Oqıw 3 kl
.pdf
Járdemlessem bos waǵımda,
Ata-anam ashar qushaq.
K. Aymanov
Qosıqtı yadlap alıń.
|
Partanı sızǵan bala |
Óz |
partasın ózi sızıp, |
Bir |
bala boldı qızıq, |
Jala |
jawıp basqalarǵa, |
Otırıptı kózin súzip.
Kórip edik kópti jıyıp, Qaltasınan taptıq mıyıq, Ózi otırǵan partasın, Qalay sızǵan kózi qıyıp.
Oyıp jazıw eken atın,
Túsinipti soń parqın,
Hár kún sayın aytılıp júr,
Búldirmeń dep mektep zatın.
Wayranlamań mektep zatın,
Onı soqqan qollar altın,
Partaǵa sızba, jaqsı oqı,
Sonda seniń, shıǵar atıń.
Zubayda Ishmanova
111
1. |
Qosıqta oqıwshınıń jaman |
ádeti |
qalay |
kórindi? |
|||||||
2. |
«Mektep |
múlki |
— óz |
múlkiń» |
degen |
temada |
|||||
muǵallim |
menen |
pikirlesiń. |
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
Mektebim |
|
|
|
|
||
|
|
Jıllar jıljıp ótpekte, |
|
|
|
||||||
|
|
Kewlime |
sewip |
nurların, |
|
|
|||||
|
|
Tuńǵısh |
ret |
mektepte, |
|
|
|
||||
|
|
Aldıq |
|
bilim |
sırların. |
|
|
|
|||
|
|
Dáslepki |
ret |
bilimdi, |
|
|
|
||||
|
|
«Álipbe»den |
basladıq, |
|
|
|
|||||
|
|
Keleshekke |
kúlimlep, |
|
|
|
|||||
|
|
Nıq |
qádemdi |
tasladıq. |
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
Keńesbay |
Seydanov |
||
1. |
Usı |
waqıtqa |
|
shekem |
mektepte |
nelerdi |
úyren- |
||||
dińiz? |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2. |
Qanday |
doslar |
arttırdıńız? |
|
|
|
|
||||
3.Qosıqtı yadlap alıń.
ARALÍMNAN AYÍRMA
Balam-áy.
Aral desem dártlerim,
Qoza berer balam-áy!
Kewildegi gáplerim,
Saza berer, balam-áy.
112
Qızıl sózden suw tolmas, Úmitim sen, balam-áy. Kisige qalǵan kún ońbas, Jigit bol tez, balam-áy.
Aq siynemnen barǵan duz,
Uwlar tániń, balam-áy.
Jan halatta bir teńiz,
Shuwlar janım, balam-áy.
Bul apattı joymasań, El joyılar, balam-áy. Ájel kózin oymasań, Jer oyılar, balam-áy.
Dárya suwın molaytıp,
Nabat etkil, balam-áy.
El-xalqıńnıń talayın,
Abat etkil, balam-áy.
Júz jıldan soń bul jırım,
Tariyx bolǵay, balam-áy.
Baǵlar ǵawlap qulpırıp,
Aral tolǵay, balam-áy.
Dártim ketip ılaǵıp, Ertek bolǵay, balam-áy. «Ertegimniń qulaǵı,
Kelte bolǵay, balam-áy».
