- •5В050900 «Қаржы» мамандықтары үшін
- •Мазмұны
- •Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі ақ «Қаржылық академия»
- •Жұмыс (модуль) бағдарламасы
- •5В050900 «Қаржы» мамандықтары үшін
- •2.4.Курстың пререквизиттері:
- •2 Пәннің мазмұны «Бюджеттік процесс пен қазынашылық» пәнінің тақырыптық жоспары
- •2.1 Пән бойынша дәріс,семинар және соөж-ның орындалу сызбасы
- •1 Пәннің жүктеме сыйымдылығы
- •2. Пәннің сипаты және оның оқу үдерісіндегі орны
- •2.1 Пәннің сипаттамасы.
- •Пәнді оқудың міндеті:
- •Қолданылатын әдебиеттер тізімі Негізгі әдебиеттер.
- •Қосымша әдебиеттер.
- •5В050900 «Қаржы» мамандықтары үшін
- •Оқытушы жөнінде мәлімет және ақпарат
- •2. Пәннің сипаты және оның оқу үдерісіндегі орны
- •2.1 Пәннің сипаттамасы.
- •Пәнді оқудың міндеті:
- •2.4.Курстың пререквизиттері:
- •3 Пәннің мазмұны «Бюджеттік процесс пен қазынашылық» пәнінің тақырыптық жоспары
- •Пән бойынша тапсырмаларды орындау және тапсыру кестесі (сөж)
- •Қолданылатын әдебиеттер тізімі Негізгі әдебиеттер.
- •Білімді бағалау Бағалау критерийлері
- •Курс саясаты
- •Емтихан сұрақтары
- •Глоссарий
- •3 Пән бойынша тапсырмаларды орындау және тапсыру кестесі
- •4. Пәннің оқу-әдістемелік қамтамасыз ету картасы
- •1. Бюджеттік процесс түсінігі. Бюджеттік процесстің экономикалық мазмұны. Бюджеттің ерекше айналымы
- •2. Бюджеттің сипаттама белгілері. Бюджеттің қызмет етуінің экономикалық жэне ұйымдастырушылық формалары.
- •3. Бюджет мемлекеттің қаржылық жоспары ретінде
- •4. Мемлекеттік бюджеттің функциялары, олардың әрекет ету шекарасы, ерекшеліктері
- •3.Қазынашылықтың негізгі кітабі:
- •Бюджетті қазынашылық атқарудың негізгі процедуралар мен технологиялар
- •1. Бюджеттік жоспарлау мен болжаудың рөлі және мақсаттары
- •2. Бюджетті жоспарлау принциптері. Жоспарлауда қолданатын норма мен нормативтердің ролі және мәні
- •3. Жоспарлау мен болжамдаудың кезеңдері, әдіс пен тәсілдері
- •4. Мемлекеттің орта мерзімді фискалдық саясаты
- •1. Бюджет түсімдері және олардың көздері
- •2. Бюджеттің салықтық жэне салықтық емес түсімдерінің сипаттамасы, рөлі мен мәні
- •3. Қазақстан Республикасының салық жүйесі
- •4. Салық түсімдерін болжау. Салық түсімдері контингентінің есей әдісінің сипаттамасы
- •5. Тауарлар, жұмыстар және қызметтер бойынша ішкі салықтар тусімдерін болжау
- •6. Халықаралық сауда жзне сыртқы операциялар бойынша салық тусімдерін болжау
- •7. Ерте берілген несиелерді отеу мен мемлекеттік кепілі бар және үкіметтің кепілінде төленген талаптардан түсетін түсімдерді болжау
- •Тақырып. Бюджет шығыстарын қалыптастыру негіздері
- •1.Бюджет шығыстарының экономикалық мазмұны мен жүйесі. Бюджет түрлері бойынша шығыстарды қалыптастыру ерекшеліктері
- •2. Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтерге жұмсалатын бюджет шығыстарын қалыптастыру
- •3. Қорғаныс, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік, соттар мен прокуратураға арналған бюджет шығыстарын қалыптастыру
- •1. Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» Заңы. Білім беру мекемелерінің типтері мен түрлері
- •2. Білім беруге арналған шығыстарды қалыптастыру және оларды қаржыландыру көздері
- •3. Кадрларды кәсіби дайындау және жоғары білім беруді қаржыландырудың жаңа қадамы
- •4. Білім беру мекемелеріне байланысты бюджет ақшасының есептік көрсеткіштері мен жоспарлау тәртібі
- •5. Мемлекет кызметкерлері емес мемлекеттік мекемелер жұмыскерлерінің еңбекақы жүйесі. Білім беру мекемелеріндегі қызметкерлерге еңбекақы төлеу ерекшеліктері
- •1. Денсаулық сақтауға арналған шығыстарды қалыптастыру және оларды қаржыландыру коздері. Медициналық мекемелердің қызметін жоспарлау және каржыландыру.
