жүргізілгеннен кейінгі өнімді қабаттың гидроөткізгіштігінің өзгеру дәрежесін айтуға болады. Қабаттың өнімбергіштігі төмендеп кетуінің себептері көп, солардың ішіндегі негізгісі – қабатқа басқа сұйықтықтар мен жыныс бөлшектерінің енуі. Ұңғыманы бұрғылау барысында гидростатикалық қысым бағаны қабат қысымынан жоғары болатындай бұрғылау ерітіндісі таңдалынады. Әдетте, ұңғыма оқпанының басқа аралықтарын бұрғылаған кезде қолданылатын технология мен жуу ерітіндісі өнімді қабатты ашуда да қолданылады. Өнімді қабатты ашуда жуу сұйықтығы ретінде суды негізді ерітінді жиі пайдаланылады. Бұндай ерітінді қолданылған кезде су қабатқа сүзіледі. Сүзілген судың көлемі ерітіндінің субергіштігіне, оның қабатпен әрекеттесу ұзақтығына, гидростатикалық және қабаттық қысым айырмашылығына байланысты. Өнімді қабаттың коллекторлық қасиеттерінің төмендеуіне ықпал ететін себептердің барлығын жою мүмкін емес. Алайда олардың өнімді қабатқа кері әсерін келесі шараларды орындап, төмендетуге болады: өнімді қабатты бұрғылау барысында зерттеу жұмыстарын жүргізу, пайдалану тізбегін түсіру және цементтеуді алдын-ала дайындалған жоба бойынша тез жүргізу керек, себебі бұл кезде бұрғылау ерітіндісі мен ұңғыма қабырғасының әрекеттесу уақыты азаяды; өнімді қабатты ашқанда субергіштігі төмен, сапасы жоғары немесе көмірсутек негізді бұрғылау ерітінділерін қолдану керек; Қорыта айтқанда, өнімді қабат ұңғыманы ұзақ уақыт сусыз пайдалануды қамтамасыз ететіндей ашылуы керек Қысымы төмен өнімді қабаттарды ашу барысында бұрғылау ерітіндісін мұқият таңдау керек: бұрғылау ерітіндісі қарқынды жұтылуы салдарынан мұнай ұңғыма түбінен ысырылады және түп аймақ жыныстарының сүзілу қасиеті айтарлықтай төмендейді. Қысымы төмен өнімді қабаттарды ашу үшін мұнай негізді, эмульсиялық, БӘЗ қосылған саз және аэрацияланған арнайы бұрғылау ерітінділері қолданылады

2. БҰРҒЫЛАУ ЖАБДЫҚТАРЫНЫҢ СЕНІМДІЛІГІ

Машиналардың сенімділігін арттыру –машинажасау саласының маңызды міндеті. Техникалық сенімділігінің деңгейі маңызды дәрежеде оны дамытудың негізгі бағыттарын -өндірісті автоматтандыруды, тасымалдау және жұмыс процестерін қарқандандыруды, материалдар мен энергияны үнемдеуді анықтайды.

Заманауи техника құралдары бір-бірімен тығыз байланыста болатын көптеген механизмдерден, аппараттармен жабдықтардан тұрады. Олардың ең болмаса бір бөлшегі істен шықса, егер сол бөлшектердің керекті қоры дер кезінде жасалмаған жағд айда, бүкіл жүйе істен шығуы мүмкін. Жабдықтардың сенімділігінің жеткілікті болмауы, оларды жөндеу кезінде жұмсалатын зор шығынға және жөндеуде ұзақ тұрып қалуларына, сондай ақ, кейде апатты жағдайларға, адам шығынына және алынған міндеттемелердің дер кезінде орындалмай қалуына әкеліп соқтыруы мүмкін. Мұнай газ саласында қолданылатын жабдықтарға келсек, ауыр табиғат жағдайында жұмыс атқаратындықтан олардың сенімділігін қамтамасыз ету өзекті мәселе.Сенімділік көрсеткіштері техника өнімдерінің ұзақ және сенімді пайдалануына тікелей әсер етеді. Сенімділік нақты сандар мен көрсеткіштерден тұратын күрделі қасиет. Бұны әрқалай түсіндіруге болады.

Мысалы, өндірісте 100 станоктың біреуі істен шықса ол 1%ті құрайды. Ал, егер жұмыс процесі автоматтандырылған желі бойынша жүзеге асырылса, онда сол бір станок барлық 99 станоктардың жұмысын 100% тоқтатады. Сондықтан сенімділік көрсеткіші әр салада әр деңгейде бағаланады.

Сенімділік көрсеткіштер екі мағынада беріледі: сенімділік техника бұйымының сапасы; сенімділік бұл ғылым. Сенімділік теориясы бұл техникалық құрылымдардағы істен шығу заңдылықтарын оқып үйренетін, сенімділік көрсеткіштерін есептеу әдістемесін жасайтын, істен шығу жағдайын алдын ала болжауға және бұйымды шығаруды жоспарлағанда оның сенімділігін арттыру жолдарын қарастыруға үйрететін қолданбалы ғылыми пән.Сенімділік теориясында келесі міндеттер шешіледі: есептеу жолымен техникалық құрылымдарының сенімділік көрсеткіштерінің сандық сипаттарын белгілейді. Сенімділік нормаларын таңдау әдістері негізделеді; уақытпен сенімділікті есептеу әдістетері игеріледі (сенімділікті болжау).