Gúlnara Nurlepesova
113
1. |
Aral |
teńizi biz ushın |
qanday |
áhmiyetke |
iye? |
|||
2. |
Onıń |
qurıwı qanday aqıbetlerge alıp |
keledi? |
|||||
3. |
Qosıqtı |
«Ana |
háyyiwi» |
namasına salıp atqarıń? |
||||
4. |
Shayır |
teńizge |
qanday |
tilek |
bildirip |
atır? |
|
|
5. |
Qosıqtı yadlap alıń. |
|
|
|
|
|||
6. |
«Suw |
— |
tirishiligimiz |
tiykarı» degen |
temada |
|||
muǵallimińiz benen |
sáwbetlesiń. |
|
|
|
||||
Aǵam aytqan áńgime
Báhárdiń |
bir |
kúni arqadan dawıl bolıp, |
Ámiw- |
||||||||||
dárya tolıp |
ketti. |
Aralǵa |
da |
mol |
suw |
keldi. |
|||||||
Erteńine |
sol awıldıń |
|
mákeme |
baslıǵı |
Báwetdin |
|
|||||||
aǵa |
balıqqa |
barıp qaytayıq |
dedi. |
Mashina |
|||||||||
jaqınlaǵan |
sayın kólge |
quyatuǵın |
japtıń |
ishinde |
|||||||||
ılaydıń |
ústinde |
qap-qara |
giddiman |
bir |
nárseler |
||||||||
jatır. Ǵarǵa menen shaǵalalar |
bolsa |
ústinde |
gá |
||||||||||
qonıp, gá ushıp júr. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Bular |
suw |
tasqanda |
kólge |
ótip, |
qaytqanda |
||||||||
qumǵa |
tósligi |
tirelip, dáryaǵa túse almay qalǵan |
|||||||||||
balıqlar |
eken. |
Úlkenligi |
ógizdey, |
shala |
jansar |
||||||||
jatqan |
altı |
jayındı |
samolyotqa |
salıp, |
ushqıshlar |
||||||||
qalaǵa alıp ketti. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Áne, |
balam, |
sol |
balıqlar |
júzgen |
suw |
|
da |
joq, |
|||||
shaǵalalar da ushpaydı. |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Aralım |
búgin |
qanday qayǵılı awhalda, oǵan ja- |
|||||||||||
nım |
ashıydı. |
Sebebi, |
ol |
arqalı |
dúnya |
tanıdım, |
|||||||
114
adam boldım, miynet |
etip qataydım. Balıǵın |
jep |
|||||
tisim shıqtı, |
aqılıma |
aqıl qostım. |
|
|
|
||
Saǵan aytıp |
atırǵanımnıń sebebi, |
Araldı umıtpas- |
|||||
tan, men qanday |
jaqsı kórgen |
bolsam, |
sen de |
||||
sonday jaqsı kóriwiń kerek, — dedi aǵam maǵan |
|||||||
qarap. |
|
|
|
|
|
|
|
Men |
aǵamnıń |
aytqanların eki etpey gazeta- |
|||||
lardan, kitaplardan Aral teńizi haqqında jazılǵan |
|||||||
maqalalardı qızıǵıp oqıp, Aralǵa degen súyis- |
|||||||
penshiligim |
arta |
tústi. |
|
|
|
||
|
|
|
|
|
Qarjawbay |
Baetov |
|
|
|
|
|
«Jetkinshek» |
gazetasınan |
||
1. Aǵası |
qanday |
áńgime ayttı? |
|
|
|
||
2. |
Aral |
teńizi |
haqqında qanday maǵlıwmatqa |
||||
iyesiz? |
|
|
|
|
|
|
|
3. |
Gúrrińdi |
oqıw arqalı Aral |
haqqında |
qanday |
|||
túsinikke |
iye |
boldıńız? |
|
|
|
||
4.Gúrrińdi oqıp, mazmunın sóylep beriń.
Isenemen buǵan men!
Teńizim suwǵa toladı, Balıǵı mol boladı,
Ústinde úyrek-ǵaz ushıp, Dáslepki qáddin aladı. Isenemen buǵan men!
Qayıqlar júzip suwında,
Kórermiz aqquwın da,
115
Moldan awlap balıqtı,
Marjan súzermiz bunda,
Isenemen buǵan men!
Tábiyatı kóz tartıp,
Tabıstı taǵı molaytıp,
Appaq duzlar juwılar,
Teńiz qáddine qaytıp,
Isenemen buǵan men!
Gúlistan Pirnazarova
1. |
Shayır óz qosıǵı |
arqalı ne |
demekshi? |
|
2. |
Siz benen suw |
ortasında |
qanday |
baylanıs bar |
dep |
oylaysız? |
|
|
|
3. |
Qosıqtıń mazmunı |
boyınsha |
súwret |
salıń. |
4.Qosıqtı tásirli etip oqıń.