- •2. Халықтыц денсаулығын сақтауға арналған шығындар, ауруханалар мен емханаларды қаржыландыру. Мамандырылған медициналық жәрдем корсету бойынша шығындарды қаржыландыру ерекшеліктері.
- •3. Мемлекеттік қызметкерлер емес мемлекеттік мекемелер жұмыскерлерінің еңбекақы жүйесі. Денсаулық сақтау мекемелер қызметкерлерінің еңбекақы төлеу ерекшеліктері.
- •10 Тақырып. Әлеуметтік қамтамасыз ету мен әлеуметтік көмекке арналған бюджет шығыстарын қалыптастыру
- •1. Зейнетақы төлеу аумағындағы бюджеттің рөлі мен мемлекеттің саясаты. Зейнетақымен қамтамасыз етудегі бюджет шығыстарын қалыптастыру
- •2. Қазақстаи Республикасыныц азаматтарын элеуметтік қорғау. Мемлекеттік элеуметтік жэрдемақылар. Мемлекеттік арнайы жэрдемақылар. Арнайы мемлекеттік жәрдемақылар.
- •3. Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры.
- •4. Әлеуметтік қамтамасыз ету мекемелерінің шығындары және олардың кызметкерлерінің еңбекақы төлеу ерекшеліктері
- •1. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығына арналған бюджет шығыстарын қалыптастыру
- •2. Мәдениет, спорт, туризм және ақпарат кеңістігіне арналған бюджет шығыстарын қалыптастыру
- •3. Өнеркәсіп, құрылыс және жер қойнауын пайдалануға арналған бюджет шығыстарын қалыптастыру
- •4. Көлік және коммуникацияның дамуын қаржыландырудағы бюджеттің рөлі.
- •5. Табиғатты қорғау іс-шаралары мен ауыл, орман, су, балық шаруашылықтарына арналған бюджет шығыстарын қалыптастыру
- •1. Республикалық бюджет жобасын қарау және бекіту тәртібі
- •2. Жергілікті бюджет жобаларын қарау және бекіту тәртібі
- •3. Экономикалық жіктеудін ерекшеліктері бойынша шығындар есебін қалыптастыру тәртібі
- •1. Заңды тұлғалар үшін:
- •2. Жеке тұлғалар үшін:
- •Дәріс бойынша әдістемелік нұсқаулар
- •1. Бюджеттің айқындалуы мен атқарылуының түсінігі және принциптері. Секвестр түсінігі
- •2. Бірыңғай қазынашылық шот. Мемлекеттік мекемелер шоттары
- •3. Бюджетті атқару негіздері
- •4. Бюджеттік бағдарламалар паспорттары және оларды қаржыландыру жоспарлары.
- •Тақырып бойынша теориялық білімді бақылау және өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:
- •14 Тақырып. Бюджеттік несиелеу және бюджеттік инвестициялар
- •1.Бюджеттік несиелеу түсінігі, оның принциптері мен критерийлары. Бюджеттік несие берудің процедуралары мен тәртібі
- •Әдебиеттер тізімі:
- •6 Семинар (тәжірибелік) сабақтарының жоспары
- •Семинар сабағына дайындалу бойынша әдістемелік нұсқау
- •7. Пәнді оқыту бойыншаәдістемелік нұсқаулар
- •Бірінші межелік бақылауды өткізудің сұрақтары.
- •Екінші межелік бақылауды өткізудің сұрақтары.
- •8. Курстық (жоба) жұмысты, лабораторлық жұмысты, графикалық есептеуді орындау мен типтік есептемелерді орындау бойынша әдістемелік нұсқау
- •Студенттердің өздік жұмысын орындауға арналған материалдар
- •Сөж орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар
- •Қолданылатын әдебиеттер тізімі Негізгі әдебиеттер.
- •10. Оқу тәжірибесін ұйымдастыру бойынша әдістемелік нұсқаулар
- •11. Білім алушылардың оқу жетістіктерін бақылау және бағалау бойынша материалдары бірінші межелік бақылауды өткізудің сұрақтары. Бірінші межелік бақылауды өткізудің сұрақтары.
- •Екінші межелік бақылауды өткізудің сұрақтары.