Сенімділігі бойынша оңтайлы құрылымды таңдау негізделеді; істен шығу физикасы зерттеліп оқытылады;

сенімділік пен экономикалық көрсеткіштердің арасындағы байланыс белгіленеді;сенімділікке сынау әдістетері игеріледі; есептеу құрылымдық, өндірістік және пайдалану сенімділіктерін арттыру ұсыныстары негізделеді.

3. Қазіргі бұрғылау жабдықтары тағайындалуы және машиналар мен механизмнің қуаты бойынша сәйкес жетектермен қамтамасыз етілген. Жетек қозғалтқыштан, күштілік берілістен және басқару аппаратурасынан тұрады. Жетек типті, оның жинақталуы және конструкциясы бұрғылау қондырғыларының технико-экономикалық көрсеткіштеріне өз әсерін тигізеді. Негізгі және көмекші жетектер болып бөлінеді.Негізгі жетектерге бұрғылау шығырының, сорабының және ротордың жетектері жатады. Олардың қуаты 6000кВт. Көмекші жетектер компрессорларға, дірілдеткішке, сазараластырғыштар мен қашауға беріліс беру автоматына, майлау сораптарына, көтеріп-түсіру операциясын механизациялаушы агрегаттарға және бұрғылау қондырғысының басқа да механизмдеріне арналған. Оның суммарлық қуаты 400кВт тан аспайды. Қолданылатын қозғалтқыштарына байланысты бұрғылау қондырғыларының жетектері дизельді, газотурбиналы және электорлы болып бөлінеді. Сипаттамаларына байланысты энергияны үлестіру топтасқан, жеке және аралас болып бөлінеді. Основной привод в зависимости от используемого типа двигателей делят на: - дизельные, газотурбинные, электрические приводы.

используются в БУ для разведочного и эксплуатационного бурения в районах удаленных от промышленных энергосистем.

Электрические приводы относятся к неавтономным, и их выбор предопределяется наличием и стоимостью потребления электроэнергии в районе бурения. В настоящее время порядка половины выпускаемых в России БУ снабжаются электроприводом. На их долю приходится порядка 60% от общего объема бурения в год.

По характеру распределения энергии различают групповые, индивидуальные и смешанные приводы.

В групповом приводе лебедка, насосы и ротор БУ через соответствующие силовые передачи приводятся от общих двигателей.

В индивидуальном приводе лебедка, насосы и ротор БУ имеют собственные двигатели с более простыми силовыми передачами.

Смешанный привод применяется, когда мощность дизельного группового привода оказывается недостаточной для работы 2-го насоса. В этом случае лебедка, ротор и один из насосов имеют групповой привод, а второй насос снабжается индивидуальным приводом.

В электрических БУ распространен смешанный привод, в котором лебедка и ротор имеют групповой привод, а насосы снабжаются индивидуальным приводом.

По числу двигателей различают: - однодвигательные и многодвигательные приводы.

Однодвигательные приводы характерен для электрических БУ. Электрический групповой привод имеет два либо один двигатель. В электрических БУ лебедки имеют два или один двигатель, ротор и насосы снабжены однодвигательным индивидуальным приводом, т.е. смешанный привод.

Многодвигательные приводы имеют более сложную конструкцию силовых передач, но надежны в эксплуатации, т.к. при отказе одного из двигателей машина не останавливается, а действует от остающихся в работе двигателей. При этом, многодвигательные приводы экономичнее в эксплуатации, т.к. позволяют отключить часть двигателей при холостом вращении и других технологических операциях не требующих затраты всей установленной мощности привода.

Вспомогательный привод БУ в основном имеет индивидуальный электрический привод. Двигатели вспомогательных механизмов получают электроэнергию в основном от промышленных сетей или автономных дизель-электрических агрегатов переменного тока.

Привод БУ должен отвечать требованиям:

быть надежным и экономичным;

безопасным и удобным в управлении и ремонте;

компактным и сравнительно небольшой удельной массы;

транспортабельным и приспособленным для монтажа, эксплуатации и ремонта в отдаленных полевых условиях.

Выбранный привод должен обеспечивать сочетание высокой производительности БУ с минимальными затратами на 1 м проходки.

Мощность, диапазоны регулирования частоты вращения и вращающего момента выводного вала привода определяются нагрузками и режимом работы приводимых в действие машин и механизмов.

В зависимости от типа основного привода различают БУ с:

Дизельные с механическими силовыми передачами (Уралмаш 3Д-76, БУ3000БД);

Дизельные с гидромеханическими силовыми передачами (БУ5000ДГУ-1;БУ75Бр-70; БУ80БрД; БУ2500ДГУ);

Электрические переменного тока с механическими силовыми передачами (Уралмаш 4Э-76; БУ3000ЭУК; БУ75БрЭ-70; БУ80БрЭ-1);

Электрические переменного тока с электромеханической силовой передачей (БУ5000ЭУ);

Электрические постоянного тока с механическими силовыми передачами (БУ15000; БУ6000ПЭМ; БУ5000ЭР; БУ6500ЭР; БУ2500ЭП);

Дизель-электрические постоянного тока с механической силовой передачей (БУ5000ДЭР; БУ6500ДЭР);

Газотурбинные с механическими силовыми передачами.

№ 18 емтихан билеті