Aralımnan ayırma
Teńiz izlep keter sayılman,
Bul jolda ne dártke qayılman,
Allam, jannan |
ayırsań ayır, |
|
Ana |
— Aralımnan ayırma. |
|
Suw |
kózleriń kelse qayımǵa, |
|
Barıw |
ushın |
hár dem tayınman, |
116
Usı jolda mayırsań mayır,
Táǵdir, Aralımnan ayırma.
Dúkken kemem talay jayınǵa,
Qalmasın hesh qaqsap qayırda,
Babam, áwlad bárin asıraǵan,
Táǵdir, Aralımnan ayırma.
Dástan bolǵan talay shayırǵa,
Dáwlet qonıp Úrge, Zayırǵa,
Dáwran qayta dúrlesin deseń,
Táǵdir, Aralımnan ayırma.
Duz quymaǵay atız, sayıma,
Buyırmaǵay posıw payıma,
Zúryad óssin Ana diyarda,
Allam, Aralımnan ayırma!
Ana — Aralımnan ayırma!!!
Saǵın Ziyawov
1. |
Sizińshe |
shayır ne |
ushın |
«Aralımnan |
ayırma» |
|
dep |
atır? |
|
|
|
|
|
2. |
Siz Araldıń |
qayta |
suwǵa |
tolıwı ushın |
qanday |
|
úles |
qosa |
alasız? |
|
|
|
|
3. |
Qosıqtı |
tásirli |
etip |
oqıń. |
|
|
117
|
|
|
|
|
Qara |
|
qozı |
|
|
|
Aldınan juwırıp |
shıqqan balaları bazardan |
|||||||||
qaytqan aǵasınıń jetegindegi |
qozını kórip, ushıp- |
|||||||||
ushıp quwandı. |
|
|
|
|
|
|
||||
Qozı ishke kirgizilip, jaydıń sharbaǵına |
||||||||||
baylandı, aldına ot taslandı. |
|
|
|
|||||||
Nazarbaydıń |
eń |
genje |
|
balası Barlıqbay bes |
||||||
jasar, |
onnan |
|
úlkeni |
Dáwletbay altıda, |
Rústem jeti |
|||||
jasar |
edi. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
— Aǵa, bazardan satıp ákelgen qozıńızdı kimge |
||||||||||
niyetlep aldıńız? Meniki |
|
bolsın, ózim jaqsılap |
||||||||
qarayman, |
— |
dedi |
Rústem. |
|
|
|
||||
Nazarbay |
|
balaları |
tárepke qaradı. |
Esik |
bette |
|||||
úsh balası da qatarlasıp |
turǵan |
edi. |
|
|
||||||
Dáwletbay |
|
menen |
Barlıqbay da aǵasına qarap, |
|||||||
shaltlıq |
penen |
sóyledi: |
|
|
|
|
|
|||
— |
Qozı |
|
meniki |
bolsın. |
|
|
|
|
||
— Meniki bolsın? Nazarbay |
balaları |
arasında |
||||||||
talas kelip |
shıqqanın |
ańladı. |
|
|
|
|
||||
— Qozını |
|
úshewińizge |
atap aldım, qozı úshew- |
|||||||
ińizdiki. Qozıǵa úshewińiz |
gezeklesip qaraysız: ot, |
|||||||||
suw, |
jem |
|
beresiz, |
astın |
tazalaysız, |
semirtesiz. |
||||
Qozı úlken qoy boladı, — dedi aǵası balalarına birimlep qarap.
Sol kúnnen baslap Rústem, Dáwletbay, Barlıqbay qozıǵa gezeklesip qaradı. Qozı kúnkúnnen jaqsı bolıp, úlkeyip óse basladı.