- •Емтихан сұрақтары
- •12. Оқу сабақтарын бағдарламалық және мультимедиялық сүйемелдеу (оқу пәнінің мазмұнына байланысты)
- •13. Мамандандырылған дәрісханалар, кабинеттер, мен зертханалар тізімі
Дәріс бойынша әдістемелік нұсқаулар
Дәріс материалдарын ұғыну үшін дәріс тақырыбын қарастырғанда ондағы негізгі түсініктерге көңіл бөліп, олардың мәнін түсінуге тырысу қажет.
13-тақырып. Бюджеттің айқындалуы мен атқарылуы процестері.
Мақсаты: бюджеттің айқындалуы мен атқарылуының түсінігі, бірыңғай қазынашылық шот, мемлекеттік мекемелер шоттары.
Негізгі түсініктер: секвестр түсінігі, бірыңғай қазынашылық шот, мемлекеттік мекемелер шоттары.
Қарастырылатын сұрақтар:
1. Бюджеттің айқындалуы мен атқарылуының түсінігі және принциптері. Секвестр түсінігі.
2. Бірыңғай қазынашылық шот. Мемлекеттік мекемелер шоттары.
3. Бюджетті атқару негіздері.
4. Бюджеттік бағдарламалар паспорттары және оларды қаржыландыру жоспарлары.
1. Бюджеттің айқындалуы мен атқарылуының түсінігі және принциптері. Секвестр түсінігі
Бюджетті аткару маңында бюджеттік құралдарды жұмылдыру мен оларды пайдалану бойынша Үкіметтің және жергілікті атқарушы органдардың іс-әрекеттері түсініледі. Бұл әрекеттеріне бюджетке түсімдерді қамтамасыз ету, бюджеттік ақшаларды жұмсау, бюджеттік бағдарламаларды іске асыру, бюджет тапшылығын қаржыландыру немесе профицитті пайдалану және бюджеттік процесті іске асырумен байланысты басқа да операциялар жөніндегі шаралар кешені кіреді.
Бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган болып Қазақстан Республикасынын Қаржы министрлігі табылады. Бюджеттік кодекске сәйкес бұл министрлігі республикалың бюджетті атқаруын қамтамасыз етеді және жергілікті бюджеттер атқаруына байланысты іс-әрекетті іске асырады.
Бюджетті атқару кассалық негізде және бюджет аткару принциптерінің талаптарына сәйкес іске асырылады. Бюджеті кассалық атқару деген ол бюджетке түсімдерді есепке алу мен бюджеттен төлемдер төлеу жөніндегі есеп-шоттағы барлық операциялар Қазынашылык (казначейлік) комитет немесе уәкілетті банк арқылы іске асырумен маңыздалады. Біздің елде бюджетті кассалық атқару Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетіне жүкгелген.
Бюджеттік кодексте бюджетті атқарудың төрт принципі белгіленген - бюджеттік құралдарды максатты және бірқалыпты пайдалану, кассаның өз уакытындалығы мен ынтымақтылығы. Бюджеттік құралдарды мақсатты пайдалану принципі деген ол бюджеттік құралдар тек бюджеттік бағдарламалар паспорттары және мемлекеттік мекемелердің азаматтық-құқықтық келісімдерімен қарастырылған шараларға пайдалануы мүмкін екеніне маңыздалады. Бюджетті бірқалыпты атқару принципі жыл соңында төлемдер көлемі көп болмауына байланысты бюджеттік құралдардың қаржы жылы бойы бірқалыпта бөлінуі тиісті болуын талап етеді. Өз уақытындалық принцип бюджеттік құралдарды есепке алу мен пайдалану бойынша барлық операциялар белгіленген мерзімде іске асырылу тиіс болуын талап етеді. Кассаның ынтымақтылың принципі деген бюджет жүйесінің барлык деңгейлері бойынша барлық түсімдер мен қарастырылған шығындар бойы барлық төлемдерді есепке алу Ұлттық валюта негізінде бірыңғай қазынашынық шоттан іске асыруына маңыздалады.
Бюджеті аткару процесінің барысында биліктің атқарушы органдары бюджеттік комиссиялар жасаған ұсыныстарды есепке ала отырып бюджет көрсеткіштеріне өзгерістер мен түзетулер шгізулері мүмкін. Осындай тиісті қаржы жылғы республикалық бюджет жөніндегі заңға және жергілікті бюджеттер жөніндегі маслихаттардың шешімдеріне өзгерістер мен қосымшалар енгізу процесін бюджеттің айқындалу процесі деп аталады. Мұндай бюджеттің айқындалуы ең алдымен бюджеттер құралдары арқылы белгіленген көлемдерден артық қосынша шығындарды іске асыру үшін қажет. Бюджеттің айқындалуы келесі принциптерді сақтау арқылы іске асырылады:
өз уақытындағы принципін, яғни бюджет сол мерзімде айқындалуы керек, қай мерзімде ол бюджеттік бағдарламаларды тиімді іске асыруына себепші болады;
• дәйектілік принципін, яғни бюджеттің айқьгадалу қажеттілігі тиісті есептемелер және нормативті-құқықтық актілермен расталуы тиіс;
теңгерушілік принципін, яғни бюджет айқындалуы кандай болмаса да ол белгіленген бюджет тапшылығының мөлшерін езгертпеуге тиіс.
