32. Саяси білімнің құрылымы мен қызметі.

Саясаттанудың атқаратын функциясы өте көп. Олар: теориялық-танымдық, дүниетанымдық, әдістемелік, басқарушылық, тәрбиелік, болжам жасаушылық.

Саясаттанудың теориялық-танымдық қызметі нақты саяси өмірде тану мен зерттеуге деген ғылыми негізделген тәсілді қамтамасыз ету мен жетілдіруге, білімді кеңейтуге бағытталған. Дүниетанымдық қызметі қоғам туралы, дүние туралы, саяси процестердегі міндеті туралы, саяси құбылыс туралы сұрақтарға жауап іздестіреді. Әдістемелік қызмет-саяси құбылыстар мен процестердің талдаудың тәсілдерін жасап шығарады. Тәрбиелік-саяси ойларды, халықтың саяси мәдениетін қалыптастыру. Болжам жасаушылық – саяси саладағы процестер дамуына қатысты болжамдар жасау.

33. Билік және оның құрылымы. Билік түрлері. Билік ресурстары.

Билік дегеніміз – ерікті немесе мәжбүрлі түрде бой ұсыну. Ол біреулердің басқаларға деген әмір етуге, бұйрық жүргізуге, басқаруға деген құқығы мен мүмкіндігі. Билік екіге бөлінеді: мемлекеттік, саяси. Поляк ойшылы Вятр бойынша анықтама: кез-келген мемлекеттік билік саяси болып табылады, бірақ саяси биліктің барлығы мемлекеттік билік бола алмайды. Саяси билік – үлкен әлеуметтік топтар арасындағы қатынастар, ал мемлекеттік билік арнаулы жеке билік аппараттары бар биліктің нысаны.

Билік субъектілері: мемлекет, саяси элита, тұлға.

Объектілері: әлеуметтік топ, қоғам, таптар.

Билік ресурстарының жіктелуі:

1. Экономикалық (жер байлығы, қаржы, материалдық құндылықтар)

2. Күштеу: қару-жарақ, күштеу аппараттары

3. Саяси (заң, нормативтік актілер, саяси партияның бағдарлама құжаттары)

4. Ақпараттық – білім, ақпарат, оны қабылдау тарату.

5. Демографиялық – адам

Билік көздері: қоғамдағы орын, ұйым, білім, байлық.

Билік функциялары: қоғамның дамуына міндеттелген стратегия жасау; қоғамның дамуы мен тұрақтылығына бақылау жасау; қоғамдағы процестепді шұғыл реттеу және басқару.

34. Саяси жүйе теориясы.

Саяси жүйенің басты қызметі-қазына, байлықты бөлу саласына бақылау жасау. Саяси жүйе қоғамдық өмірдің барлық салаларының дамуына бағыт беріп, ықпал етеді, оларды басқарады. Қоғам дамуының мақсатын айқындайды. Мақсатына байланысты саясат экономикалық, әлеуметтік, ұлттық, ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Әдетте, мақсаттарды саяси партиялар зерттеп дайындайды. Парламенттік сайлауда жеңген партияның саяси бағыты мемлекеттің еріксіз мәжбүр ететін күштеріне сүйеніп жалпыға міндетті мемлекеттік жарлық сипатын алады. Мемлекеттік басқару органдары қоғамды қабылдаған шешімдерді орындауға жҗмылдырады, қоғамдық процестерге әсер ететін негізгі тетікке айналады.

Саяси жҹйенің жіктелуі жөнінде ғалымдар арасында ортақ пікір жоқ. Олар бұл мәселеге әр жақтан қарайды, әр түрлі өлшемді пайдаланады. Мысалы, марксизм формациялық көзқарасты басшылыққа алып оны құлдық, феодалдық, капиталистік жэне коммунистік саяси жүйе деп бөледі.Ал У. Ростоу жэне т.б. «экономикалық өсу сатысы» деген тұжырымдаманы алға тартады. Олардың ойынша, адамзаттың даму тарихы мынандай бес сатыдан тұрады: 1)дәстҹрлі қоғам; 2)өтпелі қоғам; 3)алға басу қоғамы; 4)индустриялдық және 5) индустрияланғаннан кейінгі қоғам.

36. Жаһандану: себептері, белгілері, болашағы.Халықтардың қатынасының тарихи дамуы барысында оның қатысушыларының сипаты, қызмет тәсілдері, өзара іс-қимыл көлемі айтарлықтай өзгерді. Бұл жеке мемелекетаралық іс-қимылдардың белгілі бір аймақ шеңберімен шектеліп қалуынан әлемдік жаһандануға өту белгісі. Қазіргі кезде бүкіл әлем іс жүзінде халықралаық саясат кеңістігі болып, бірте бірте жаһандануға өту барысы аңғарылады. Жаһандану саяси бағытымен бірге мемлекеттер арасындағы «ұлттық мүдделер» бәсекелестігі тұрғысындағы қатынастар қалыптасты, олар: бір жағынан бірнеше ұлт державаның даму жолындағы бірігуіне айналса, екінші жағынан, салалы түрдегі өзінің стратегиялық, перспективалық болашақтағы бірігу процесінде жетекшілік етуге мүдделі. Бұл құбылыстар жаңа халықаралық қатынастар жүйесінің қалыптасуын бейнелейді.