118
Gezek boyınsha qozıǵa búgin |
Rústem |
qarawı |
|||
kerek |
edi. Ol óziniń wazıypasın |
atqarıw |
ushın |
||
sharbaq ishine aylandı. |
|
|
|
|
|
Qozı |
Rústemniń kózine |
túse |
qoymadı. |
Ol |
|
dógerekke anıqlap kóz jiberdi. |
|
|
|
||
Qozı |
jaydıń múyeshinde diywalǵa |
taqalıp, |
|||
bawırın |
jerge berip, basın |
tómen salıp |
jatır |
||
edi. |
Rústem |
qasına juwırıp bardı. Adam qasına |
||||
jaqınlawdan |
oynaqlap tura |
qashatuǵın |
qozı |
tırp |
||
etpey |
jata |
|
berdi. |
|
|
|
Aldına |
ot |
tasladı. Otlamaydı. Suw berdi. Suw |
||||
ishpeydi. Qıynalıp ornınan |
turdı da, taǵı |
jer |
ba- |
|||
wırlap jatıp |
qaldı. Usı waqıtları Dáwletbay menen |
|||||
Barlıqbay |
keldi. |
|
|
|
||
— Qozı awırıp tur, — dedi Rústem úkelerine
qarap. |
|
|
|
|
|
|
|
|
Olardıń kewli qabarıp, qapalanıp |
qaldı. |
|
||||||
— Mına qanǵa |
|
qara, |
— |
dedi |
qozınıń tula |
|||
boyına qarap turǵan |
Dáwletbay, |
qozınıń |
quyrıq |
|||||
betin kórsetip. Qozınıń quyrıǵı bayqıl-bayqıl |
qan. |
|||||||
Rústem juwırıp |
ketip, úyden úlken |
chaynik |
||||||
penen |
suw |
ákeldi. |
Qozınıń |
qanların |
juwdı. |
|||
Qozınıń may quyrıǵınan shappattay julıp |
alıptı, |
|||||||
appaq |
bolıp |
mayı |
kórinip |
tur. |
|
|
|
|
— Túnde qozını |
|
iyt talaptı, — dedi |
Rústem |
|||||
muńayıp. Balalar |
|
qozını |
dógereklep |
qasınan |
||||
shıqpadı. |
|
|
|
|
|
|
|
|
119
— Quyrıǵın ońbaǵanday etip julıp |
alıptı, endi |
kele bolıwı shamalı, soyıp taslay |
ber, — dedi |
qońsısı Qartjan. |
|
—Aǵa, qozını endi soyasań ba? — dedi
Barlıqbay kózinen jası aylanıp.
— Soyadı degen ne, |
shıpakerge kórsetemiz, |
||||||||||
emleymiz, qozı táwir bolıp |
ketedi, — dedi aǵası |
||||||||||
balalarına qarap. Muńayıp turǵan balaları |
azǵana |
||||||||||
bolsa |
da kewli |
kóterileyin |
dedi. |
|
|
|
|
||||
Shıpaker |
qozını kórip, |
ukol |
saldı, |
jarasına jaǵa- |
|||||||
tuǵın dári berdi. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Qozınıń |
jarasına |
dári |
jaǵılıp, qoraǵa |
bay- |
|||||||
landı, aldına taslanǵan ottı |
jey basladı. |
Balaları |
|||||||||
quwanısıp qaldı. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Waqıt elespesiz túrde óte |
|
berdi. |
Qozınıń |
jarası |
|||||||
pitip |
ketti. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Balalardıń |
kózine qozı tez |
ósip, |
|
úlken |
qoshqar |
||||||
bolıp ketkendey kórindi. |
|
|
|
|
|
|
|||||
Bir |
kúni |
qozı |
dalada |
baylawı menen qalıp |
|||||||
qoydı. |
Qoranıń |
ishine |
baylawǵa |
umıtılıp |
ketken |
||||||
edi. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Tún |
yarımında sharbaq |
|
ishinde |
timiskilenip |
|||||||
júrgen |
iyttiń baylawlı turǵan |
qozıǵa |
kózi |
tústi. |
|||||||
Iyt qozıǵa |
jaqınlap |
bara |
berdi. |
Qozı |
da |
iyttiń |
|||||
ózine jaqınlasıp kiyatırǵanın kórip, sawashqa tayarlana basladı.
120