Бюджеттік кодексте бюджет міндетті түрде айқындалуы ка-растырылған - олар: 1)егерде кабылданған немесе өзгертілген заңнамалық актілерге байланысты бюджетке түсімдер көлемі азай-са немесе бюджет шығыстарының көлемі өссе;
2)егерде бюджеті атқару процесінде бюджетке түсімдер көлемі олардың бекітілген жылдық көлемінін 10 пайызынан жоғары сомаға кемісе.
Әрбір бюджеттік бағдарламалар бойынша бюджет айкын-далудың бастамашылары ретінде республикалық және жергілікті бюджеттерге тиісті Үкімет және жергілікті атқарушы органдар болуы мүмкін, егерде бюджеттік құралдарды игеру нәтижелерін талдау осы бағдарламалар бойынша тиісті қаржы жылға карастырылған жоспарлык тағайындамаларға өзгерістер мен қосымшаларды еттізу қажеттілігін көрсетсе.
Республикалык немесе жергілікті бюджеттер айқындалуы келесі шарттарды сақтаған жағдайда жіберіледі: а) бірінші тоқсан корытындысы бойынша жылдық кірістер жослары 30% кем; ә) бірінші жарты жылдық жоспар - 60% кем; б) тоғыз айлық жоспар - 80% кем орындалмауға тиіс. Республикалық бюджетке шгізілетін өзгерістер мен қосымшалар бойынша ұсыныстарды Республикалық бюджеттік комиссия, ал жергілтаі бюджеттерге - тиісті жергілікті бюджеттік комиссиялар қарайды. Осы бюджеттік комиссиялардың қорытындыларының негізінде айқындалынған бюджеттерді Парламент немесе тиісті маслихат қарайды және бекітеді.
Бюджеттерді түзету (корректировка) айқындалуға қарағанда биліктің өкілдік органдарында карастыруды талап етпейді, себебі бұл кезде өзгерістер мен қосымшалар тиісті каржы жылға қабылданған Үкіметтің республикалық бюджет жөніндегі занды іске асыру жөніндегі қаулысына немесе жергілікті атқарушы органның жергілікті бюджетті аткару жөніндегі шешіміне енгізіледі.
Республикалық бюджеті түзетудің негізі ретінде орталық мемлекеттік органдарды және оларға бағынатын мемлекеттік мекемелерді құру, қайта құру, жабу, функцияларын өзгерту, сондай-ақ Үкіметтік қарызды өтеу көлемінін өсуі болуы мүмкін.
Жергілікті бюджеттерді түзету жоғары түрған бюджеттен каржы жылға бөлінген қаржының және жергілікті атқарушы органдардың қарыздарын өтеудің көлемі өскен жағдайларда жүргізілуі мүмкін.
Бюджеті айқындалу түсінігімен, яғни оның көрсеткіштерін өзгертумен тығыз байланысты секвестрдің түсінігі. Секвестр түсінігі бюджетті атқару барысында бекітілген түсімдер көлемі қысқартылу себебінен бекітілген бюджеттік бағдарламаларды толығымен қаржыландырылмаған жағдайда бюджеттік құралдарды жүмсауға тыйым салу қажеттілікке маңыздалады. Секвестр механизмін пайдалану Үкімет немесе жергілікті атқарушы орган шешімдері бойынша іске асырылуы мүмкін, егерде бюджеттік бағдарламалар бойынша секвестр сомасы олардың бекітілген жылдық көлемінің он пайызынан аспаса, ал егерде он пайыздан асса, онда заң немесе маслихат шешімін қабылдау қажет.
Сонымен бірге, тиісті қаржы жылдың бюджеттік бағдармаларының басымдылықтары мен әлеуметтік бағыттылығына байланысты республикалық бюджет жөніндегі заңмен немесе жергілікті бюджет жөніндегі маслихат шешімімен секвестрге жатпайтын бюджеттік бағдарламалар тізімі белгіленеді, яғни мүндай бағдарламалар бойынша бекітілген бюджеттік көрсеткіштерді өзгертуге тыйым салынады.
